III SA/Łd 580/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosków D. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r. nr[...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym postanawia: 1. odrzucić wniosek skarżącego D. G. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy; 2. przyznać skarżącemu D. G. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. k.p. D. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym. We wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata skarżący stwierdził, że nie posiada żadnego majątku, jest bezrobotny, nie otrzymuje zasiłku, mieszka u rodziców, którzy finansują jego bieżące utrzymanie. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2013r. wnioskodawca został wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., do złożenia wyciągów bankowych, których jest posiadaczem lub współposiadaczem za ostatnie 3 miesiące, a także informacji o posiadanych lokatach bankowych i zaciągniętych kredytach, nadesłania informacji o stanie cywilnym ze wskazaniem posiadanego majątku i osiąganych dochodów, bez względu na ustrój majątkowy między małżonkami oraz informacji o stanie majątkowym rodziców. Przesyłkę z wezwaniem wysłano na adres skarżącego, lecz mimo dwukrotnego awizowania nie została podjęta, co skutkowało przyjęciem na podstawie art. 73 p.p.s.a. domniemania jej doręczenia. Postanowieniem z 6 sierpnia 2013r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący oświadczył, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji i nie mieszkają razem, posiadają rozdzielność majątkową od 2000r., zaś żona oznajmiła mu, że oświadczenie o stanie majątkowym i dokumenty może udostępnić jedynie na wezwanie Sądu. Skarżący poinformował również, że nie posiada żadnego konta bankowego, lokat ani kredytów, jest zadłużony w Izbie Celnej w związku ze sprawami rozpatrywanymi przed WSA. Pomagający mu rodzice są emerytowanymi rolnikami, nie posiadają kont bankowych, zamieszkują na terenie gospodarstwa rolnego w domku stanowiącym ich własność, nie posiadają żadnego wartościowego majątku. Postanowieniem z dnia 5 września 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 listopada 2013r., sygn. akt I GZ 468/13 uchylił je w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji błędnie rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu łącznie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmując jednym orzeczeniem rozstrzygnięcia w dwóch odrębnie uregulowanych w ustawie kwestiach. Sąd pierwszej instancji powinien był zbadać czy wniosek o przywrócenie terminu spełnia warunki formalne, o których mowa w art. 87 p.p.s.a. i dopiero po ewentualnym wezwaniu skarżącego do uzupełnienia braków pisma byłoby możliwe nadanie właściwego biegu temu wnioskowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postanowieniu z dnia 29 października 2013r., sygn. akt I GZ 467/13, wydanym w analogicznym stanie faktycznym, również na skutek zażalenia skarżącego od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 września 2013r., sygn. akt III SA/Łd 579/13 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wystosowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony – nie jest wezwaniem do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjęcie poglądu przeciwnego – w sytuacji gdy strona nie nadesłała w terminie żądanych dokumentów lub nie złożyła dodatkowych oświadczeń – musiałoby prowadzić do zastosowania rygoru z art. 257 p.p.s.a., to jest pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W przypadku uchybienia przez stronę terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, ta okoliczność nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy z informacjami i uzasadnieniem w nim przedstawionym (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005r. o sygn. akt II FZ 126/05; publ. ONSAiWSA z 2006r., nr 1, poz. 13). Jeżeli sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a. zażądał dodatkowych dokumentów dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego lub dochodów strony, to niezłożenie takich dowodów nie pozwala na pozostawienie wniosku bez rozpoznania (art. 257 p.p.s.a.), lecz może oznaczać, że strona nie wykazała podstaw do przyznania jej prawa pomocy, i uzasadniać oddalenie wniosku (zob. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r. o sygn. akt II OZ 1112-1113/06; publ. ONSAiWSA z 2007, nr 4, poz. 79). Brak nadesłania przez skarżącego w zakreślonym terminie dokumentów i informacji określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2013r. miał ten skutek, że referendarz sądowy rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się wówczas w aktach sprawy i w efekcie postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Złożenie przez skarżącego sprzeciwu od tego postanowienia sprawiło, że orzeczenie referendarza utraciło moc, a sprawa podlegała rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji (art. 260 p.p.s.a.). W tej sytuacji bezpodstawne było rozpoznawanie pisma strony jako wniosku o przywrócenie terminu do wykonania zarządzenia z dnia 1 lipca 2013r. Sąd ten miał obowiązek rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo, z uwzględnieniem wszystkich oświadczeń i dokumentów znajdujących się w momencie orzekania w aktach sprawy – a zatem również z uwzględnieniem dokumentów i informacji zawartych w piśmie skarżącego, potraktowanym przez Sąd jako wniosek o przywrócenie terminu. W wydanym w rozpoznawanej sprawie postanowieniu z dnia 20 listopada 2013r., sygn. akt I GZ 468/13 Naczelny Sąd Administracyjny za konieczne natomiast uznał zbadanie przez Sąd pierwszej instancji czy wniosek o przywrócenie terminu spełnia warunki formalne, o których mowa w art. 87 p.p.s.a. Jednym z warunków formalnych jakie winien spełniać wniosek o przywrócenie terminu jest natomiast jego dopuszczalność. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu na mocy art. 88 p.p.s.a. podlega bowiem odrzuceniu. Stosownie zaś do art. 86 § 2 p.p.s.a. przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. W tej sytuacji, skoro jedynym skutkiem uchybienia przez stronę terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, jest jego rozpoznanie z uwzględnieniem wszystkich oświadczeń i dokumentów znajdujących się w momencie orzekania w aktach sprawy, to wniosek ten uznać należy za niedopuszczalny, gdyż uchybienie temu terminowi nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Z tych względów na mocy art. 88 p.p.s.a. orzeczono, jak w pkt 1 postanowienia. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy wskazać należy, iż w powołanym już wyżej postanowieniu z dnia 29 października 2013r., sygn. akt II GZ 467/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena dokonywana przez sąd w tym zakresie musi być przeprowadzana ze szczególną wnikliwością. Niewłaściwe zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy i w konsekwencji odmowa przyznania prawa pomocy może bowiem skutkować pozbawieniem strony prawa do sądu, co byłoby naruszeniem nie tylko Konstytucji RP, ale i zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej wynikających z wiążącego ją prawa międzynarodowego, w tym art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). Z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika wprawdzie, iż w 2012r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 10.480,00 zł brutto (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 PIT-36, a więc w wysokości 873,33 zł brutto miesięcznie, lecz aktualnie jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (decyzja Starosty [...] z dnia [...]r. o uznaniu za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku). Skarżący nie posiada żadnego majątku, a z uwagi na śmierć ojca K. G. w dniu 8 listopada 2013r. pozostaje obecnie na utrzymaniu matki H. G., której źródło dochodu stanowi emerytura w wysokości 1.121,00 zł brutto, 951,37 zł netto (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2013r. i przekaz pocztowy świadczenia dla H. G. na kwotę 951,37 zł). Matka skarżącego posiada dom o powierzchni 100m2 powierzchni użytkowej, w którym zamieszkuje i nie posiada gospodarstwa rolnego ani wartościowych ruchomości. Zobowiązania skarżącego wobec Izby Celnej wynoszą około 8.000.000 zł. Z żoną skarżący pozostaje w faktycznej separacji i nie łoży na utrzymanie ich dwojga, uczących się dzieci, które nie uzyskują dochodów. Wysokość wpisów od skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, które skarżący winien uiścić wynosi łącznie 1962 zł. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a więc wystąpienie okoliczności wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 postanowienia. k.p.