III SA/Łd 487/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy U.K. III SA/Łd 487/15 Uzasadnienie J.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 59 m2 oraz nieruchomości leśnej o powierzchni 0,12 ha. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Jedyne dochody gospodarstwa domowego – zgodnie z oświadczeniem – stanowił dochód w kwocie ok. 1.000 zł z gospodarstwa rolnego. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Zażądano w związku z tym: złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego lub jego syna rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym rachunku służącego do przekazywania dopłat bezpośrednich wskazanego w decyzji organów administracji; wyjaśnienia źródeł uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego; przekazania zaświadczenia z właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa informacji o otrzymywanych ewentualnie przez skarżących w roku 2013 i 2014 dopłatach bezpośrednich i ewentualnych innych świadczeniach budżetowych; wyjaśnienia, czy wskazane w decyzjach organów administracji dopłaty bezpośrednie (decyzje ARiMR z dnia 17 i 20 marca 2015 r.) zostały już wypłacone. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżący ograniczył się do przekazania jedynie zaświadczenia z ARiMR o fakcie wypłaty płatności bezpośrednich za lata 2013 i 2014. Z oświadczenia wynikało, że za rok 2013 wypłacono mu dopłaty w łącznej kwocie ok. 24.000 zł. Natomiast za rok 2014 dopłaty zrealizowano w dniach 29.12.2014 r. w kwocie 2.880,11 zł i w dniu 04.02.2015 r. w kwocie 15.808,63 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04; z dnia 21 grudnia 2010, sygn. akt I OZ 967/10; z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 606/08). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem skarżący odmówił przekazania dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia, ograniczając się do przekazania jedynie zaświadczenia z ARiMR. W praktyce zatem odmówił przekazania stosownych informacji i dokumentów. Przekazane natomiast w odpowiedzi na wezwania referendarza cząstkowe informacje niewątpliwie nie stanowiły realizacji wskazywanego wezwania. Nie może być bowiem tak, że to strona wnioskująca o przyznanie jej praw pomocy, a zatem oczekująca, iż to Skarb Państwa pokryje za nią koszty sądowe, będzie decydować jakie informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej przekaże na żądanie rozstrzygającego jej wniosek. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. W realiach niniejszej sprawy żądane informacje dotyczyły m.in. złożenia zaświadczenia z zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego lub jego syna rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym rachunku służącego do przekazywania dopłat bezpośrednich wskazanego w decyzji organów administracji. Informacje te, w szczególności dotyczące posiadanych rachunków i lokat bankowych i zgromadzonych na nich środkach finansowych, przepływach na tych rachunkach – analiza wpływów i wydatków – w świetle równoczesnej odmowy przekazania informacji o źródłach uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego mają szczególnie istotne znaczenie dla ustalenia faktycznych możliwości zarobkowych wnioskodawcy – osiąganych dochodów, pokrywania wydatków i faktycznych potrzebach finansowych skarżącego w ramach jego gospodarstwa domowego. Informacje były istotne z punktu widzenia ustalenia faktycznych możliwości płatniczych strony. Za niewiarygodne i nie odpowiadające rzeczywistości uznał przy tym referendarz informacje o wysokich kosztach zaświadczenia i opłacie za wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego dla skarżącego przez BZWBK. Z informacji uzyskanych na stronach internetowych banku wynika, iż w większości kont tego baku nie pobiera się opłat za wyciągi, są one przekazywane na skrzynki mejlowe. W typach natomiast rachunków, w których takowe opłaty się pobiera wysokość opłat jest istotnie niższa od danych podanych przez skarżącego. Reasumując, w ocenie referendarza, fakt odmowy przekazania żądanych informacji o stanie majątkowym czyni niewiarygodnym powoływanie się przez skarżącego na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Tym samym strona faktycznie pozbawiła referendarza informacji niezbędnych do realnej oceny jej zdolności płatniczych. Już tylko z tych względów zaistniały podstawy do odmowy przyznania skarżącemu żądnego prawa pomocy. Dodatkową przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy, poza wskazaną powyżej, jest też fakt otrzymania przez skarżącego dopłat bezpośrednich w roku 2014. Zauważyć przy tym należy, iż faktycznie dopłaty te zostały wypłacone skarżącemu w dniach 29.12.2014 r. w kwocie 2.880,11 zł i w dniu 04.02.2015 r. w kwocie 15.808,63 zł. Łącznie zatem wypłacono skarżącemu z tego tytułu prawie 18.000 zł. Istotne jest przy tym, iż wpis od skargi w niniejszym postępowaniu wynosi 200 zł, a co ważne skarżący już na etapie składnia skargi do sądu (19.04.2015 r.) powinien mieć świadomość kosztów jakie wiązać się będą z prowadzeniem postępowania sądowego. Winien zatem zabezpieczyć takowe środki choćby w minimalnej wysokości. Posłużyć temu mogły choćby otrzymane w lutym 2015 środki finansowe z tytułu dopłat bezpośrednich. Jedynie na marginesie wskazać należy, iż za niewiarygodne uznać także należy informacje o faktycznej wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego podanych przez skarżącego (ok. 1.000 zł). Budzą one wątpliwości w szczególności w świetle wysokości otrzymywanych dopłat. Ich weryfikacja nie jest jednak możliwa wobec odmowy przekazania przez skarżącego żądanych informacji o jego stanie majątkowym i stanie majątkowym jego syna – pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Reasumując podnieść należy, iż mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji majątkowej i finansów skarżącego w powiązaniu z wysokością ciążących na nim na tym etapie postępowania kosztów sądowych nie sposób uznać, iż skarżący nie jest w stanie tych kosztów ponieść. Podobnie rzecz ma się jak chodzi o ewentualne koszty zastępstwa procesowego. Tym samym, zdaniem referendarza skarżący nie wykazał dostatecznie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 245 § 2 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U.K.