III SA/Łd 576/17

Dnia 17 listopada 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi T.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł., obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wymierzającej kare pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 576/17 Uzasadnienie T.S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł., obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., z dnia [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wymierzającej kare pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z partnerką i niepełnosprawnym 12-letnim synem. Rodzina utrzymuje się z dochodów skarżącego z działalności gospodarczej w zadeklarowanej wysokości 2000 zł (średnio) oraz z zasiłku rehabilitacyjnego na syna i zasiłku opiekuńczego w łącznej wysokości 1553 zł oraz świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł. Skarżący posiada 32-metrowe mieszkanie o wartości 96 000 zł, spółdzielcze własnościowe prawo do 49-metrowego lokalu użytkowego o wartości 150 000 zł oraz samochód osobowy Skoda Superb z 2010 r. o wartości 40 000 zł. Skarżący wskazał na miesięczne wydatki: kredyt na mieszkanie (do spłaty pozostało 12 000 zł) – rata 350 zł, kredyt na samochód (do spłaty pozostało 4000 zł) – rata 700 zł, czynsz – 350 zł, woda i energia – 150 zł, telefony – 200 zł, TV i internet – 80 zł, środki czystości i higieny – 200 zł, paliwo – 300 zł, rehabilitacja – minimum 1000 zł. Resztę dochodów pochłania jedzenie i codzienne utrzymanie. Z przedstawionych zeznań podatkowych wynika, że w 2015 r. skarżący uzyskał dochód ze stosunku pracy w wysokości 19 473,14 zł oraz z innych źródeł w wysokości 10 285,47 zł. W 2015 r. prowadził również działalność gospodarczą (działalność indywidualną oraz dwie spółki cywilne z udziałami 50% oraz 33%), osiągając z tego tytułu 990,730,73 zł przychodu, co przy kosztach jego uzyskania na poziomie 989 876,50 zł dało mu 854,23 zł dochodu. W 2016 r. z kolei osiągnął z tytułu wynagrodzenia za pracę 20 299,31 zł dochodu, a działalność gospodarcza przyniosła mu 1 017 574,66 zł przychodu, co przy kosztach jego uzyskania na poziomie 1 049 176,36 zł dało 31 601,70 zł straty. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżący osiąga wraz z partnerką nie tylko stałe dochody w wysokości ok. 3500 zł netto (nie uwzględniając świadczenia 500 plus), ale prowadzi także działalność gospodarczą, generującą bardzo duże przychody, sięgające ponad 1 000 000 zł (2016 r.). Wprawdzie same bilansowe dochody firm skarżącego nie są wielkie, a w 2016 r. w ogólnym bilansie wykazały stratę, tym niemniej strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów uzyskania przychodu nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie musi automatycznie oznaczać utraty płynności finansowej. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (patrz postanowienia NSA: z dnia 25 lutego 2010 r., I FZ 10/10, z dnia 8 maja 2014 r., II GZ 191/14, z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 175/14, z dnia 25 września 2014 r., II OZ 975/14, z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14). Na marginesie wskazać należy, że jedna z trzech firm skarżącego (w której posiada 33% udziałów) przyniosła jednak w 2016 r. dochód w wysokości 270 533,24 zł, a skarżącemu w stosunku do posiadanego udziału przypadło 89 275,97 zł. Zatem w sytuacji uzyskiwania w gospodarstwie domowym stałych dochodów oraz wysokich przychodów z działalności gospodarczej, skarżący nie może posłużyć się argumentem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (por. m.in. orzeczenia NSA z dnia 10 października 2007 r., II OZ 985/07, z dnia 1 października 2010 r., I OZ 730/10; z dnia 2 grudnia 2010 r., II OZ 1231/10). Okoliczności te pozwalają na przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty prowadzonej przed sądem sprawy. Na obecnym etapie postępowania sądowego jest to kwota 100 zł wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej (skarżący uiścił już 200 zł tytułem wpisu od skargi oraz 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem). Skarżącego stać będzie również na wynajęcie we własnym zakresie profesjonalnego doradcy w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Poniesienie tych kosztów nie będzie się wiązało z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w w postanowieniu. lf