III SA/Łd 839/24
WyrokWSA w Łodzi2025-04-02
Skład orzekający: Teresa Rutkowska, Małgorzata Kowalska, Anna Dębowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka, która dzierżawi grunty rolne i składa wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, ale nie posiada własnego zaplecza technicznego, wiedzy ani nie podejmuje kluczowych decyzji zarządczych, a jej działalność jest ściśle powiązana z podmiotem zarządzającym funduszem i spółkami wydzierżawiającymi grunty, stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że spółka skarżąca stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania płatności, co jest sprzeczne z celami prawa wspólnotowego. Pomimo formalnego posiadania tytułu prawnego do gruntów, spółka nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej, a jej działania były koordynowane przez podmiot zarządzający funduszem i spółkami wydzierżawiającymi grunty, co miało na celu obejście przepisów dotyczących modulacji i degresywności stawek płatności. Organy administracji prawidłowo zinterpretowały przepisy materialne i słusznie odmówiły przyznania płatności.Stan faktyczny
Spółka N. Sp. z o.o. złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 r., deklarując grunty rolne o powierzchni 105,99 ha. Decyzją z dnia 5 marca 2024 r. Dyrektor ŁARRiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 30 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania tych płatności. Organ uznał, że spółka stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami prawa wspólnotowego, m.in. poprzez powiązania z innymi spółkami, które dzierżawiły grunty od spółek zarządzanych przez ten sam fundusz inwestycyjny, oraz brak samodzielności w prowadzeniu działalności rolniczej. Spółka wniosła skargę do WSA w Łodzi, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 2 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi N. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 marca 2024 r. nr 69/2024 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.
Decyzją z 5 marca 2024 r., nr 69/2024 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z 30 czerwca 2023 r., nr 0078-2023-004919 o odmowie przyznania N. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 r.
Organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 6 czerwca 2017 r. do organu pierwszej instancji wpłynął nadany 31 maja 2017 r. w polskiej placówce pocztowej wniosek N. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o przyznanie płatności na rok 2017. Skarżąca zadeklarowała grunty rolne o łącznej powierzchni 105,99 ha położone na ośmiu działkach ewidencyjnych w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie [...]: w gminie [...], w obrębie [...], tj. działki nr: 200/32, 200/33, 200/34, 200/35, 200/36; w gminie [...], obręb [...], tj. działki nr: 82/13, 156/8 oraz w województwie pomorskim, w powiecie [...], w gminie [...], obręb [...], tj. działkę nr 145/33. Skarżąca zadeklarowała następujące działki rolne:
- A/A1/A1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 10,71 ha położoną na działkach ewidencyjnych nr: 200/32, 200/33, 200/34 (A1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne);
- B/B1/B1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 16,23 ha położoną na działkach ewidencyjnych nr: 200/33, 200/34 (B1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne);
- C/C1/C1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 4,43 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 200/35 (C1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne);
- D/D1/D1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 0,21 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 200/35 (D1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne);
- E/E1 JPO/ugór o powierzchni 0,77 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 200/35;
- F/F1 JPO/ugór o powierzchni 3,07 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 200/35;
- G/G1/G1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 4,43 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 200/36 (G1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne);
- H/H1 JPO/ugór o powierzchni 9,50 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 200/36;
- I/I1/I1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ o powierzchni 23,73 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 82/13 (I1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne);
- J/J1/J1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ o powierzchni 26,26 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 145/33 (J1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne);
- K/K1/K1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ o powierzchni 4,75 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 156/8 (K1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne);
- L/L1/L1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ o powierzchni 1,90 ha położoną na działce ewidencyjnej nr 156/8 (L1 pakiet/wariant 4.8 PRSK kośne).
Do wniosku o przyznanie płatności na 2017 r. zostały załączone: materiał graficzny – 6 szt., oświadczenie o osobach sprawujących faktyczną i trwałą kontrolę nad osobą prawną, oświadczenie eksperta przyrodniczego lub doradcy rolnośrodowiskowego, informacja zawierająca wymogi określone przez eksperta przyrodniczego w zakresie Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 lub Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, oświadczenie o zmianie powierzchni ewidencyjno-gospodarczej z PEG-a ornego na PEG_TUZ dla działki ewidencyjnej nr 7, informacja z Krajowego Rejestru Sądowego odpowiadająca odpisowi aktualnemu Rejestru Przedsiębiorców. Załączniki graficzne sporządzono w Biurze Powiatowym ARiMR w N.
21 lipca 2017 r. do organu pierwszej instancji wpłynął Plan działalności rolnośrodowiskowej.
31 lipca 2017 r. do organu pierwszej instancji wpłynęła zmiana do wniosku o przyznanie płatności ONW na 2017 r. wraz załącznikami graficznymi, na których oznaczono obszar niekoszony.
2 października 2017 r. do organu pierwszej instancji wpłynęła kopia dokumentacji przyrodniczej ornitologicznej i siedliskowej dotyczącą deklarowanych we wniosku działek do pakietów działania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
16 lutego 2018 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło wycofanie części wniosku: A/A1/A1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 0,69 ha, B/B1/B1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 0,57 ha, C/C1/C1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 0,33 ha, G/G1/G1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ C o powierzchni 0,21 ha, J/J1/J1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ o powierzchni 1,00 ha.
Pismem z 3 lipca 2018 r. wezwano skarżącą do: przedłożenia dowodów potwierdzających, że spółka jest jedynym i niezależnym posiadaczem gospodarstwa rolnego, prowadzi działalność rolniczą w rozumieniu przepisów art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 2013 r., str. 608 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013", jako odrębny podmiot na gruntach zarządzanych przez siebie oraz w zakresie samodzielności technicznej i ekonomicznej gospodarstwa prowadzonego przez spółkę; przedstawienia umowy utworzenia spółki N. oraz ewentualnych zmian, z wykazaniem wszystkich jej właścicieli/współwłaścicieli/udziałowców; przedstawienia tytułu prawnego do działek zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności; wykazania, czy spółka prowadzi gospodarstwo rolne samodzielnie bądź, czy zatrudnia osoby do jego prowadzenia, wykonywania w nim określonych prac, czy pracę w gospodarstwie zleca innym podmiotom, jeśli tak to ich wskazanie; przedstawienia dokumentów potwierdzających zlecanie usług rolnych; wskazania przeznaczenia i ilości zebranego plonu z deklarowanych do płatności działek ewidencyjnych i miejsc magazynowania plonów pozostałych w gospodarstwie; przedstawienia dokumentów potwierdzających zakup środków do produkcji rolnej; przedstawienia informacji o posiadanych maszynach i urządzeniach wykorzystywanych do produkcji rolniczej przez spółkę, a także innych trwałych środków technicznych (np. budynki garażowe, magazynowe, inwentarskie, silosy, itp.); udokumentowania kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa; przedstawienia dokumentów potwierdzających odprowadzanie podatku rolnego, potwierdzających sposób prowadzenia ksiąg rachunkowych; przedstawienia świadków lub innych dowodów potwierdzających, że spółka prowadzi działalność rolniczą na posiadanych gruntach.
17 lipca 2018 r. do organu pierwszej instancji wpłynęły pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie, umowa spółki z 10 maja 2017 r., oświadczenie A.R. o wykonaniu plac polowych na zlecenie, oświadczenie B.P. o wykonaniu plac polowych na zlecenie, umowy dzierżawy zawarte 22 maja 2017 r. w W. między spółką N. (dzierżawcą) a WI 5, WI 21, WI 24 Spółkami Akcyjnymi (wydzierżawiającymi) wraz protokołami zdawczo-odbiorczymi nieruchomości, fotografie działek rolnych w terenie (6 szt.)
W piśmie z 7 sierpnia 2018 r. organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do wskazania konkretnej daty wykonania zabiegów agrotechnicznych w 2017 r. na działkach deklarowanych do płatności, przekazania danych osób wyznaczonych do nadzoru nad zleconymi pracami na działkach deklarowanych do płatności, wskazania, czy umowa spółki została wpisana do rejestru zawieranych umów lub prawnie potwierdzona w celu zweryfikowania wiarygodności zawarcia, przedstawienia dokumentu, jeśli taki został sporządzony, prostującego błędy w umowie dzierżawy gruntów rolnych zawartej z WI 21 Spółką Akcyjną dotyczącej danych powierzchni działki ewidencyjnej 82/13 położonej obrębie [...], gmina [...] oraz przedstawienia oryginalnych załączników graficznych, które spółka otrzymała od strony wydzierżawiającej grunty w celu złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2017 r.
