III SA/Łd 75/18

Dnia 12 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., art. 17 § 1, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 28 grudnia 2015 r. nr [...], wystawionego przez Prezydenta Miasta [...]. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że Prezydent Miasta [...] wystawił w dniu 28 grudnia 2015 r. na Centrum Nauki i Biznesu [...] Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] tytuł wykonawczy nr [...]. Podstawę tytułu wykonawczego stanowiła decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], określająca spółce wysokość przypadającej do zwrotu kwoty dotacji udzielonej w 2010 r. z budżetu miasta [...] na dofinansowanie realizacji zadań w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym profilaktyki społecznej, wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oraz określającej termin zwrotu tej dotacji na dzień 31 lipca 2015 r. wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi jak dla zaległości podatkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]. Tytuł wykonawczy z dnia [...] został w dniu jego wystawienia przesłany do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] za pomocą faksu. W dniu 29 grudnia 2015 r. organ egzekucyjny nadał tytułowi wykonawczemu klauzulę wykonalności, a następnie w dniu 4 stycznia 2016 r. doręczył go zobowiązanej spółce. Zawiadomieniami z dnia 30 grudnia 2015 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. Spółce Akcyjnej w [...] (zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono spółce w dniu 4 stycznia 2016 r., natomiast dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał zawiadomienie w dniu 5 stycznia 2016 r.), dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B. Spółce Akcyjnej we [...] (zawiadomienie doręczono spółce w dniu 4 stycznia 2016 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 5 stycznia 2016 r.). W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych została wyegzekwowana łącznie kwota 1 450 460,24 zł, z czego 78 861,59 zł (kwota nadpłacona) organ egzekucyjny zwrócił na rachunek spółki w A. W dniu 8 stycznia 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] zawiadomił A. i B. o uchyleniu zajęć. W dniu 15 stycznia 2016 r. do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] wpłynęło pismo spółki z dnia 4 stycznia 2016 r., stanowiące zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Pismem z dnia 18 stycznia 2016 r. Prezydent Miasta [...] wniósł o zabezpieczenie wyegzekwowanej kwoty do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 28 grudnia 2015 r. do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Postanowieniem z tej samej daty Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] dokonał, na wniosek wierzyciela, zabezpieczenia należności pieniężnej zajętej w toku postępowania egzekucyjnego w wysokości 1 371 598,65 zł. W wyniku skargi spółki na powyższą czynność egzekucyjną, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...] uchylił w całości postanowienie organu I instancji z dnia [...] i umorzył postępowanie I instancji w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Następnie postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w [...] uwzględniając w trybie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę spółki uchylił w całości postanowienie z dnia 4 listopada 2016 r. oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji z dnia 11 kwietnia 2016 r. i uznał skargę za uzasadnioną. W dniu 16 września 2016 r. do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] wpłynęło złożone w dniu 13 września 2016 r. (data stempla pocztowego) pismo z dnia 12 września 2016 r., w którym spółka wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając swoje żądanie spółka powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 37/16, uchylający decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] Spółka wniosła także o uchylenie dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjnych, zwrot wyegzekwowanych kwot wraz z odsetkami oraz zwrot wyegzekwowanych kosztów postępowania egzekucyjnego (wraz z odsetkami), tj. należności wyegzekwowanych w toku postępowania egzekucyjnego w administracji w oparciu tytuł wykonawczy z dnia 28 grudnia 2015 r. wydany na podstawie uchylonej decyzji Prezydenta Miasta [...] – kwoty 450 460,24 zł wraz z odsetkami od dnia wyegzekwowania tych należności do dnia zapłaty. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia [...] umorzył na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 28 grudnia 2015 r., wystawionego przez Prezydenta Miasta [...]. Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku spółki w części dotyczącej żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ I instancji wydał w dniu 6 października 2017 r. postanowienie o umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 28 grudnia 2015 r. W zażaleniu na to postanowienie spółka zarzuciła naruszenie: 1. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że w sposób prawidłowy doszło do jego zastosowania w sytuacji, gdy brak było ku temu przesłanek, albowiem organ egzekucyjny nie dokonał prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego; 2. art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak prawidłowego i pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego; 3. art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; 4. art. 11 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek przez organ administracji publicznej, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy; 5. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niezastosowanie się do zaleceń zawartych w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]. Organ II instancji uznając postanowienie organu I instancji za zgodne z prawem stwierdził, że odpadła podstawa do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 28 grudnia 2015 r. nastąpiło w dniu 30 grudnia 2015 r., tj. w dniu przesłania przez wierzyciela do organu egzekucyjnego oryginału tytułu wykonawczego (otrzymanego od wierzyciela za pośrednictwem operatora pocztowego). Egzekucja administracyjna wobec spółki została wszczęta w dniu 21 listopada 2016 r., tj. w dniu doręczenia spółce oryginalnego odpisu tytułu wykonawczego. W ocenie organu II instancji, niezależnie od tego, jakimi wadami było obciążone postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 28 grudnia 2015 r., zaistniały w sprawie stan faktyczny oraz obowiązujące przepisy prawa wymagały od organu egzekucyjnego zakończenia podjętych wobec spółki działań poprzez wydanie postanowienia o umorzeniu tego postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W skardze na powyższe postanowienie Centrum Nauki i Biznesu [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji, przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. Zaskarżonym postanowieniom spółka zarzuciła naruszenie: 1. