III SA/Łd 760/13

Dnia 7 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny Wydział III w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki jawnej z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A Spółki jawnej z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, lipiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2006 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. k.p. "A" Spółka jawna z siedzibą w N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, lipiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2006 r. Wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję. W dniu 30 października 2013 r. strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, Spółka sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPPr". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej. Wyjaśniła, że w okresie od stycznia do listopada 2013 r. uzyskała dochód w wysokości 249.799,17 zł. Spółka nadmieniła, że posiada kredyt w rachunku w kwocie 200.000 zł, z czego wykorzystała już 174.996,69 zł oraz kredyt obrotowy w kwocie 200.000 zł, którego spłaty spółka dokonuje w ratach wynoszących 16.666 zł, a do spłaty pozostało jej jeszcze 100.666,68 zł. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynikało, że skarżąca spółka rodzaj prowadzonej działalność określiła jako: sprzedaż hurtowa i detaliczna paliw ciekłych (gaz propan-butan). Wysokość kapitału zakładowego spółki – zgodnie z oświadczeniem – wynosi 450.000 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła 406.464,44 zł. Zysk za rok 2012, według bilansu, wyniósł 346.728,53 zł. Spółka wskazała na fakt posiadania trzech rachunków bankowych: w B – wskazała zadłużenie na rachunku w kwocie 174.996,69 zł, w C, którego saldo – zgodnie z oświadczeniem na dzień składania wniosku – wynosiło 23,74 zł oraz w D – saldo 272,06 zł. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że sytuacja finansowa Spółki pozwala na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Strona wskazała, że w miesiącach od stycznia do listopada 2013 r. wykazała przychód w wysokości 15.713.238,20. Koszty uzyskania tego przychody określiła jako 15.463.439,03 zł, zatem dochód wyniósł 249.799,17 zł. Skarżąca Spółka powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaznaczając, że w związku z prowadzoną działalnością posiada kredyt w przyznanym rachunku w kwocie 200.000 zł oraz kredyt obrotowy również w wysokości 200.000 zł, którego raty wynoszą 16.666 zł. Do spłaty pozostało jeszcze 100.666.68 zł. Strona podkreśliła, że na bieżące koszty prowadzonej działalności wynagrodzenie pracowników, amortyzacja, zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia oraz pozostałe koszty rodzajowe. Spółka wskazała, że pogarszająca się sytuacja finansowa wpłynęła na plan finansowy strony oraz posiadane rezerwy finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 t.j. ze zm.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek skarżącej spółki – określa art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w tym także spółce cywilnej, może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" nie pozostawia wątpliwości, do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Podkreślić należy, że w świetle wskazanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a., rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania osobie prawnej prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to zatem, że nawet jeżeli zostałby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba z uwagi na wspomnianą już konieczność zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Wniosek strony skarżącej nie sprostał tak postawionym wymogom. Jak wynika z powołanego wyżej przepisu, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby uzyskać fundusze na pokrycie tych wydatków. Podkreślić przy tym należy, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Dlatego też rzeczywiste możliwości płatnicze nie mogą być oceniane wyłącznie na podstawie kwot wolnych środków na rachunku bankowym. W ocenie Sądu, Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych, związanych z działalnością gospodarczą, są przychody z tej działalności. Zdaniem Sądu, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak już podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12, publ. Baza orzeczeń CBOIS), jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. I FZ 10/10). Analizując sytuację finansową Spółki wskazać należy, że w okresie od stycznia do listopada 2013 r. - odnotowała zysk z prowadzonej działalności w kwocie 249.799,17 zł. Również w roku poprzedzającym Spółka wykazała zysk w kwocie 346.728,53 zł. Bilans działalności ostatnich dwóch lat zamknął się zatem zyskiem przekraczającym 500.000 zł. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez Spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego, który według bilansu za rok obrotowy 2012 określono na 406.464,44 zł. Z przedstawionej przez skarżącą sytuacji nie wynika, aby zakończyła ona lub zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Wręcz przeciwnie, w 2013 r. przychody skarżącej były wysokie i wniosły ponad 15 milionów złotych. Po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu skarżąca Spółka osiągnęła dochód w wysokości koło 250.000 zł. Skarżąca Spółka wskazała przy tym, że spłaca zobowiązania finansowe z tytułu dwóch kredytów w wysokości po 200.000 zł. W tak zarysowanej sytuacji zauważyć należy, że skarżąca Spółka niewątpliwie dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie kosztów sądowych powstałych w obecnej fazie postępowania. Obecnie na stronę nałożono bowiem obowiązek zapłaty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1338 zł. W zestawieniu z osiągniętym dochodem, w ocenie Sądu, nie jest to kwota, której strona nie mogłaby uiścić. Wskazać także należy, jak podkreśla sama strona, że na bieżąco reguluje zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów. W tej sytuacji nie można uznać, że spłata rat z tytułu zaciągniętych kredytów ma pierwszeństwo przed obowiązkami ciążącymi na Spółce w związku z toczącym się sporem sądowym. Zdaniem Sądu strona nie wskazała żadnych okoliczności, które przemawiałyby za możliwością zwolnienia Spółki z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Przytoczone bowiem we wniosku bieżące koszty ponoszenia działalności, wynagrodzenia dla pracowników, amortyzacja, zużycie materiałów i energii itp. są normalnymi wydatkami, które ponosić musi przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą. W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, skarżąca ma możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, także gdy uwzględnić pozostałe sprawy zawisłe przed sądem. Skarżąca posiada również wysoki kapitał zakładowy (450.000 zł). Zauważyć należy, że nawet gdyby zaistniała sytuacja zagrożenia istnienia Spółki, to nie może ona pozostać bierna i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. W takiej sytuacji miałaby, w pierwszej kolejności, obowiązek niezwłocznego podjęcia działań, zmierzających do poprawy wskaźników ekonomicznych, wyniku finansowego. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, w przypadku skarżącej źródeł na uzyskanie środków celem pokrycia kosztów sądowych należy upatrywać przede wszystkim w przychodach z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również w posiadanych środkach trwałych oraz aktywach obrotowych. W ocenie Sądu, racjonalnie oceniając sytuację skarżącej, nie można zasadnie przyjąć, że przychód jaki uzyskała w 2013 r. i dochód na koniec 2013 r. wykluczają możliwość ponoszenia kosztów sądowych w tej sprawie. Skarżąca Spółka pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak środków, na którym wyłącznie koncentruje się skarżąca oraz, z drugiej strony, wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, skarżąca w sposób obiektywny nie była w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei skarżąca pozostawia poza zakresem swojej uwagi. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji. k.p.