W postępowaniu przed organem pierwszej instancji zostały przeprowadzone dowody z zeznań świadków.
15 października 2018 r. do organu pierwszej instancji wpłynął z Biura Powiatowego ARiMR w O. protokół z przesłuchania świadka A.R. z 5 października 2018 r.
16 października 2018 r. do organu pierwszej instancji wpłynął z Biura Powiatowego ARiMR w Ba. protokół z przesłuchania świadka J.K. – eksperta przyrodniczego z 8 października 2018 r.
19 października 2018 r. do organu pierwszej instancji wpłynęły z Biura Powiatowego ARiMR w We. oraz z Biura Powiatowego ARiMR w P. protokoły z przesłuchania świadków B.P. z 12 października 2018 r. oraz L.S. – doradcy rolnośrodowiskowego z 15 października 2018 r.
22 października 2018 r. do organu pierwszej instancji wpłynęły z Biura Powiatowego ARiMR w Tomaszowie Mazowieckim protokół z przesłuchania świadka R.T. z 10 października 2018 r. oraz z Biura Powiatowego ARiMR w N. protokół z przesłuchania świadka A.F.-P. z 11 października 2018 r.
2 października 2020 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynęło wycofanie części wniosku: I1 PR K TUZ o powierzchni 16,92 ha, K1 PR K TUZ o powierzchni 4,75 ha, L1 PR K TUZ o powierzchni 1,90 ha.
9 października 2020 r. do organu pierwszej instancji wpłynęła zmiana wniosku w zakresie J/J1/J1a JPO/TUZ PRŚK/TUZ o powierzchni 16,92 ha.
Decyzją z 30 czerwca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. odmówił skarżącej przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2017 r.
Od decyzji tej skarżąca wniosła odwołanie.
Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję z 30 czerwca 2023 r. podniósł, że reguły ustalające przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 zostały zawarte w przepisach prawa krajowego jak również w przepisach wspólnotowych. Reguły te w szczególności zawarte są w ustawie z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 278 ze zm.). Składając wniosek rolnik wskazuje powierzchnię, w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności na dany rok. Powierzchnia ta jest następnie weryfikowana w toku postępowania administracyjnego (kontrola administracyjna) i dopiero tak ustalony obszar użytkowany rolniczo oraz sposób jego zagospodarowania, stanowi podstawę przyznania płatności, przy czym płatność nie może zostać przyznana do powierzchni większej aniżeli maksymalny kwalifikowany obszar, w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 2014 r., str. 48 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 640/2014", określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Płatności stanowią jeden z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, mogą być zatem przyznawane producentom rolnym, spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takiej wysokości, w jakiej zostały one określone przez Unię Europejską. Wszelkie odstępstwa, zarówno na korzyść, jak i niekorzyść producenta rolnego, stanowią rażące naruszenie prawa. Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu wysokości płatności. W związku z powyższym, aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzielaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia. Powyższe unormowanie znajduje odzwierciedlenie w przepisach prawa w zakresie wspólnej polityki rolnej, tj. w art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisom prawa, które miałyby w rzeczywistym stanie rzeczy zastosowanie zgodnie z celami płatności, ale przepisom prawa "korzystniejszym" dla podmiotu/podmiotów kreującemu/kreującym te sztuczne warunki. Celem płatności bezpośrednich jest wsparcie i stabilizacja dochodów rolniczych, utrzymanie użytków rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnie z ochroną środowiska, rekompensowanie kosztów związanych z wypełnianiem wymogów wspólnych (w odniesieniu do jakości i sposobów produkcji) związanych z realizacją pozaprodukcyjnych dóbr publicznych. Podejrzenie stworzenia sztucznych warunków może zachodzić m. in. w przypadku podziału gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, w szczególności poprzez: tworzenie wielu spółek powiązanych ze sobą osobowo i kapitałowo dla uzyskania płatności w odniesieniu do gruntów, które faktycznie są w posiadaniu jednego podmiotu lub są przedmiotem współposiadania; występowanie oddzielnie o przyznanie płatności przez podmioty będące faktycznie współposiadaczami gruntów; posługiwanie się przez podmioty tym samym numerem rachunku bankowego; pozorne prowadzenie działalności rolniczej. Konsekwencją ustalenia, że zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, jest każdorazowo odmowa przyznania płatności. Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z powyższym, środki te podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ustanowionymi w rozporządzeniu Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 1995 r., str. 1), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 2988/95".
Organ drugiej instancji podniósł dalej, że z analizy danych KRS wynika, że w 2017 r. utworzono 5 powiązanych ze sobą spółek:
- N. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (strona postępowania), nr 0000677508, data zawarcia umowy spółki 10 maja 2017 r., większościowy wspólnik 95% udziałów N.C., drugi wspólnik M.F.;
- R. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, nr [...], data zawarcia umowy spółki 10 maja 2017 r., większościowy wspólnik 95% udziałów K.M. (obecnie D.), drugi wspólnik na rok 2017 to P.Ż.W., od roku 2018 N.S.;
- A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, nr [...], data zawarcia umowy spółki 20 kwietnia 2017 r., większościowy wspólnik 95% udziałów D.D. (wcześniej W.K.) drugi wspólnik P.Ż.W.;
- W. TM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, później N. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, nr [...], data zawarcia umowy spółki 20 kwietnia 2017 r., większościowy wspólnik 95% udziałów na kampanię roku 2017 to A.W. (wcześniej P.Ż.W., obecnie M.M.), drugi wspólnik W.K.;
- A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, nr [...], data zawarcia umowy spółki 20 kwietnia 2017 r., większościowy wspólnik 95% udziałów w 2017 r. M.F. (obecnie M.S.), drugi wspólnik N.C.
Z danych zawartych w SI dostępnych organowi z urzędu wynika, że spółka N. ma nadany nr ewidencyjny [...]. Wniosek o wpis do ewidencji producentów złożono 6 czerwca 2017 r. W tej samej dacie wnioski do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o nadanie nr ewidencyjnego złożyły: spółki A., W., zaś 2 czerwca 2017 r. wnioski złożyły spółki: R. i A.
Skarżąca posiada konto bankowe nr [...] w [...] Spółce Akcyjnej. W tym samym banku rachunki posiadają: spółki A., W., później N., R., A., jak również spółki akcyjne wydzierżawiające grunty: WI 21, WI 24, WI 5.
We wniosku skarżąca zadeklarowała działki rolne położone na ośmiu działkach ewidencyjnych położonych: w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie [...], w gminie [...], w obrębie [...], tj. działki nr 200/32, 200/33, 200/34, 200/35, 200/36 w powiecie [...], w gminie [...], obręb [...], tj. działki nr 82/13, 156/8, w województwie pomorskim, w powiecie [...], w gminie [...], obręb [...], tj. działka nr 145/33. Działki objęte wnioskiem o przyznanie płatności nie sąsiadują ze sobą, znajdują się w dużym oddaleniu od siebie i od siedziby skarżącej.
Z danych zawartych w SI dostępnych organowi z urzędu wynika, że wnioski pozostałych spółek oraz spółki WI. o przyznanie płatności na rok 2017 zostały nadane tego samego dnia, tj. 31 maja 2017 r., za pośrednictwem Poczty Polskiej w W. Wszystkie spółki złożyły wnioski w ramach zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PRŚK) na pakiety łąkowe (5.5 – Półnaturalne łąki świeże poza obszarami NATURA 2000, 5.4 – Półnaturalne łąki wilgotne poza obszarami NATURA 2000, 4.4 – Półnaturalne łąki wilgotne na obszarach NATURA 2000). Dokumentacja w zobowiązaniu PRŚK sporządzana była przez te same osoby w tym samym czasie. Doradcą rolno-środowiskowo-klimatycznym był L.S., ekspertem przyrodniczym zaś J.K.
Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością składały wnioski o płatności w latach 2017-2021, natomiast spółka WI. składała wnioski o płatności tylko w 2017 r. Spółka ta w przeciwieństwie do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością nie podjęła się realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Deklarowała do płatności OB i ONW grunty o dużo większej powierzchni (1 265,19 ha) w stosunku do powierzchni zgłaszanej do płatności przez spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jak wynika z zeznań M.M. taki sposób działania został wprowadzony przez M. Spółkę Akcyjną.
Skarżąca miała tytuł prawny do działek ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku. Potwierdzają to umowy dzierżawy ze spółkami WI. Pozostałe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością również dzierżawiły grunty od spółek akcyjnych WI. Funkcję Prezesa Zarządu we wszystkich spółkach wydzierżawiających grunty pełnił P.K.