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wobec uznania, że w sposób prawidłowy doszło do jego zastosowania w sytuacji, gdy brak było ku temu przesłanek, albowiem organ egzekucyjny nie dokonał prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego; 2. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie podjęcie działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz poprzez błędne przyjęcie przez organ II instancji, że organ I instancji zrealizował wytyczne wskazane w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...]; 3. art. 15 k.p.a. – zasady dwuinstancyjności poprzez bezkrytyczne przyjęcie stanowiska organu I instancji bez przeprowadzenia odrębnego postępowania w tym zakresie, a w konsekwencji naruszenie zasady dwuinstancyjności poprzez niezasadne przyjęcie, a także powielenie stanowiska organu I instancji, że organ egzekucyjny dokonał prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego; 4. art. 11 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek przez organ, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, a nie powołanie się na te przesłanki w sposób ogólny; 5. art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak w zaskarżonych postanowieniach prawidłowego i pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego. W uzasadnieniu skarżąca spółka stwierdziła, że nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego jak egzekucji administracyjnej, co potwierdza organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postępowania. Tytuł wykonawczy został doręczony zobowiązanemu w dniu 21 listopada 2016 r., tj. już po złożeniu wniosku z dnia 12 września 2017 r. Zdaniem spółki, nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a więc organ I instancji dopuścił się naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wydając rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które nie zostało prawidłowo wszczęte. Powyższe braki nie zostały naprawione także przez organ II instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017r. poz.1201 ze zm.), dalej u.p.e.a. Zgodnie z treścią art.59 § 1 pkt.2 tej ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się: 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; W myśl zaś art.26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Z przepisu art.59 § 1 pkt. 2 ustawy wynika, że postępowanie egzekucyjne umarza się między innymi w przypadku jeżeli obowiązek nie jest wymagalny. Wymagalność obowiązku oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność a mimo to uchyla się od niej a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego żądanie przymusowego spełnienia takiej powinności. Innymi słowy przez wymagalność obowiązku podatkowego, którego zobowiązany dobrowolnie nie wypełnia, należy rozumieć prawną możliwość jego egzekwowania przez właściwy organ państwa w określonym przedziale czasowym. Obowiązek jest wymagalny tak długo jak długo istnieją podstawy prawne jego dochodzenia. Składają się na nie zarówno orzeczenie, z którego wynika wysokość zobowiązania (decyzja ostateczna lub opatrzona klauzulą wykonalności decyzja nieostateczna) oraz wydany w oparciu o to orzeczenie tytuł wykonawczy. W przypadku uchylenia decyzji podatkowej określającej zobowiązanie podatkowe na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy i prowadzono egzekucję, obowiązek podatkowy przestaje być wymagalny. Obowiązek jest bowiem wymagalny tak długo jak długo w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja wymiarowa. W sytuacji gdy decyzja ta jest uchylona postępowanie egzekucyjne winno być umorzone na podstawie art.59 § 1 pkt.2 u.p.e.a. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 12 sierpnia 2015r. w spr. II FSK 1641/13, z 19 lutego 2015r. w spr. II FSK 844/14 i z 19 marca 2009r. w spr. II FSK 111/08, WSA w Białymstoku w wyroku z 2 lutego 2009r. w spr. I SA/Bk 452/08 i WSA w Kielcach w wyroku z 25 września 2008r. w spr. I SA/Ke 245/08. Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionych orzeczeniach. W rozpoznawanej sprawie w dniu 28 grudnia 2015r. Prezydent [...] wystawił tytuł wykonawczy nr [...] na podstawie własnej decyzji z dnia [...] określającej do zwrotu dotację budżetową udzieloną w 2010r. Od tej decyzji strona skarżąca złożyła odwołanie zaś decyzją z dnia [...] SKO w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 9 września 2016r., w spr. III SA/Wr 37/16 WSA we Wrocławiu uchylił decyzję organu odwoławczego z [...] natomiast decyzją z dnia [...] SKO w [...] uchyliło decyzję Prezydenta [...] z [...]. Oznacza to, że w obrocie prawnym przestała funkcjonować decyzja wymiarowa z [...] na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy nr [...]. W sytuacji gdy uchylono decyzję na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy to obowiązek przestał być wymagalny co uzasadniało umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o treść przepisu art.59 § 1 pkt.2 u.p.e.a. Dodać również należy, iż w dniu 9 stycznia 2017r. stronie skarżącej zwrócono wszystkie wyegzekwowane kwoty w tym również koszty egzekucyjne wraz z należnym oprocentowaniem. W zaskarżonej decyzji trafnie podniesiono, że wierzyciel nieprawidłowo przesłał faksem organowi egzekucyjnemu wydruk tytułu wykonawczego. Nie można przyjąć, że organ egzekucyjny w ten sposób otrzymał tytuł wykonawczy przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środka komunikacji (art.26 § 1d u.p.e.a.). W kodeksie postępowania administracyjnego natomiast w ogóle nie przewidziano możliwości doręczania pism za pośrednictwem faksu. W związku z czym takie doręczenie nie wszczęło postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie takiego postępowania nastąpiło w dniu 30 grudnia 2015r. to jest w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu oryginału tytułu wykonawczego za pośrednictwem operatora pocztowego. Należy zaznaczyć, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest odmiennym pojęciem niż wszczęcie egzekucji administracyjnej. Kwestię tę przesądził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 2011r. w spr. II UK 307/10 zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne wszczynane jest wcześniej niż sama egzekucja. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie egzekucja administracyjna została wszczęta w dniu 21 listopada 2016r. to jest w dniu doręczenia stronie skarżącej oryginalnego odpisu tytułu wykonawczego. Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 30 grudnia 2015r. czyli w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu tytułu wykonawczego za pośrednictwem operatora pocztowego. W zaskarżonym akcie słusznie również podniesiono, że nawet gdy postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie było dotknięte pewnymi wadami to istniała konieczność zakończenia działań podjętych wobec spółki poprzez wydanie postanowienia o umorzeniu tego postępowania na podstawie art.59 § 1 pkt.2 u.p.e.a. Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę. R.T.