III SA/Łd 470/17

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] znak [...] w przedmiocie zmiany danych w zgłoszeniu celnym w zakresie metody płatności podatku VAT postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 470/17 Uzasadnienie E. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. (dalej skarżąca lub Spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. w przedmiocie zmiany danych w zgłoszeniu celnym w zakresie metody płatności podatku VAT. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi Spółka sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że do tutejszego Sądu wniosła 23 skarg w związku z czym zobowiązana jest do zapłaty łącznej kwoty wpisów w tych sprawach w wysokości 11.500 zł. Zdaniem Spółki, konieczność uregulowania takiej kwoty utrudni funkcjonowanie Spółki oraz zachwieje jej finansami. Dalej Spółka nadmieniła, że w wyniku wydanych przez organy celne decyzji nałożono na nią obowiązek zapłaty wysokich odsetek. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynikało, że skarżąca spółka rodzaj prowadzonej działalność określiła jako: sprzedaż hurtową sprzętu elektronicznego i telekomunikacyjnego oraz części do niego. Wysokość kapitału zakładowego spółki – zgodnie z oświadczeniem – wynosi 560.000,00 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła 1.782.324,76 zł. Zysk za rok 2015, według bilansu, wyniósł 857.371,17 zł (Spółka nie przedłożyła bilansu za rok 2016, ponieważ nie jest on jeszcze gotowy). Spółka wskazała na fakt posiadania czterech rachunków bankowych: 1) w mBanku – saldo ujemne -679.502,30 zł; 2) w ING Banku Śląskim – saldo ujemne – 3.789.408,71 zł; 3) w PEKAO SA – saldo dodatnie 61.605,88 zł; 4) w PKO BP – saldo dodatnie 79.245,08 zł. Wskazując na inne dane dotyczące majątku, dochodów oraz zobowiązań i wydatków Spółka wskazała na trzy umowy kredytowe: w mBanku (rata miesięczna kredytu 35.000 zł); w PKO BP (rata miesięczna kredytu 8.000 zł) i kredytu na kwotę 3.789.408,71 płaconego w tzw. ratach bieżących w ING Banku Śląskim. Dalej wskazała na ponoszone miesięczne wydatki: na wynagrodzenie pracowników w kwocie 230.000,00 zł, na podatki – 145.000 zł, na ZUS – 26.521,64 zł, na najem – 132.000,00 zł, raty kredytów – 43.000 zł oraz leasing – 11.445,08 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżąca spółka spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika ze złożonego oświadczenia skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Zauważyć należy w związku z tym, iż postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jakim jest skarżąca jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się ona liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. właśnie koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32 oraz postanowienia NSA z 2 marca 2005 r., sygn. akt II GZ 12/05, z 13 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 679/05). Jest to tym bardziej istotne, że – na co należy zwrócić szczególną uwagę – Spółka - w roku 2015 odnotowała zysk z prowadzonej działalności w kwocie 857.371,17 zł. Powyższe świadczy o zakresie i wielkości prowadzonego przedsiębiorstwa i faktycznych możliwościach gospodarczych i finansowych strony skarżącej. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego, który według bilansu za ostatni rok określono na 1.782.324,76 zł. Z tego typu majątku spółka może osiągać określone dochody. Wskazać w tym miejscu należy na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z 29 lipca 2004 r. (sygn. akt FZ 131/04, niepubl.) stwierdził, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Referendarz rozpoznający wniosek zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Dalej odnieść należy się także do przekazanych przez spółkę informacji o zaciągniętych kredytach. Z przekazanych informacji wynika, że Spółka zaciągnęła kredyty na łączną kwotę ok. 9.500.000 zł (dane przedstawione przez skarżącą Spółkę przy poprzednich wnioskach o przyznanie prawa pomocy z marca 2017 r.) i jak sama wyjaśniła miesięczna rata spłat wynosi obecnie ok. 43.000 zł. Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). Powyższe, tj. wysokość spłacanych miesięcznych rat kredytów (43.000 zł) zestawić też należy z wysokością obciążającego Spółkę wpisu w niniejszej sprawie, który wynosi 500 zł, a łącznie we wszystkich obecnie prowadzonych sprawach przed tutejszym sądem 11.500 zł. Stwierdzić też należy, iż niewątpliwie fakt zaciągnięcia tak wysokich kredytów świadczyć może o sytuacji finansowej Spółki. Niewątpliwie bowiem banki udzielając takich kredytów szczegółowo zbadały sytuację majątkową Spółki i jej możliwości finansowe. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż Spółka posiada bieżące środki na rachunkach bankowych. Spółka dysponuje czterema rachunkami bankowymi, z których na dwóch odnotowała na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo dodatnie: w PEKAO SA na kwotę 61.605,88 zł i w PKO BP na kwotę 79.245,08 zł. Ponownie należy powyższe odnieść do kwoty zsumowanych wpisów we wszystkich 23 sprawach, które łącznie wyniosą 11.500 zł. Zatem kwota zgromadzonych środków pieniężnych wielokrotnie przewyższa wysokość tych zsumowanych wpisów. W ocenie referendarza, w sytuacji posiadania wskazanych środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych skarżąca Spółka nie może zasłaniać się argumentem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania – por. m.in. orzeczenia NSA z 10 października 2007 r., sygn. akt II OZ 985/07, z 1 października 2010 r., sygn. akt I OZ 730/10; z 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II OZ 1231/10. Zauważyć ponadto należy, iż Spółka na bieżąco reguluje wszelkie inne zobowiązania, zarówno publicznoprawne (podatki i ZUS), jak i prywatnoprawne – wydatki na najem, leasing, wynagrodzenia pracowników. Kwota wydatków na wynagrodzenia pracowników (230.000,00 w stosunku do kwoty 161.602,46 zł z marca 2017 r.) wskazuje, iż średnie wynagrodzenie w Spółce wynosi obecnie ok. 5.200 zł miesięcznie (Spóła podała, że zatrudnia obecnie 44 pracowników). Wzrosło ono zatem od marca 2017 r (dane podane w poprzednich wnioskach) średnio o ok. 1.000 zł. Także fakt regulowania rat leasingowych (11.445,00 zł miesięcznie) oraz wysokich kosztów najmu (132.000,00 zł) nie może postać obojętny dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skoro bowiem Spółka ponosi takie koszty, to uznać należy, iż posiada odpowiednie zabezpieczenie finansowe i jej sytuacja gospodarcza jest na tyle stabilna, iż może pozwolić sobie na takie koszty działalności, przy osiąganym zysku z tej działalności. Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2017). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Reasumując, stwierdzić należy, że wszystkie wskazane informacje mają istotne znaczenie przy ocenie możliwości płatniczych strony. Fakt, iż spółka funkcjonuje, prowadzi działalność gospodarczą, posiada majątek ruchomy i nieruchomości, reguluje zobowiązania – w tym zobowiązania cywilnoprawne (kredyty bankowe), a przede wszystkim osiąga – jak sama przyznała dochody z bieżącej działalności oraz posiada zgromadzone na rachunkach bankowych środki finansowe - w zestawieniu z wysokością ewentualnych kosztów do jakich poniesienia w ramach tego postępowania będzie spółka pozwala, zdaniem referendarza, na poniesienie przez skarżącą kosztów postępowania w sprawie. Wskazać przy tym należy, że w judykaturze i piśmiennictwie podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Mając powyższe na uwadze wszystkie podniesione argumenty, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.