Organ drugiej instancji ocenił, że organ pierwszej instancji zasadnie dopatrzył się identycznych, schematycznych sposobów działania spółek już na etapie ich tworzenia i wnioskowania o płatności. Powstanie wyżej wymienionych spółek i fakt powtarzalności osób pełniących w nich poszczególne funkcje (udziałowcy, członkowie zarządu) potwierdza, że podmioty te były ze sobą powiązane osobowo, organizacyjnie, funkcjonalnie i przedmiotowo.
Wnioski o przyznanie płatności i odpowiedzi na wezwania przygotowywali pracownicy firmy M. Były one wysyłane z W. Znajduje to potwierdzenie w zeznaniach reprezentantów spółek, którzy wprost wskazują na taki system działania. We wszystkich postępowaniach w sprawach przyznania płatności na 2017 r. przez wymienione spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz WI IR 7, brały udział te same osoby, tj.: M.S. (wiceprezes spółki M. 1 września 2016 r. Prezes spółki WI.), M.M. (Prezes spółki M.), P.K. (podpisywał umowy dzierżawy jako Prezes Zarządu WI.; prokurent w spółce M., od 2 września 2016 r. do 14 listopada 2017 r. Prezes WI.), R.T., M.K. (pracownicy spółki M.), J.K. (ekspert przyrodniczy), L.S. (doradca rolno-środowiskowo-klimatyczny). Wszystkie spółki portfelowe WI. zarządzane były przez jeden podmiot, tj. spółkę M. i w związku z powyższym należy je traktować jako jedno gospodarstwo. Zarządzanie funduszem rolnym, w tym kontrolę nad spółkami akcyjnymi WI. sprawowała spółka M., której prezesem był M.M., natomiast wiceprezesem M.S. Spółka zarządzała w ten sposób gruntami o powierzchni kilku tysięcy hektarów.
Z uwagi na degresywność i modulację płatności, spółki wchodzące w skład funduszu rolnego próbowały już wcześniej ominąć obowiązujące przepisy prawa. W latach 2013-2014 powiązane spółki składały wnioski oddzielnie (były to spółki IR, które są właścicielami spółek portfelowych WI, przykładowo IR 2 jest właścicielem W9). Z uwagi na stwierdzenie sztucznych warunków, odmówiono spółkom tym przyznania płatności, a w postępowaniu sądowo-administracyjnym zapadły prawomocne wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3859/15, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 4344/16 (analogicznie w sprawach: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z 2 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3860/15 i sygn. akt V SA/Wa 3861/15).
Podmiotem koordynującym tak szeroko rozumiany przebieg procesu ubiegania się o płatności m. in. przez skarżącą była spółka M., która zarządzała spółkami wydzierżawiającymi grunty, m. in. spółkom WI 5, WI 21, WI 24. Wszystkie spółki portfelowe WI zarządzane były przez jeden podmiot i w związku z powyższym traktować je należy, jako jedno gospodarstwo.
Działania podejmowane przez M.S. – powiązaną z podmiotem zarządzającym – tj. poszukiwanie w kręgu rodziny i znajomych osób, które mogłyby dzierżawić grunty, następnie udział w procesie tworzenia przez nich spółek, składaniu wniosków o płatności oraz w prowadzonych przez organ pierwszej instancji postępowaniach wyjaśniających w związku z podejrzeniem stworzenia sztucznych warunków przez skarżącą, jak również działania podejmowane przez R.T. (a także M.K.) – powiązanych ze spółką M., obejmujące przygotowanie dokumentacji PRŚK, składanie wniosków o płatności, poszukiwanie rolników, którzy dokonają odpowiednich zabiegów uprawowych zgodnych z przygotowanym przez nich wnioskiem oraz dokumentacją PRŚK, przeprowadzanie kontroli wykonania tych zabiegów – świadczą o tym, że to spółka M., pomimo pozoru wydzierżawienia gruntów, faktycznie nadal nimi zarządzała. W takim przypadku uznać należy, że wydzierżawiające spółki nie oddały dzierżawcy do używania działek ewidencyjnych wskazanych w umowach, tj.: [...]. Umowy dzierżawy miały na celu jedynie stworzenie pozorów posiadania gruntów przez nowo utworzoną spółkę. Tym samym skarżąca deklarując we wniosku o płatności na 2017 r. działki o wskazanych numerach, nie była ich faktycznym posiadaczem. Koniecznym warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie gruntów rolnych o określonej powierzchni i ich rolnicze użytkowanie. Płatności bezpośrednie, ONW i PRŚK są przeznaczone dla osób, które dysponując tytułem prawnym do gruntu, prowadzą na nim produkcję rolną. Idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Ustawa wiąże posiadanie z produkcją rolną i pozwala na przyznawanie płatności podmiotom, które faktycznie uprawiają grunty, decydują o rodzaju upraw i zabiegów agrotechnicznych, podejmują działania organizacyjne, kierownicze i zarządcze. Choć podmioty te nie muszą osobiście i bezpośrednio angażować się w tę produkcję, to niezbędne jest czerpanie z nich ewentualnych korzyści. Płatności przysługują więc rolnikowi, który faktycznie uprawia grunty rolne, utrzymuje je zgodnie z normami i spełnia inne przesłanki wymagane przepisami prawa krajowego i unijnego. Za takim rozumieniem pojęcia posiadania gruntów rolnych przemawia to, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować. N.C. i M.F. (wspólnicy spółki N.) nie mieli realnego wpływu na negocjowanie warunków umowy dzierżawy, na sposób użytkowania gruntów, wybór rodzajów płatności do gruntów, wybór osób wykonujących zabiegi agrotechniczne, co uzależniało skarżącą od współpracy ze spółkami wydzierżawiającymi, czy idąc dalej podmiotem zarządzającym spółkami wydzierżawiającymi (M.). Nie posiadali oni wiedzy, umiejętności, sprzętu, budynków gospodarczych niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa rolnego, co uzależniało skarżącą technicznie od wykonawców zewnętrznych. Kluczowe decyzje w imieniu skarżącej podejmowane były poza nią, o czym w ocenie organu drugiej instancji świadczy okoliczność sporządzenia dokumentacji przyrodniczej 10 maja 2017 r. i planu działalności rolnośrodowiskowej 15 maja 2017 r., czyli jeszcze przed dniem wydzierżawienia przez spółkę gruntów deklarowanych do płatności na rok 2017. Oznacza to, że grunty obejmowane w użytkowanie na podstawie umowy dzierżawy przez skarżącą, miały już z góry zaplanowane terminy koszenia i wykonywania innych zabiegów agrotechnicznych. Spółka złożyła wniosek o płatności w 2017 r., ale wspólnicy nie posiadali (w czasie ich przesłuchania) dokładnej wiedzy w zakresie szczegółów wniosku (programów, pakietów, zobowiązań), nie uczestniczyli w postępowaniu wyjaśniającym, do którego spółka została wezwana przez ARiMR. Na wezwania kierowane przez ARiMR do spółki odpowiedzi udzielała bowiem M.S. N.C. i M.F. składali jedynie podpisy na dokumentach, tj. wniosku/zmianie/korekcie/wycofaniu części wniosku, na wyjaśnieniach kierowanych do ARiMR. N.C. i M.F., godząc się na propozycję składania wniosków jako spółka N. nie mieli na celu samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej na gruntach wydzierżawionych w celu osiągnięcia przychodów z działalności rolniczej. Wspólnicy zostali sobie przedstawieni, nie utrzymywali kontaktów, które pozwalałyby im wspólnie zarządzać gruntami. Ubiegająca się o płatności skarżąca była nastawiona na korzyści materialne z wydzierżawianych gruntów wyłącznie w postaci dotacji unijnych pozyskanych z ARiMR. Nie czerpała żadnych korzyści z działalności rolniczej prowadzonej na gruntach zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017. O ile dopuszczalna jest forma prowadzenia działalności rolniczej przy pomocy podmiotów zewnętrznych, to jednak wykonywanie wszystkich czynności przez taki podmiot zewnętrzny, który wyręcza całkowicie wnioskodawcę, jest sytuacją pozornego prowadzenia działalności rolniczej. Weryfikacja wniosku skarżącej, a także wniosków pozostałych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością dzierżawiących na tych samych zasadach grunty od WI, wykazała istnienie ścisłych powiązań przede wszystkim ekonomiczno-technicznych. Za tworzenie sztucznych warunków uważa się m. in. sztuczny podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, dokonany w celu zawyżenia przysługującej pojedynczemu rolnikowi kwoty płatności bezpośrednich, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w związku z ominięciem limitu powierzchni, tj. modulacji i degresywności stawek płatności. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1091 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zintegrowanych statystyk dotyczących gospodarstw rolnych oraz uchylenia rozporządzeń (WE) nr 166/2008 i (UE) nr 1337/2011 (Dz. Urz. UE L 200 z 7 sierpnia 2018 r., str. 1) gospodarstwo rolne oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą w rolnictwie zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1893/2006, w zakresie "utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnie z wymogami ochrony środowiska" na terytorium gospodarczym UE jako działalność podstawową lub drugorzędną. Uzyskanie wpisu do ewidencji producentów nie jest jednoznaczne z uzyskaniem jakichkolwiek uprawnień do płatności, gdyż to, czy podmiot jest uprawniony do uzyskania płatności, rozstrzygane jest na gruncie danych przepisów dotyczących przyznania poszczególnych płatności. Rolnik nie jest producentem rolnym dlatego, że został wpisany do rejestru, lecz dlatego, że spełnia warunki określone w szczegółowych przepisach prawa materialnego. Dokonanie wpisu ma charakter czynności materialno-technicznej i nie wywołuje skutków takich jak decyzje administracyjne. Organ nadając numer ewidencyjny nie prowadzi postępowania dowodowego co do prawdziwości okoliczności posiadania gospodarstwa rolnego. Nadanie numeru ewidencyjnego stanowi potwierdzenie, że jego właściciel zgłosił się do organu jako producent rolny i posiadacz gospodarstwa rolnego. Jednostka posiadająca odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez to samo kierownictwo, tak jak to ma miejsce w spółkach powiązanych z firmą M. winna być uznana za jedno gospodarstwo rolne. Działalność skarżącej skupiona była jedynie na uzyskaniu dopłat, czego nie można uznać za działalność rolniczą, której definicję określono w art. 4 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013. Każda ze spółek zadeklarowała do płatności grunty rolne położone w kilku różnych województwach, dodatkowo rozproszonych na kilka powiatów, co oceniając jednostkowo, ze względu na odległość od siedziby, znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwa i podważa sens ekonomiczny takiej działalności. Podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom, zarejestrowanym w ewidencji producentów, nie doprowadził do sytuacji, w której wnioskujący o pomoc rzeczywiście objęli w posiadanie wydzielone im działki i stali się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi prowadzącymi we własnym imieniu i na własny rachunek gospodarstwa rolne. W przypadku, gdy o przyznanie płatności wystąpiłby tylko jeden podmiot, to ich wysokość dla tych samych gruntów byłaby mniejsza niż w przypadku złożenia wniosków przez wszystkie spółki. Organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że gdyby o płatności w 2017 r. wystąpił tylko jeden podmiot, czyli wniosek zostałby złożony przez jedną spółkę bez wyodrębnienia nowych spółek (N., R., W., A., A.) i ubiegał się o płatności do powierzchni 1 628,90 ha, to hipotetyczna wysokość płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (OB) w 2017 r. (bez zastosowania współczynnika korygującego i dyscypliny finansowej) wyniosłaby 1 154 993,89 zł. Hipotetyczna wysokość płatności OB łącznie dla spółek N., A., R., W., A., WI 7 wynosi 1 328 044,39 zł. W takim wypadku kwota płatności OB jest wyższa o 173 050,50 zł od kwoty, jaka przysługiwałaby w przypadku, gdyby z wnioskiem wystąpił tylko jeden podmiot.
Skarżąca była jednym z podmiotów zgłaszających do płatności działki rolne, które były w faktycznym posiadaniu spółki M. Podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom, zarejestrowanym w ewidencji producentów, nie doprowadził do sytuacji, w której wnioskujący o pomoc rzeczywiście objęli w posiadanie wydzielone im działki i stali się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi prowadzącymi we własnym imieniu i na własny rachunek gospodarstwa rolne. Utworzenie spółki N. i wnioskowanie przez nią o płatności OB, ONW, PRŚK w 2017 r. jest przejawem tworzenia sztucznych warunków, tj. działania wbrew przepisom określającym zasady przyznawania płatności, nastawionego na uzyskanie płatności w wyższej niż dopuszczalna kwocie. Wobec całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie spółki N., nie ma podstaw, aby uznać ją za jednostkę samodzielnie prowadzącą działalność rolniczą i posiadającą autonomię w zakresie zarządzania zadeklarowanymi działkami i gospodarstwem. Skarżąca w 2017 r. nie prowadziła działalności rolniczej, pomimo posiadania gruntów rolnych na podstawie trzech umów dzierżawy z 22 maja 2017 r. Nie wykonywała czynności mogących być uznane za przejawy użytkowania gruntów. Skarżąca była tylko podmiotem formalnym, koniecznym dla otrzymania dopłat bezpośrednich. N.C. zamieszkiwała w znacznym oddaleniu od zgłoszonych do płatności gruntów i nie zlecała żadnych zabiegów przeprowadzanych na gruntach zgłoszonych we wniosku. Nie wykazała posiadania żadnych maszyn rolniczych. Nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że decydowała o terminie i sposobie koszenia łąk. Nie posiadała zaplecza mechanicznego koniecznego do uprawy gruntów rolnych. Nie ponosiła kosztów związanych z prowadzeniem zabiegów agrotechnicznych. Skarżąca nie przedstawiła dowodów, że płaciła podatek rolny. Celem jej działalności było tylko i wyłącznie pozyskanie środków finansowych z tytułu płatności rolnych, nie zaś prowadzenie gospodarstwa rolnego. Płatności przeznaczone na wsparcie działalności rolniczej, miałyby zostać przekazane de facto do spółki M., na prowadzenie działalności inwestycyjnej i finansowej. Organ drugiej instancji podkreślił, że z zebranego materiału dowodowego wynika podział dopłat pomiędzy spółkę i wydzierżawiającego, przygotowanie i przekazanie dokumentacji związanej z płatnością dzierżawcy, brak dowodów opłaty podatku rolnego, brak własnego parku maszynowego, brak nabyć środków do produkcji rolnej, brak zainteresowania pozyskanym plonem przez skarżącą, położenie przestrzenne gruntów deklarowanych do płatności w różnych województwach i powiatach z dala od siedziby spółki. Skarżąca nie dostarczyła żadnych nowych dowodów w sprawie potwierdzających faktyczne a nie pozorne prowadzenie przez nią gospodarstwa rolnego w roku 2017. Nie sposób uznać za uzasadnione powoływanie kolejnej spółki, skoro ta nie posiada maszyn, urządzeń czy budynków służących do przechowywania urządzeń czy zbiorów, a jedynie zleca wykonywanie prac przeważnie tym samym podmiotom zewnętrznym, w różnych miejscach na terenie kraju. Spółki nie były zainteresowane uzyskanymi plonami, pozostawiając je osobom trzecim, w rozliczeniu za wykonane usługi.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję spółka N. wniosła o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca wniosła o powołanie biegłego, który ustali wynagrodzenie spółki M. z tytułu umów dzierżawy zawartych przez spółki portfelowe.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na rozstrzygnięcie:
1. art 80 k.p.a. oraz art. 78 § 1 i 2 k.p.a. poprzez poczynienie przez organ w zaskarżonej decyzji dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, bowiem:
- organ uznał, że skarżąca stworzyła tzw. sztuczne warunki gospodarowania celem uzyskania korzyści sprzecznych z systemami wsparcia, bowiem w sposób sztuczny została wykreowana jedynie w celu deklaracji powierzchni działek do płatności, do których wydzierżawiający miałby uzyskać płatność niższą aniżeli dzierżawca (skarżąca), podczas gdy skarżąca nie dokonała podziału gospodarstwa na mniejsze jednostki, lecz skoncentrowała mniejsze jednostki gospodarstwa w jedno większe gospodarstwo – dowodem na to są umowy dzierżawy zawarte przez skarżącą z wydzierżawiającymi, przez które z trzech gospodarstw powstało jedno o powierzchni 105,99 ha, czyli przekraczające "limity" powierzchni właściwych do naliczania modulacji czy degresywności, co dodatkowo potwierdza brak zamiaru strony w tworzeniu niniejszych jednostek, które mogłyby otrzymywać większe płatności, jak zostało to opisane w zaskarżonej decyzji;
