III SA/Łd 626/21

Dnia 22 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Asesor WSA Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) w związku z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) umorzył postępowanie w sprawie wniosku D. B. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Wnioskiem z 11 maja 2020 r. D. B. zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytuł składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późno zm.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres kwiecień 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Organ wyjaśnił, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. dotyczy tylko składek nieopłaconych. Należności za kwiecień 2020 r. zostały uregulowane wpłatą z 9 maja 2020 r. W ocenie ZUS w sprawie skarżącego ustalono, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W związku z powyższym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W skardze na powyższą decyzję D. B. wskazał, że otrzymał sprzeczne decyzje ZUS dotyczące jego wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień oraz maj 2020 r. Wyjaśnił, że z sytuacją związaną z COVID-19 i jej skutkami przychody spadły o ponad 30 %, dlatego złożył wniosek o zwolnienie z opłacania należności za marzec, kwiecień, maj 2020 r. Wskazał, że wniosek dotyczył miesięcy poprzedzających moment złożenia wniosku, składki do jakich został zobowiązany płacił rzetelnie i terminowo (mając na uwadze konsekwencje wynikające z zaniechania uiszczania wpłat), choć jego sytuacja finansowa znacząco się pogorszyła. Opłacając składki terminowo liczył, że wpłacone za ten okres składki zostaną przeniesione na kolejne miesiące. Skarżący wniósł o zaliczenie zapłaconych składek na poczet przyszłych. W związku z powyższym wniósł o rozpatrzenie możliwości zaliczenia zapłaconych składek na poczet przyszłych, ponieważ bardzo wspomogłoby to kondycję finansową prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, całkowicie zależnej od podmiotów, dla których świadczy usługi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że w dniu 18 maja 2020 r. organ rentowy sporządził noty umorzeniowe za 03/2020 w wysokości 100 % należności, stąd wpłata z 10 kwietnia 2020 r. automatycznie zarachowała się na należności za 05/2020 r. Pismem z dnia 11 czerwca 2020 r. organ poinformował skarżącego o zwolnieniu z opłacania składek za marzec 2020 r. w kwocie 1 432,40 zł. Jednocześnie organ wskazał, że ponieważ zwolnienie z obowiązku opłacania składek dotyczy składek nieopłaconych, a w przypadku skarżącego należne składki za 04/2020 i 05/2020 r. zostały opłacone organ rentowy wydał w dniu 10 czerwca 2020 r. decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. oraz w dniu 22 czerwca 2020 r. decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Organ wskazał, że od tych decyzji skarżący odwołał się. Po wniesieniu odwołania organ rentowy wydał kolejną decyzję, w której uchylił w całości decyzję z [...] r. Do akt administracyjnych organ załączył powyższą decyzję, tj. decyzję z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oraz art. 31 ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w której orzekł o uchyleniu w całości decyzji z [...] r. (znak [...]) dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r. oraz orzekł o zwolnieniu skarżącego z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. i o udzieleniu skarżącemu z dniem 20 lipca 2020 r. pomocy publicznej w wysokości 1 431,48 zł, co stanowi 320,36 euro, a także o stwierdzeniu, że decyzja z 22 czerwca 2020 r. nie była wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku D. B. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku. Zgodnie z art. 31 zo ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), dalej "ustawa COVID-19" - na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej przedsiębiorcy, o którym mowa w ust. 2b i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek (art. 31 zo ust. 4). Podstawą prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 105 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego, który przewiduje, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zauważyć należy, że umorzenie postępowania jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Taka forma rozstrzygnięcia powinna być traktowana jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na wystąpienie trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie decyzji co do istoty sprawy (por. wyrok NSA z 9 września 1998 r., sygn. akt IV SA 1634/96, wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 689/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok WSA w Rzeszowie z 1 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1107/10; wyrok NSA z 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09, publ. jak wyżej). Jeżeli natomiast żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to wówczas mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 lutego 2006 r., sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z 21 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku. Z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na szczególne znaczenie odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana co do zasady w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z akt postępowania wynika, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., a ZUS zaskarżoną decyzją umorzył postępowanie w tym przedmiocie, uznając, że należności za kwiecień 2020 r. zostały uregulowane wpłatą z 9 maja 2020 r. Zdaniem organu zwolnienie z opłacania należności dotyczy tylko składek nieopłaconych. W zaskarżonej decyzji nie podano jednak uzasadnienia prawnego zaliczenia wyżej wskazanej wpłaty na poczet należności za kwiecień 2020 r. W ocenie Sądu, organ nie miał podstaw do wydania decyzji w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a., bowiem istnienie nadpłaty nie przesądza samo w sobie o niemożności zwolnienia z opłacania składek na podstawie art. 31 zo ust. 2 ustawy COVID-19. Zaliczenie nienależnie opłaconych składek na poczet zaległych składek (w rozpoznawanej sprawie za kwiecień 2020 r.), jeżeli dokonywane byłoby w trybie art. 24 ust. 6a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) nie jest ich opłaceniem, stąd nie ma przeszkód do zastosowania art. 31 zo ustawy COVID-19. Jeżeli skarżący spełnia przesłanki określone w art. 31 zo ustawy COVID-19, ma prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia tych należności. Jeżeli skarżący spełnia przesłanki określone w art. 31 zo ustawy COVID-19, ma prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia tych należności. Należy również wziąć pod uwagę, że obecnie zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1423, ogłoszonej 20 sierpnia 2020 r.): 1. W przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). 2. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Przepis ten wszedł w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia (art. 13 pkt 6 ustawy). Mając na uwadze, że do dnia wejścia w życie wskazanych wyżej przepisów art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. wniosek strony skarżącej nie został merytorycznie rozpoznany, organ rozpoznając sprawę ponownie uwzględni zmianę przepisów wprowadzoną ww. ustawą. Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony (por. wyrok NSA z 20 października 2010r., sygn. akt II OSK 79/10, publ. Lex nr 746913). W kontekście powyższych rozważań należy stwierdzić, że nie istniały podstawy do umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego, gdyż postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, bowiem istnieją przepisy prawa materialnego – art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 oraz art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw, które powinny być podstawą rozpoznania wniosku strony co do istoty. Sąd zauważa również, że uzasadnienie kontrolowanej decyzji nie odpowiada wymogom wynikającym z treści art. 107 § 3 k.p.a., jest lakoniczne. Decyzja nie zawiera uzasadnienia prawnego dotyczącego zaliczenia wpłaty z 9 maja 2020 r., jak również wskazania jej wysokości na poczet należności za kwiecień 2020 r. Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z przepisem art. 15 zzs4 ust. 2 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Z kolei art. 15 zzs4 ust. 3 stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe z uwagi na brak odpowiedzi skarżącego oraz pełnomocnika organu na zarządzenie z 19 lipca 2021 r. o udzielenie informacji dotyczących możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, więc sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku art. 15 zzs4 ust. 2 i ust. 3 ustawy COVID-19, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania Sądu i rozpozna wniosek skarżącego o zwolnienie z opłacania składek za kwiecień 2020 r. pod kątem spełnienia przesłanek wynikających z przepisów ustawy COVID-19 oraz wyda decyzję co do istoty sprawy, zawierającą uzasadnienie zgodne z art. 107 § 3 k.p.a. e.o.