III SA/Łd 672/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 sierpnia 2017 r. w sprawie ze skargi Z. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Sygn. akt III SA/Łd 672/17 Uzasadnienie Z. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Ze złożonego wniosku oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, osiąga dochody z tytułu emerytury w wysokości 1400 zł miesięcznie. Skarżący posiada mieszkanie o powierzchni 49 mkw. i działkę o powierzchni 1035 mkw. Wnioskodawca wskazał, że ponosi miesięcznie następujące wydatki: kredyt – 800 zł, prąd na działce – 120 zł, prąd w mieszkaniu – 75 zł, czynsz – 420 zł, woda w mieszkaniu – 100 zł, woda na działce – 200 zł, ubezpieczenie – 200 zł, śmieci – 30 zł, leki – 100 zł. Dodatkowo strona wskazała, że pomaga 30-letniej córce. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że żyje ze skromnej emerytury, nie jest w stanie zaoszczędzić żadnej, nawet drobnej kwoty. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz nie uznał twierdzeń strony za wiarygodne, albowiem w aktach administracyjnych sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego o sytuacji majątkowej/finansowej skarżącego (ze stycznia 2017 r.), z którego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z 31-letnią córką, której miesięczne dochody z działalności gospodarczej kształtują się na poziomie 1881,43 zł i która partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Po drugie, wiadomym Referendarzowi z urzędu jest (ze spraw o sygn. akt II SA/Łd 191/17 i 360/16), że skarżący na działce prowadzi roboty budowlane związane z budową m.in. domu mieszkalnego. Z powyższego w ocenie Referendarza wynika, że skarżący nie utrzymuje siebie jedynie z emerytury, która w całości przeznacza na życie. Budowa domu mieszkalnego niewątpliwie świadczy o dobrej kondycji finansowej wnioskodawcy. Skarżący zasadność swojego wniosku upatruje ponadto w fakcie ponoszenia przez niego wysokich kosztów spłaty kredytów (pożyczek), których raty określił na 800 zł. Referendarz podkreślił, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Spłata kredytów bankowych nie uzasadnia twierdzenia, iż jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W jego ocenie twierdzenia Referendarza są nieprawdziwe i niepoparte żadną dokumentacją. Skarżący wskazał iż prowadzi budowę drewutni, małego pomieszczenia gospodarczego z desek lub innego taniego materiału. W ocenie skarżącego twierdzenia, że złożone przez niego oświadczenie jest nieprawdziwe wychodzą poza zakres kompetencji Referendarza sądowego. Skarżący przyznał, iż zamieszkuje z nim córka, jednak każde z nich prowadzi osobne gospodarstwo domowe. D. M. dokłada się tylko w niewielkiej części do wydatków koniecznych. Skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z załączonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, osiąga dochody z tytułu emerytury w wysokości 1400 zł miesięcznie. Skarżący posiada mieszkanie o powierzchni 49 mkw. i działkę o powierzchni 1035 mkw. Wnioskodawca wskazał, że ponosi miesięcznie następujące wydatki: kredyt – 800 zł, prąd na działce – 120 zł, prąd w mieszkaniu – 75 zł, czynsz – 420 zł, woda w mieszkaniu – 100 zł, woda na działce – 200 zł, ubezpieczenie – 200 zł, śmieci – 30 zł, leki – 100 zł. W ocenie Sądu w postanowieniu odmawiającym skarżącemu prawa pomocy z dnia 5 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącego wynika, że utrzymuje się on z emerytury w wysokości 1400 zł, pomaga córce i nie jest w stanie zaoszczędzić nawet drobnej kwoty. Jednak w aktach administracyjnych sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego o sytuacji majątkowej/finansowej skarżącego (ze stycznia 2017 r.), z którego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z 31-letnią córką, której miesięczne dochody z działalności gospodarczej kształtują się na poziomie 1881,43 zł i która partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, iż każde z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe a córka dokłada się tylko w niewielkiej części do wydatków koniecznych. Niewątpliwie jednak sytuacja majątkowa skarżącego zamieszkującego wspólnie z osiągającą dochody i partycypującą w jego finansach córką, wpływa dodatnio na jego zdolność do ponoszenia kosztów sądowych. Po drugie, ze znajdujących się w Sądzie innych spraw skarżącego, o sygn. akt II SA/Łd 191/17 i 360/16 wynika, że skarżący na działce prowadzi roboty budowlane związane z budową m.in. domu mieszkalnego. Ponadto skarżący zasadność swojego wniosku upatruje w fakcie ponoszenia przez niego wysokich kosztów spłaty kredytów (pożyczek), których raty określił na 800 zł. W kontekście argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie podkreślić należy, że bez znaczenia dla sprawy pozostają wyjaśnienia skarżącego, co do łącznej wysokości spłacanych rat zaciągniętych kredytów. Strona, jak każdy inny podmiot zaciągający zobowiązania finansowe na własne ryzyko, winien się liczyć z koniecznością ich spłaty, przewidując jednocześnie możliwość pogorszenia się w przyszłości swojej sytuacji finansowej, która może utrudnić lub uniemożliwić regulowanie tych należności (postanowienie WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 647/16 https://cbois.nsa.gov.pl/). W orzecznictwie wskazuje się, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. np. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA: z dnia 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z dnia 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z dnia 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). Reasumując Sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu. e.o.