- organ uznał, że takie działanie, jak przygotowanie dokumentów przez eksperta przyrodniczego, doradcę rolnośrodowiskowego, prac agrotechnicznych przez wydzierżawiających oznacza brak realności w prowadzeniu działalności rolniczej przez skarżąca, co jest nieprawdą, bowiem dokumenty te zostały zlecone i przygotowane przed objęciem w posiadanie działek rolnych przez dzierżawcę i w celu ułatwienia dzierżawcy rozpoczęcia prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego. Po ich wykonaniu i przekazaniu skarżąca rozpoczęła działalność rolniczą na własną rękę i ryzyko, na co organ już nie zwrócił uwagi, chociaż od 2017 r. skarżąca "mianuje się" dokumentami, zleceniami, opłatami samodzielnymi wykonywanymi przez siebie i na swoją rzecz, a które obrazują to, że skarżąca prowadzi działalność rolniczą w sposób niezależny od innych podmiotów;
- odmówił znaczenia tym dowodom, które wskazują na samodzielne prowadzenie przez skarżącą gospodarstwa rolnego, uznając, że skarżąca takiego prowadzenia nie wykazała, co jest wbrew rzeczywistości i wbrew dowodom zgromadzonym w sprawie;
- organ uznał, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki gospodarowania, bowiem opisał w decyzji powiązania, które zdaniem organu przesądzają o stworzeniu tzw. sztucznych warunków gospodarowania, podczas gdy nie wykazał, jak inni rolnicy, którzy mieliby tworzyć sztuczne warunki mieliby wpływać na działalność rolniczą skarżącej i jej prawo do otrzymania płatności;
- organ uznał, że to m. in. M. miałby być beneficjentem i podmiotem kreującym sztuczne warunki, podczas gdy w aktach sprawy nie ma ani jednego dowodu, który by wykazywał, w jaki sposób M. miały zarządzać skarżącą, w jaki sposób miałby uzyskiwać korzyść z tego tytułu i w jakiej wysokości. Podmioty opisywane w decyzji nie działają na zasadzie pełnej dowolności przy prowadzeniu działalności i ich każda czynność jest rejestrowana, sprawdzana. Nie istnieje przy tym żadna podstawa prawna, dla jakiej M. miałby otrzymać jakąkolwiek wartość od skarżącej. Podobnie należy odnieść się do próby uznania, że przez działalność rolniczą skarżącej uzyskać korzyść mieliby wydzierżawiający, podczas gdy jedyną korzyścią dla tychże spółek był rynkowy czynsz dzierżawny z tytułu zawartej umowy; - organ uznał, że w sprawie istnieją powiązania, gdzie w rzeczywistości takich powiązań nie ma, poza zawartą pomiędzy skarżącą a wydzierżawiającym umową dzierżawy. Mimo to organ usiłuje "wybrać" beneficjenta rzeczywistego w podmiocie nie powiązanym ze skarżącą, nie prowadzącym działalności rolniczej. Dodatkowo organ nie rozumie samej definicji "Beneficjenta rzeczywistego";
2. art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy w związku z art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie za podstawę decyzji stanu faktycznego sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym sprawy oraz z zasadami swobodnej oceny dowodów, przez co organ na częściowym tylko odtworzeniu stanu faktycznego sprawy wyciągnął błędne wnioski co do tego, czy skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo rolne, czy nie;
3. art. 107 § 3 w związku z art. 107 § 1 ust. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji zawierającej w sobie błędnie odtworzony stan faktyczny sprawy, tj. brak wskazania w uzasadnieniu decyzji, na jakiej podstawie uznano, że istnieją powiązania pomiędzy podmiotami na tyle istotne, aby stwierdzić, że w niniejszej sprawie wystąpiło stworzenie sztucznych warunków i jaki wpływ na skarżącą ma fakt funkcjonowania pozostałych beneficjentów płatności. Fakt istnienia powiązań osobowych nie jest okolicznością potwierdzającą zasadność zarzutu, na co wskazał Europejski Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej;
4. art 75 § 1 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia z urzędu dowodu z opinii biegłego w zakresie zarządzania i ekonomii oraz prawa, w zamian czego organ uznał się za podmiot posiadający wiedzę specjalistyczną w tym zakresie; brak ten zaowocował zaś nieumiejętną analizą tego, w jaki sposób funkcjonują fundusze inwestycyjne, kto je nadzoruje, skąd pochodzą dochody funduszu, i to że fundusz taki nie ma prawnej oraz faktycznej możliwości zarządzania gruntami, jakie spółki prawa handlowego przekazują w dzierżawę podmiotom trzecim, jakim jest chociażby skarżąca;
5. art. 80 k.p.a. w związku z art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską poprzez błędną ocenę kilku dowodów skutkującą uznaniem, że skarżąca nie realizuje celów wspólnej polityki rolnej, podczas gdy skarżąca realizuje cel polegający na: zwiększaniu wydajności rolnictwa poprzez racjonalny rozwój produkcji rolnej; zlecaniu wykonania usług agrotechnicznych podmiotom specjalizującym się w tym przez co optymalnie wykorzystuje siłę roboczą na terenach wiejskich; gwarantowaniu bezpieczeństwa dostaw i zapewnianiu rozsądnych cen dostaw dla konsumentów poprzez racjonalizację kosztów wykonania zabiegów agrotechnicznych;
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ, że skarżąca podjęła działania chcąc pozyskać korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, gdyż stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania tej korzyści, podczas gdy nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała, jako samodzielny podmiot cele określone w przepisach prawa wspólnotowego, a zatem powinna otrzymać wnioskowane płatności;
2. art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013", poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że warunki wymagane do uzyskania wnioskowanych płatności zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa i nałożenie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienia przesłanek, podczas gdy skarżąca nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała, jako samodzielny podmiot cele określone w rozporządzeniu nr 1307/2013 i powinna otrzymać wnioskowane płatności;
3. art. 4 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez przyjęcie niezgodnej z wyraźnie sformułowaną w tych przepisach definicji rolnika i działalności rolniczej w celu uzasadnienia postawionej przez organ pierwszej instancji tezy o rzekomym niespełnieniu przez stronę kryterium faktycznego użytkowania deklarowanych gruntów rolnych;
4. "§ 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013" poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania skarżącej płatności, podczas gdy skarżąca posiada status rolnika i spełnia warunki do przyznania płatności;
5. art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1091 z 18 lipca 2018 r. w sprawie zintegrowanych statystyk dotyczących gospodarstw rolnych oraz uchylenia rozporządzeń (WE) nr 1166/2008 i (UE) nr 1337/2011 (Dz. Urz. UE L 200, str. 1) poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżącej nie można przypisać statusu gospodarstwa rolnego stanowiącego oddzielną jednostkę zarówno pod względem technicznym, ekonomicznym, posiadającą własne odrębne kierownictwo podczas gdy z dokumentów wynika samodzielność funkcjonalna strony;
6. art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę przyznania płatności pomimo braku stworzenia sztucznych warunków, brak zamiaru uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek, brak sprzeczności korzyści z celami systemu wsparcia;
7. art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji odmowę przyznania płatności na rok 2017, podczas gdy skarżąca nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do otrzymania takich płatności i nie uzyskała korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia;
8. art. 16 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie jest podmiotem samodzielnie funkcjonującym, podczas gdy taka teza wynika z ostatecznej i prawomocnej decyzji o nadaniu skarżącej statusu producenta rolnego, gdzie w celu wydania takiej decyzji organ bada samodzielność funkcjonowania wnioskodawcy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 28 marca 2025 r. skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci postanowienia z 31 stycznia 2025 r. o umorzeniu śledztwa w części.
Na rozprawie 2 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że popiera skargę i zawarty w niej wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego oraz zawarty w piśmie z 28 marca 2025 r. wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentu – postanowienia prokuratora Prokuratury Regionalnej w Ł. z 31 stycznia 2025 r., sygn. akt [...]. Pełnomocnik skarżącej oświadczył, że postanowienie prokuratora Prokuratury Regionalnej w Ł. nie jest prawomocne, gdyż wniesiono od niego zażalenie. Spółka M. nie istnieje od 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem wydanym na rozprawie 2 kwietnia 2025 r. oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego i dopuścił dowód z postanowienia prokuratora Prokuratury Regionalnej w Ł. z 31 stycznia 2025 r., sygn. akt [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Z uwagi na sformułowane w skardze i w piśmie z 28 marca 2025 r. wnioski dowodowe skarżącej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego oraz z postanowienia prokuratora Prokuratury Regionalnej w Ł. z 31 stycznia 2025 r., sygn. akt [...]w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, o czym stanowi art. 133 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd administracyjny nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny orzeka w zasadzie na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed organami administracji. W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami z dokumentów jest niedopuszczalne (por. wyrok NSA z 30 września 2005 r., FSK 2282/04, LexPolonica nr 401546; zob. także T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2009, s. 462). Sąd administracyjny nie przeprowadza zatem postępowania dowodowego w pełnym lub znacznym zakresie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przeprowadza się dowodu z zeznań świadków. Nie przeprowadza się też dowodu z opinii biegłych, instytutów naukowych lub naukowo-badawczych, jeżeli nie mają formy dokumentu. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z przepisami postępowania, a w konsekwencji, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. Innymi słowy istotne wątpliwości, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., winny być związane z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, nie zaś z ustalaniem na nowo stanu faktycznego. O takich wątpliwościach można mówić, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione, są sporne, przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok NSA z 5 sierpnia 2020 r., II FSK 1560/18).
Z tych względów w rozpoznawanej sprawie sąd stwierdził brak podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego i dlatego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosek ten oddalił. Jednocześnie sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., dopuścił dowód z postanowienia prokuratora Prokuratury Regionalnej w Ł. z 31 stycznia 2025 r., sygn. akt [...].
Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola nie wykazała, aby zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Podstawowym zagadnieniem koniecznym do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy jest wyjaśnienie, jak należy rozumieć pojęcie stworzenia sztucznych warunków, co wymaga odniesienia się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, a więc przede wszystkim zarzutów naruszenia art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, art. 4 ust. 1 lit. a-c) rozporządzenia nr 1307/2013 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95.
W omawianym zakresie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie zwracano uwagę, że pojęcie sztucznego tworzenia warunków należy do nieostrych. Jego znaczenie ustalić należy w toku wykładni na tle okoliczności konkretnego przypadku. Sztuczny to przymiotnik określający coś, co zostało wytworzone w sposób nienaturalny, w innym celu, niż nastąpiłoby w ramach normalnego porządku rzeczy. Sztuczny charakter czynności prawnych można przypisać takim, których sens sprowadza się do wywołania określonego skutku, który nie wystąpiłby, gdyby obrót gospodarczy toczył się swobodnie i uczciwie. Kreowanie w ten sposób przesłanek uzyskania pomocy publicznej jest w świetle art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 niedopuszczalne. Przepis ten stanowi, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Z powyższym przepisem koresponduje art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, w myśl którego – bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Zaznaczyć należy, że przepis ten odpowiada treści obowiązującego uprzednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 – nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Zaznaczyć przy tym trzeba, że przytoczone przepisy mają chronić wydatkowanie środków unijnych na rzecz podmiotów dopuszczających się obejścia prawa w ramach procedur przyznawania płatności (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., I GSK 736/18).
Z wyżej wymienionej regulacji wynika, że celem stworzenia sztucznych warunków jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Pomimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych, przyjmuje się, że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (por. wyroki NSA: z 15 listopada 2019 r., I GSK 563/19 i z 18 listopada 2022 r., I GSK 2148/18).
Omawiana klauzula ma generalny charakter. Nie dotyczy więc konkretnych sytuacji, które zaistniały na gruncie konkretnej płatności, lecz całości albo istotnej części zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi – dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. wyrok NSA z 8 listopada 2019 r., I GSK 1621/18). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie rzeczy (por. wyroki NSA: z 13 grudnia 2018 r., I GSK 917/18 i z 17 listopada 2022 r., I GSK 3553/18).
Organ może odmówić przyznania płatności z powodu stworzenia sztucznych warunków, jeżeli przeprowadził postępowanie, w rezultacie którego udowodnił wszystkie okoliczności, które wskazują stworzenie w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania płatności. Podstawą takiej interpretacji przepisu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 jest wyrok TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Wprawdzie zapadł on na tle nieobowiązującego już art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, lecz treść tego przepisu odpowiada treści art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, wobec czego aktualne pozostają tezy tego orzeczenia. Wynika z niego m. in., że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, powinien wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Trybunał wskazał, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać wykazane nie tylko poprzez stwierdzenie takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na stwierdzeniu istnienia zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami (pkt 41 wyroku). Omówienie przesłanki obiektywnej, o której jest mowa w wyroku TSUE C-434/12 wymaga wyjaśnienia, że w art. 39 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wskazano, że celem wspólnej polityki rolnej są: a) zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; b) zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie; c) stabilizację rynków; d) zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw; e) zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów.
Zatem system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Natomiast środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu nr 2988/95. Preambuła wskazanego rozporządzenia stanowi, że prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i państwa członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Unia Europejska częściowo finansując Program Rozwoju Obszarów Wiejskich wymusza na Komisji Europejskiej i Krajach Członkowskich racjonalne, słuszne i proporcjonalne wydatkowanie tymi środkami (służy ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich).
Zgodnie z art. 3 i art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013, Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich promuje zrównoważony rozwój obszarów wiejskich w całej Unii w sposób uzupełniający inne instrumenty WPR, politykę spójności i wspólną politykę rybołówstwa. EFRROW wnosi wkład do rozwoju bardziej zrównoważonego terytorialnie i środowiskowo, przyjaznego dla klimatu i odpornego na jego zmianę oraz konkurencyjnego i innowacyjnego unijnego sektora rolnictwa. Wnosi również wkład do rozwoju terytoriów wiejskich. wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Jego celami, w ogólnych ramach WPR, jest wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, w tym działań w sektorze spożywczym i sektorze produktów niespożywczych oraz leśnictwie, przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.
Z punku 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 zaś wynika, że cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów, a więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, ma zapewnić balans i równomierny rozwój całej grupy przedsiębiorców. Służy temu mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez wprowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Wprowadzenie tego mechanizmu miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w dużych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach.
Sąd zwraca uwagę, że art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 nie odwołuje się do zamiaru kierunkowego wnioskodawcy, a więc nie stanowi o tym, by wyłącznym celem jego działania było uzyskanie nienależnej korzyści. Tak też ten przepis rozumiany jest w najnowszym orzecznictwie TSUE dotyczącym jego wykładni.
W wyroku z 7 kwietnia 2022 r., w sprawie C-176/20, Trybunał wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania". W wyroku tym Trybunał nie odwołał się już do kierunkowego działania wnioskodawcy, a więc do wyłącznego celu jego działania. Oznacza to, że obecny pogląd został złagodzony w porównaniu do poprzedniego wyroku TSUE z 12 września 2013 r., C-434/12, gdzie o sztucznym tworzeniu warunków można było mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy.
Sąd podkreśla, że powyższe zmodyfikowane rozumienie pojęcia zaistnienia sztucznych warunków orzecznictwem TSUE zostało już zaadoptowane w orzecznictwie krajowym. W tym zakresie zwrócić można uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2802/18, przy czym – nie jest to pogląd pojedynczy, lecz jest już od czerwca 2022 r. powszechnie wypowiadany przez Naczelny Sąd Administracyjny w kilkudziesięciu wyrokach (por. np. wyroki NSA: z 3 czerwca 2022 r., I GSK 2608/18; z 17 listopada 2022 r., I GSK 3555/18; z 22 listopada 2022 r., I GSK 44/19; z 12 października 2022 r., I GSK 3154/18 czy z 16 maja 2023 r., I GSK 756/19).
Reasumując powyższe, sąd stwierdza, że obecny pogląd jest zgodny z literalnym brzmieniem art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Wykazanie zatem sprzecznego – jak stanowi wspomniany przepis – z celami prawodawstwa unijnego działania wnioskodawcy nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego w tym zamiaru. Tym samym obciążający organy administracji ciężar dowodu ogranicza się do okoliczności świadczących za sztucznym stworzeniem warunków uzyskania pomocy, sprzecznie z celami prawa unijnego oraz występowania zamiaru wnioskodawcy osiągnięcia takiego skutku. Takie rozumienie wyróżnionego we wskazanym orzecznictwie TSUE elementu subiektywnego działania beneficjenta pozwala na racjonalne i zgodne z interesem publicznym eliminowanie tych nieprawidłowości, które polegają na niezgodnym z prawem uzyskiwaniu pomocy. Sprzyja także równemu traktowaniu wszystkich podmiotów, które dopuszczają się nadużyć realizując nie tylko zamiar bezpośredni kierunkowy, ale także ewentualny. Sąd podkreśla, że nie bez znaczenia pozostaje też podejmowanie przez każdy z tych podmiotów czynności prawnych i faktycznych, wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i może być odpowiednio sankcjonowane. Ocena ta powinna również uwzględniać charakter zadań jakie mogą być finansowane z budżetu UE.
Powyższe uwagi prowadzą do konkluzji, że organy administracji prawidłowo wyinterpretowały przesłanki sztucznych warunków, bo nie uzależniły ich wystąpienia od takiego zamiaru wnioskodawcy, który skierowany był wyłącznie na uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. Należy zwrócić uwagę, że samo prowadzenia gospodarstwa rolnego i działalności rolniczej może przynosić jakieś dochody, ale to nie one stanowią – w omawianym przypadku – głównej przyczyny ubiegania się wnioskodawcy o płatności.
W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organy administracji przedstawiły prawidłowe rozumienie przepisów materialnych wspólnotowych i słusznie uznały, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki uzyskania pomocy, uczestniczyła w ich stworzeniu, a tym samym nie jest możliwe przyznanie jej płatności.
Wskazać należy, że w art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego zawarto klauzulę ograniczającą zakres stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się postanowienia Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Ograniczenie stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wynika z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Wedle art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. W art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego z kolei przyjęto, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z powyższego wynika, że ustawodawca w istotny sposób ograniczył zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Odstąpił bowiem od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m. in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy finansowej z tytułu wsparcia bezpośredniego – ten obowiązek organów został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku o płatność oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy nie są natomiast zobowiązane do działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 k.p.a.
Jak przyjmuje się w literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie, z dyspozycji, wedle której ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wynika, że to na stronie (rolniku), która złożyła wniosek o przyznanie płatności, ciąży obowiązek inicjatywy w zakresie aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawieniu inicjatywy dowodowej. Zatem w tym specyficznym postępowaniu to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Skoro ciężar dowodowy przeniesiono na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne, to postępowanie dowodowe jest w znacznym stopniu oparte na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, zaś organowi pozostaje jedynie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Na organach nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy, tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności (por. wyroki NSA: z 22 września 2021 r., I GSK 182/21; z 7 lipca 2021 r., I GSK 1950/18; z 4 marca 2015 r., II GSK 98/14; z 7 marca 2012 r., II GSK 88/11).
Z przytoczonych przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego wynika, że w sprawie z wniosku o płatność to na osobie ubiegającej się o jej przyznanie ciąży obowiązek wykazania spełnienia, w rzeczywisty sposób, warunków do jej otrzymania, zaś organ, odmawiając przyznania płatności, tj. wywodząc skutki prawne w związku ze sztucznym tworzeniem warunków, jest zobowiązany wykazać, że doszło do stworzenia sztucznych warunków. W sprawach dotyczących stworzenia sztucznych warunków zastosowanie mają przepisy dwóch omówionych wyżej rozporządzeń unijnych nr 2988/95 i nr 1306/2013, które interpretowane są w ten sposób, że na organie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, zaś strona postępowania ma obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Wykazanie przez organ stworzenia sztucznych warunków może być kwestionowane przez stronę i wówczas na niej spoczywa ciężar wykazania materiałem dowodowym niezasadności stanowiska organu.
Wyjaśnić przy tym trzeba, że organ zobowiązany ustawowo do stania na straży praworządności jest uprawniony do stosowania art. 75 k.p.a. nakazującego dopuszczenie jako dowodu w sprawie wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 80 k.p.a., wyrażającym zasadę swobodnej oceny dowodów. Z przywołanych przepisów, a w szczególności z art. 75 k.p.a. wynika zatem, że dowodem w postępowaniu dotyczącym płatności mogą być także dowody zebrane na potrzeby innego postępowania, w tym postępowania karnego, np. zeznania strony złożone w postępowaniu karnym w charakterze świadka (por. np. wyroki NSA z 28 września 2010 r., II GSK 798/09; z 31 stycznia 2012 r., I OSK 1206/11). Z tego też powodu organ prowadzący postępowanie administracyjne mógł oprzeć swoje rozstrzygnięcie na dowodzie z zeznań świadków, czy wyjaśnień oskarżonego utrwalonych przez inny organ procesowy w innym postępowaniu, np. karnym i tak też w rozpoznawanej sprawie uczynił.
Wskazać też należy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
W myśl art. 8 ust. 1 tej ustawy jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami"; 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności; 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha; 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Pojęcie "rolnika" na potrzeby systemów wsparcia rolników w ramach wspólnej polityki rolnej definiuje art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013.
W myśl art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 pojęcie "rolnika" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 jest więc nie tylko osoba fizyczna lub prawna, ale także grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków, a gospodarstwem rolnym są wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez tak rozumianego rolnika.
Do definicji tej odsyła art. 2 pkt 14 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowiąc, że użyte w tej ustawie określenie rolnika oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
"Gospodarstwo rolne" oznacza z kolei wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego (art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013). Według art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013 działalność rolnicza oznacza: (i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; (ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub (iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
Nie negując obowiązków dowodowych organu, co do wykazania stworzenia sztucznych warunków i związanego z nim prawa strony do przedstawienia przeciwdowodów, wymagającego od strony stosownej inicjatywy dowodowej, sąd uznał, że zaprezentowane przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym dowody oraz argumenty nie stanowiły przeciwwagi dla ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji.
W ocenie sądu uwzględniając definicję rolnika, gospodarstwa rolnego oraz działalności rolniczej, organy administracji obu instancji prawidłowo uznały, że gospodarstwo skarżącej nie stanowi samodzielnej jednostki gospodarczej (pod względem technicznym, ekonomicznym i kierowniczym) mimo, że z formalnego punktu widzenia skarżąca jest samodzielną jednostką gospodarczą.
W toku postępowania zebrano dowody, z których wynika, że właściwy nadzór nad gospodarstwem i prowadzeniem działalności rolniczej sprawowały osoby inne niż zarząd skarżącej, a sama skarżąca była tylko podmiotem formalnym, koniecznym dla składania wniosków obszarowych celem obejścia jednego z celów systemów wsparcia bezpośredniego, ONW oraz rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW na 2017 r., przy jednoczesnym ograniczeniu wsparcia gospodarstw wielkoobszarowych uzyskujących dodatkowe korzyści związane ze skalą prowadzonej działalności.
Należy zwrócić uwagę na okoliczności takie jak: daty zawarcie umowy spółki, tj. 10 maja 2017 r. oraz umów dzierżawy gruntów zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności, tj. 22 maja 2017 r., a więc na kilka – kilkanaście dni przed złożeniem wniosku o przyznanie płatności 31 maja 2017 r., przygotowanie dokumentacji przez eksperta przyrodniczego, który 8 października 2018 r. zeznał, że nie zna N.C. – Prezesa zarządu skarżącej, przed zawarciem umów spółki i dzierżawy gruntów, których dotyczyła (oświadczenia eksperta przyrodniczego J.K. z 10 maja 2017 r., zeznania eksperta przyrodniczego J.K. z 8 października 2018 r.), przekazanie skarżącej dokumentacji niezbędnej do uzyskania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW wraz z wydzierżawionymi gruntami przez wydzierżawiających – spółki WI 5, WI 21, WI 24 na podstawie umów z 22 maja 2017 r., złożenie wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych dopiero 6 czerwca 2017 r., brak własnego gospodarstwa rolnego, wykształcenia rolniczego i wiedzy, budynków, magazynów, brak prowadzenia upraw na działkach, skoszone siano zabierali okoliczni rolnicy wykonujący prace agrotechniczne (zeznania N.C. z 17 marca 2022 r.), brak opłacania podatku rolnego, znaczna odległość pomiędzy siedzibą skarżącej – B. w województwie łódzkim a położeniem gruntów deklarowanych do płatności w województwach warmińsko-mazurskim i pomorskim (ponad 400 km), jak również pomiędzy samymi działkami rolnymi zgłoszonymi do płatności w województwach warmińsko-mazurskim i pomorskim (ponad 100 km), założenie spółki N. przez N.C. pod wpływem bratowej M.S. pracującej w funduszu inwestycyjnym i R.T. w celu "zarobienia dodatkowych pieniędzy" (zeznania N.C. z 17 marca 2022 r.).
Jak wynika z umów dzierżawy z 22 maja 2017 r. zawartych przez skarżącą ze spółkami WI 5, WI 21 i WI 24 przedmiot dzierżawy stanowiły grunty, na które skarżąca wystąpiła o przyznanie płatności (§ 1). Czynsz dzierżawny płatny miał być płatny w wysokości odpowiadającej przyznanej i wypłaconej przez ARiMR jednolitej płatności obszarowej do działek gruntu w terminie 30 dni od dnia uznania rachunku bankowego skarżącej dopłatą z tytułu jednolitych płatności obszarowych do działek gruntu wypłaconą przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, natomiast spółki WI 5, WI 21 i WI 24 zobowiązane zostały do płatności z tytułu świadczeń publicznoprawnych (§ 4 ust. 1, 4). Spółki WI 5, WI 21 i WI 24 wyraziły zgodę na realizację przez skarżącą m. in. programów dotyczących przyznania jednolitej płatności obszarowej, ONW, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (§ 3 umowy). Spółki WI 5, WI 21 i WI 24 przekazały skarżącej pełną dokumentację niezbędną do uzyskania płatności rolno-środowiskowo klimatycznej (PROW 2014-2020) (§ 2 ust. 3). 22 maja 2017 r. działki zostały przekazane skarżącej (protokoły zdawczo-odbiorcze nieruchomości k. 111, 100, 89).
W ocenie sądu skarżąca nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów na prowadzenie działalności rolniczej w 2017 r., np. dowodu zakupu nawozów i środków ochrony roślin, rachunków za zlecone prace polowe, dokumentów potwierdzających wykonanie prac, a osoby wykonujące prace związane z przygotowaniem wniosku o przyznanie płatności oraz prace agrotechniczne na działkach zgłoszonych we wniosku na rzecz skarżącej (A.R., J.K., L.S.) zeznały, że nie znają spółki N. i Prezes zarządu tej spółki N.C. Co więcej, osoby te wskazywały na współpracę z podmiotem WI i R.T.
Jak wynika z zebranych dowodów, faktyczny zarząd działalnością rolniczą na działkach zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności nie był sprawowany przez skarżącą. Istnieją powiązania osobowe pomiędzy spółką M. zarządzającą powierzonymi funduszami a skarżącą.
Sądowi z urzędu znany jest fakt, że za wcześniejsze lata o pomoc ze środków ARiMR występowały spółki akcyjne WI 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 11 i 12, gdzie również organy ARiMR stwierdzały stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Sprawy te zostały zakończone prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o oddaleniu skarg (z 1 czerwca 2017 r., V SA/Wa 4079/15; z 12 maja 2016 r., V SA/Wa 4223/15; z 2 czerwca 2016 r., V SA/Wa 3860/15; z 15 grudnia 2015 r., V SA/Wa 3632/15; z 26 kwietnia 2016 r., V SA/Wa 3512/15; z 25 kwietnia 2016 r., V SA/Wa 3524/15; z 15 grudnia 2015 r., V SA/Wa 3708/15; z 2 grudnia 2016 r., V SA/Wa 4099/15; z 2 czerwca 2016 r., V SA/Wa 3982/15; z 22 kwietnia 2016 r., V SA/Wa 3200/15; z 26 kwietnia 2016 r., V SA/Wa 3352/15) oraz wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego o oddaleniu skarg kasacyjnych (z 16 sierpnia 2020 r., I GSK 324/18; z 27 marca 2018 r., II GSK 4076/16; z 27 marca 2018 r., II GSK 4345/16; z 27 lutego 2018 r., II GSK 1323/16; z 27 lutego 2018 r., II GSK 4073/16; z 21 sierpnia 2018 r., I GSK 945/18; z 27 lutego 2018 r., II GSK 1280/16; z 23 października 2019 r., I GSK 1394/18; z 27 marca 2018 r., II GSK 4433/16; z 27 marca 2018 r., II GSK 4123/16; z 27 lutego 2018 r., II GSK 4243/16).
W rozpatrywanej sprawie schemat działania skarżącej oraz spółek właścicieli gruntów jest podobny, z tą jednak różnicą, że aby obejść zarzut dotyczący powiązań osobowych poszczególnych spółek, wniosków o płatności nie składają poszczególne spółki będące właścicielami gruntów, a grunty są dzierżawione podmiotom zewnętrznym, po to by uniknąć zarzutu powiązania osobowego pomiędzy podmiotami. Nie zmienia to jednak wbrew argumentacji skargi oceny, że takie powiązania osobowe nadal funkcjonują, wprawdzie nie pomiędzy podmiotem wydzierżawiającym i dzierżawcą, a pomiędzy podmiotem zarządzającym funduszem i spółką dzierżawcą. Istotne jednak są okoliczności funkcjonowania skarżącej, która nie posiada maszyn, budynków i urządzeń, a wszelkie prace agrotechniczne zlecane są podmiotom zewnętrznym, głównym zaś celem spółki jest uzyskanie dopłat i obejście w ten sposób przepisów modulacyjnych.
W tych warunkach organy zasadnie stwierdziły, że mając na uwadze sposób prowadzenia działalności przez skarżącą, cel polegający na wspieraniu rolników/podmiotów faktycznie prowadzących działalność rolniczą nie został spełniony. O ile spółka M. nie odniosła bezpośredniej korzyści z działalności stworzonego mechanizmu sztucznych warunków, to taką korzyść materialną z tego działania niewątpliwie uzyskały bezpośrednio spółki wydzierżawiające grunty (spółki WI, którymi zarządzała spółka M.), które wykonywały cele funduszu. Fundusz zarządzający jest zainteresowany maksymalizacją zysków i minimalizacją strat zarządzanych przez siebie podmiotów, ale nie poprzez prowadzenie faktycznej działalności rolniczej, a poprzez uzyskiwanie dopłat z ominięciem przepisów modulacyjnych w wyniku podziału dużej powierzchni na wiele mniejszych podmiotów. Organy administracji wyciągnęły prawidłowe wnioski ze stwierdzonych powiązań osobowych, organizacyjnych i funkcjonalnych.
Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z 10 października 2023 r., sygn. akt V SA/Łd 3026/22 i V SA/Wa 3028/22 oddalił skargi spółki W., obecnie N., na decyzje w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (OB) i rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2017 r. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokami z 10 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 635/23, III SA/Łd 636/23, III SA/Łd 637/24 oddalił skargi spółki R. na decyzje w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami i rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2017 r., zaś wyrokiem prawomocnym z 24 października 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 177/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę spółki R. na decyzję w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Organy administracji wskazały w wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzjach spółki W., obecnie N., i R. jako spółki uczestniczące wraz ze skarżącą w 2017 r. w tworzeniu sztucznych warunków przyznania płatności.
W powyższych okolicznościach wystąpiły podstawy do zastosowania klauzuli obejścia prawa, zawartej w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i w następstwie tego, do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanej płatności.
Odnośnie postanowienia Prokuratora Regionalnego w Ł. z 31 stycznia 2025 r., sygn. akt [...] o umorzeniu śledztwa w części należy zauważyć, że nie jest ono prawomocne. Sąd administracyjny nie jest związany treścią postanowienia o umorzeniu śledztwa. Z mocy art. 11 p.p.s.a. jest związany jedynie ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje zatem kwestia umorzenia postępowania karnego przez prokuratora. Inne są cele postępowania karnego a inne postępowania administracyjnego, w którym organy administracji uprawnione są do własnej analizy zebranych w sprawie dowodów i ich oceny w ramach art. 80 k.p.a.
Należy podkreślić, że organy administracji przedstawiły w decyzjach wyliczenia płatności, jakie mógłby uzyskać jeden podmiot, gdyby złożył wniosek zamiast nowych spółek, w tym skarżącej i płatności, które podmioty te uzyskałyby łącznie, gdyby ich wnioski zostały uwzględnione. Jak wynika z umów dzierżawy gruntów wydzierżawiające spółki miały otrzymać od skarżącej tytułem czynszu wynagrodzenie w wysokości odpowiadającej przyznanej i wypłaconej przez ARiMR jednolitej płatności obszarowej do działek gruntu.
Należy podkreślić, że nie ma żadnego znaczenia to jaką aktualnie skarżącą prowadzi działalność, jaką działalność faktycznie prowadziła po 2017 r., a także to, że od 2019 r. spółka M. nie istnieje, skoro rozpoznawana sprawa dotyczy płatności na 2017 r. i stanu faktycznego mającego miejsce w 2017 r.
Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja zawierała wady przypisywane jej w skardze, a w szczególności aby doszło do istotnego naruszenia wskazanych w niej przepisów ustaw i rozporządzeń dotyczących wnioskowanych płatności, przepisów unijnych mających zastosowanie w sprawach stworzenia sztucznych warunków oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
d.cz.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło