III SA/Łd 901/25

Dnia 12 marca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2026 roku sprawy ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2025 roku nr 2108/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją z 17 października 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS lub organ): 1) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 67 091,23 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 49 020,89 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 09.2008 - 03.2011, 10.2013 - 01.2014, 03.2014 - 04.2014 w kwocie 17 981,29zł, - odsetek w kwocie 28 521,00 zł naliczonych na 19 sierpnia 2025 r. przypadających od ww. składek, - odsetek w kwocie 2 281,00 zł, naliczonych na 19 sierpnia 2025 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 10.2008 - 12.2009, 03.2010 - 06.2010, 09.2010 - 12.2010, 02.2011, 10.2013, 03.2014 - 04.2014, - kosztów upomnienia w kwocie 237,60 zł; b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 13 963,69 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 10.2008, 12.2008 - 01.2009, 04.2009 - 06.2009, 10.2009, 12.2009 - 02.2010, 05.2010 - 06.2010, 08.2010, 11.2010 - 12.2010, 03.2011, 05.2012, 07.2012, 02.2013 - 04.2013, 11.2013 - 01.2014, 03.2014 - 04.2014, 11.2015, 11.2017, 09.2019 w kwocie 5 557,89 zł, - odsetek w kwocie 7 635,00 zł naliczonych na 19 sierpnia 2025 r. przypadających od ww. składek, odsetek w kwocie 586,00 zł, naliczonych na 19 sierpnia 2025 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 10.2008, 12.2008 - 01.2009, 04.2009 - 06.2009, 12.2009, 05.2010 - 06.2010, 11.2010 - 12.2010, 03.2011, 02.2013, 03.2014 - 04.2014, - kosztów upomnienia w kwocie 184,80 zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 4 106,65 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 09.2008 - 03.2011, 04.2013, 11.2013 - 01.2014, 03.2014 w kwocie 1 560,43 zł, - odsetek w kwocie 2 480 zł naliczonych na 19 sierpnia 2025 r. przypadających od ww. składek, - kosztów upomnienia w kwocie 66,22 zł; 2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 59 164,13 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 42 235,65 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 09.2008 - 03.2011, 10.2013 - 01.2014, 03.2014 - 04.2014 w kwocie 16 256,05 zł, - odsetek w kwocie 25 742,00 zł naliczonych na 19 sierpnia 2025 r. przypadających od ww. składek, - kosztów upomnienia w kwocie 237,60 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 13 377,69 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 10.2008, 12.2008 - 01.2009, 04.2009 - 06.2009, 10.2009, 12.2009 - 02.2010, 05.2010 - 06.2010, 08.2010, 11.2010 - 12.2010, 03.2011, 05.2012, 07.2012, 02.2013 - 04.2013, 11.2013 - 01.2014, 03.2014 - 04.2014, 11.2015, 11.2017, 09.2019 w kwocie 5 557,89 zł, - odsetek w kwocie 7 635,00 zł naliczonych na 19 sierpnia 2025 r. przypadających od ww. składek, - kosztów upomnienia w kwocie 184,80 zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 3 550,79 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 09.2008 - 03.2011, 04.2013, 11.2013 - 01.2014, 03.2014 w kwocie 1 347,57 zł; - odsetek w kwocie 2 137,00 zł naliczonych na 19 sierpnia 2025 r. przypadających od ww. składek, - kosztów upomnienia w kwocie 66,22 zł. W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne: R. S. (dalej: strona, strona skarżąca lub skarżący) prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Z powodu niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek na koncie płatnika powstały zaległości. Pismem z 6 czerwca 2022 r. (data wpływu do ZUS - 7 czerwca 2022 r.) skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Decyzją z 17 lutego 2023 r. ZUS w Łodzi odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. 24 lutego 2023 r. wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, na skutek którego ZUS, decyzją z 20 marca 2023 r., utrzymał w mocy decyzję z 17 lutego 2023 r. Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 28 września 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 304/22, uchylił zaskarżoną doń decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z 17 lutego 2023 r. Decyzją z 14 czerwca 2022 r. ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o: umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Decyzją z 27 lipca 2022 r. ZUS odmówił stronie umorzenia należności: z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, oraz z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek. Strona skarżąca złożyła skargę na tę decyzję Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 672/22, uchylił zaskarżoną decyzję. W związku ze wskazanym powyżej wyrokiem WSA w Łodzi, ZUS podjął postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. A następnie decyzją z 28 kwietnia 2023 r. ZUS odmówił umorzenia wnioskowanych należności. Decyzja ta została doręczona stronie skarżącej, niemniej jednak nie została zaskarżona i stała się ostateczna. Pismem z 19 sierpnia 2025 r. strona skarżąca wniosła o umorzenie zaległych składek wobec ZUS podnosząc, że od 2019 roku prowadzi z ZUS korespondencję na temat umorzenia swoich długów, a przez ostatnie 2 lata zadłużenie pobierane jest z jej świadczenia emerytalnego. Skarżący wskazał, że adwokaci, którzy reprezentowali go w sprawach przed sądem administracyjnym stwierdzili, że należy mu się umorzenie zadłużenia. Zaznaczył również, iż ZUS nie uznaje rozstrzygnięcia sądu administracyjnego z 2023 roku, który zobowiązywał organ do prowadzenia ze stroną dialogu. Strona skarżąca dodała, że ZUS w swoich pismach podkreśla, że skarżący jestem niesolidnym dłużnikiem. Strona wyjaśniła też, że w czasie swojej kariery zawodowej bywały takie okresy, kiedy pracowała, a potem okazywało się, że pracodawca nie opłacał składek. Bywały także takie momenty, kiedy pracownicy strony praktycznie rozkradali jego firmę do zera, a skarżący zostawał z długami. Skarżący wskazał też, że ma umiarkowany stopień niepełnosprawności i orzeczenie w tej sprawie zostało wydane na stałe. Pismem z 21 sierpnia 2025 r. ZUS poinformował stronę o warunkach umorzenia oraz o możliwości przedłożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej i innych dokumentów na temat sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony. Skarżący nie przedłożył jednak oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie dołączył też żadnych faktur, rachunków i innych dokumentów obrazujących sytuację finansową, rodzinną, zdrowotną czy ponoszone wydatki. Następnie, pismem z 23 września 2025 r. poinformowano stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oraz o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia. Organ wskazał też, że skarżący ma nadal możliwość przedłożenia dokumentów (np. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej i innych dokumentów świadczących o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej, w tym orzeczenia o posiadanym stopniu niepełnosprawności, w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma. Skarżący nie przedłożył jednak żadnych dokumentów. Organ ustalił, że z danych zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, iż skarżący zgłoszony jest do ubezpieczeń jako emeryt lub rencista, a aktualna wysokość wypłacanej emerytury wynosi 2 277,87 zł netto. Kwota wypłacanego świadczenia uwzględnia dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie 915,47 zł. Z kolei na podstawie informacji dostępnych w bazie danych Pesel ustalono, że skarżący jest rozwiedziony. Strona nie podała rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem oraz struktury i kwoty posiadanych zobowiązań. We wniosku o umorzenie strona wskazała, że ma na stałe orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednak do akt sprawy nie przedłożyła ani wskazanego orzeczenia, ani aktualnej dokumentacji medycznej. Organ ustalił także, że z dokumentacji medycznej składanej do wcześniejszych wniosków o umorzenie wynika, że strona ma zdiagnozowane m.in. przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, chorobę nerek, bezdech senny, chorobę stawów, cukrzycę insulinoniezależną, dychawicę oskrzelową, depresję, inne zaburzenia dróg oddechowych, zaburzenia hematologiczne, zaburzenia korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. W toku postępowania skarżący nie wypowiedział się na temat rodzaju i wartości posiadanego majątku. Organ na podstawie Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych i Centralnej Ewidencji Pojazdów nie ustalił nieruchomości lub środków transportu należących do strony skarżącej. ZUS ustalił, że nieopłacone należności z tytułu składek od 19 marca 2019 r. kierowane były do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne, które prowadzi Komornik Sądowy pozostaje w toku i w ostatnich 6 miesiącach została wyegzekwowana kwota 5 770,89 zł. Nadto ZUS wskazał, że wdrożenie egzekucji za poszczególne okresy zaległości poprzedzone było postępowaniem w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia: - za okres 12.2007 - 11.2015 - od 26 września 2016 r. (wszczęcia postępowania) do 23 listopada 2016 r. (uprawomocnienie decyzji), - za 11.2017 - od 18 września 2018 r. (wszczęcia postępowania) do 23 listopada 2018 r. (uprawomocnienie decyzji), - za 09.2019 - od 13 czerwca 2024 r. ( wszczęcia postępowania) do 4 września 2024 r. (uprawomocnienie decyzji). Ponadto wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności miało: - od 4 czerwca 2013 r. do 17 maja 2016 r. postępowanie w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551), - od 26 kwietnia 2021 r. (podpisanie umowy umowa ratalnej) do jej rozwiązania. Skarżący nie uregulował ostatniej raty (tzw. balonowej) przypadającej na 1 kwietnia 2022 r., jak też nie podpisał aneksu o zmianę warunków umowy. Powołaną na wstępie decyzję ZUS z 17 października 2025 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Organ ten - powołując treść przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę orzeczenia, tj. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." - oraz 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32, art. 24 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) - dalej: "rozporządzenie", art. 11 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) - w pierwszej kolejności wskazał, że należności figurujące na koncie płatnika składek nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Dalej organ ten zaznaczył, że w stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe. Wysokość zobowiązania strony z tytułu nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4a, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych wobec strony skarżącej nie ma również zastosowania przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 i 4 u.s.u.s. Z kolei odnosząc się do przesłanek, o których mowa w art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, że konieczność łącznego wystąpienia tych wszystkich okoliczności jest uzasadniona w szczególności z uwagi na to, że umorzenie należności oznacza definitywną rezygnację z należnych składek, co zastrzeżone jest tylko dla przypadków wyjątkowych, jako że stanowi odstępstwo od reguły płacenia składek oraz od wyrażonej w art. 2a ust. 2 pkt 2 u.s.u.s. zasady równego traktowania, przejawiającej się w szczególności w obowiązku płacenia składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS zaznaczył przy tym, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej i aktualnie pobiera z ZUS emeryturę, która po uwzględnieniu należnych potrąceń, w tym egzekucyjnych w wysokości 915,47 zł, wypłacana jest w kwocie 2 277,87 zł netto. W związku z tym nie można uznać, że zachodzi kryterium braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nieopłacone należności z tytułu składek objętą są przymusowym dochodzeniem należności, które obecnie prowadzi Komornik Sądowy. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a w związku osiąganymi przez stronę dochodami i skuteczną egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego nie można uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zatem nie można też przyjąć, że zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Organ uznał też, że wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Odnosząc się z kolei do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) umożliwiających pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, ZUS stwierdził, że przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić dłużnika możliwości dalszego prowadzenia działalności nie ma zastosowania. Strona nie jest bowiem przedsiębiorcą i nie prowadzi działalności gospodarczej. Ponadto ZUS wskazał, że we wniosku o umorzenie strona skarżąca zwróciła uwagę, że ma na stałe orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednak do akt sprawy nie przedłożyła ani wskazanego orzeczenia, ani aktualnej dokumentacji medycznej. Przy czym z dokumentacji medycznej składanej przez stronę do wcześniejszych wniosków o umorzenie wynika, że ma ona zdiagnozowane m.in.: przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, chorobę nerek, bezdech senny, chorobę stawów, cukrzycę insulinoniezależną, dychawicę oskrzelową, depresję, inne zaburzenia dróg oddechowych, zaburzenia hematologiczne, zaburzenia korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. ZUS podkreślił jednak, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy, będący efektem tej choroby. Przy czym, jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Nadto, przesłanka uregulowana w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia nie stanowi o chorobie, która pozbawia zobowiązanego możliwości osobistego podjęcia pracy, w tym wykonywania robót fizycznych, lecz o chorobie, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu, niezależnie od tego w jakiej faktycznej formie ów dochód miałby zostać osiągnięty. Dalej ZUS wskazał, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej strony, zwraca jednak uwagę na to, iż wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przy czym z akt sprawy wynika, że strona ma ustalone prawo do emerytury i jej wypłata nie jest uzależniona od sytuacji zdrowotnej. Ponadto nieopłacone należności z tytułu składek regulowane są w drodze egzekucji z należnej emerytury. Zatem brak jest podstaw do uznania, że stan zdrowia nie pozwala stronie na uzyskiwanie dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia i tym samym umorzenie należności. ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W toku postępowania ustalono jednak,, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale z ZUS pobiera emeryturę, która po uwzględnieniu należnych potrąceń, w tym egzekucyjnych w wysokości 915,47 zł, wypłacana jest jej w kwocie 2 277,87 zł netto. Z kolei z informacji dostępnych w bazie danych Pesel jest wynika, że skarżący jest rozwiedziony. Nadto, do postępowania strona nie przedłożyła oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Tym samym skarżący nie określił ani liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, ani kwoty uzyskiwanych dochodów, ani wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem, ani kwoty posiadanych zobowiązań. Nie dołączył też żadnych rachunków i faktur dokumentujących ponoszone wydatki. ZUS podkreślił przy tym, że obowiązek udowodnienia wszelkich okoliczności, pozwalających na ocenę zaistnienia przesłanek z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie. Równocześnie ZUS zaznaczył, że wskaźnikiem służącym do oceny trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego, ustalana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla konkretnych gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Podkreślono równocześnie, że dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne za I kwartał 2025 r. wynosi 1 869,94 zł i jest niższe od kwoty emerytury jaka jest wypłacana skarżącemu, nawet po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych. Przy czym wskazana powyżej kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na żywność, mieszkanie (użytkowanie, energia, wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. W powyższych okolicznościach, jak dalej wskazał ZUS, dalsza egzekucja należności z tytułu składek, nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. ZUS rozważył również, czy nie wystąpiły przesłanki do umorzenia ze względu na interes zobowiązanego i interes publiczny stwierdzając, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia ze względu na ważny interes zobowiązanego. ZUS podkreślił, iż analiza konta płatnika składek wykazała, że skarżący nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek, generując coraz to większe zaległości, które obecnie obejmują okres od 09.2008 do 09.2019. Podkreślono przy tym, że dla umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem, na które zwrócił uwagę we wniosku o umorzenie (nieopłacenie składek przez pracodawcę, rozkradanie firmy przez pracowników), gdyż nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w u.s.u.s. ZUS wyjaśnił także, że podstawowym obowiązkiem wszystkich płatników jest ponoszenie kosztów należności składkowych, które są nakładane na wszystkich według tych samych, ustawowo określonych reguł. Umorzenie zaległości niektórym byłoby równoznaczne z przerzuceniem ekonomicznych skutków działania osoby niepłacącej na pozostałych uczestników systemu ubezpieczeń. Zaznaczono przy tym, że strona uzyskuje dochody z tytułu emerytury, a niepłacone należności z tytułu składek objęte są skuteczną egzekucją. Ponadto wskazano, iż prowadzone przymusowe dochodzenie należności wpływa na bieg terminu przedawnienia należności. W związku z tym podjęcie, na tym etapie, decyzji o umorzeniu należności jest niezasadne. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wskazał, że nie zgadza się z decyzję ZUS podnosząc, że narusza ona jego prawa. Skarżący wyjaśnił, iż rzeczywiście nie dostarczył dokumentów, ale ZUS nimi dysponuje. Strona podniosła, że jest osobą niepełnosprawną, choruje na astmę i chodzenie po urzędach i wielu lekarzach jest dla niej istotnym obciążeniem i problemem. Uważa to za duplikowanie niepotrzebnej biurokracji. Niemniej na wniosek sądu jest w stanie w każdej chwili dostarczyć te dokumenty jeżeli będzie taka konieczność. Podobnie z kwestią posiadanej własności czy nieruchomości strona wskazała, że kilkakrotnie pisała oświadczenia, że nie posiada żadnych cennych ruchomości, żadnych nieruchomości ani też kont bankowych. Odnosząc się do kwestii umowy ratalnej i braku podpisania aneksu strona wskazała, że w marcu 2021 r. podpisał obowiązujące przez rok porozumienie dotyczące spłaty miesięcznych rat zobowiązań i odsetek wobec ZUS, który miał pozostawić stronie fundusz dyspozycyjny do przeżycia, na co skarżący się zgodził i co miesiąc pobierana była przez ZUS stała, ustalona kwota. Skarżący zwrócił uwagę, że w okresie od stycznia do marca kwota pieniędzy jakie otrzymywał, wynosiła 1 030 – 1 100 zł. Po zakupie leków, na życie pozostawało stronie nie więcej niż 300 złotych, dlatego dla zapewnienia sobie podstawowego przeżycia, musiała się dodatkowo zapożyczać. Skarżący wskazał następnie na swoją sytuację zdrowotną. Wyjaśnił także, że pomimo braku możliwości pracy jest zaangażowana społecznie i nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Skarżący wskazał także, że musi sprawować opiekę nad chorym członkiem rodziny, jest to jedno z jego głównych zajęć. Mieszka bowiem ze swoją matką, która ma 92 lata, posiada stwierdzoną niepełnosprawność, jest osobą niezdolną do samodzielnego życia. Skarżący musi pomagać swojej matce na co dzień, w nawet drobnych sprawach, co również zajmuje mu bardzo dużo czasu. Ponadto strona wyjaśniła, że ma bardzo dużo wydatków na podstawowe potrzeby - przede wszystkim wydaje miesięcznie ok. 700 zł na leki, nadto dużo środków wydaje na przyrządy rehabilitacyjno-ortopedyczne. Skarżący podniósł, że po zapłaceniu leków, kosztów utrzymania i innych niezbędnych do życia wydatków nie pozostaje mu nic. Skarżący podkreślił, że opieka nad mamą również pochłania wiele pieniędzy. Mama jest osobą niepełnosprawną, musi być wszędzie wożona, koszty paliwa i niezbędnych napraw samochodu również są ważną i niezbędną pozycją w budżecie domowym. Poza tym okresowo zachodzi konieczność wynajęcia pomocy dla potrzeb mamy, zwłaszcza w okresach gdy strona czuje się gorzej. Skarżący wskazał, iż nie przysługuje mu pomoc społeczna, gdyż z informacji jaką uzyskał w MOPS wynika, że do otrzymania takiej pomocy nie liczą się faktycznie otrzymywane dochody, ale przyznawana stronie, stosunkowo wysoka, emerytura, liczona bez potrąceń komorniczych i zobowiązań w stosunku do ZUS. Skarżący wskazał, że dalsza egzekucja wpływa na możliwość zaspokojenia jego podstawowych potrzeb. W konkluzji strona wskazała, iż w jej ocenie spełnia ona ustawowe przesłanki dotyczące umorzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola, według powyżej wskazanych kryteriów, nie wykazała aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Przede wszystkim wskazać należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Umorzenie może bowiem dotyczyć tylko należności istniejących. Przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie należności z tytułu składek uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkując koniecznością umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości. Zatem ustalenia, co do istnienia należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, jako załatwienie sprawy co do istoty, może być bowiem wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności. W niniejszej sprawie takie ustalenia zostały przez ZUS poczynione, organ ten bowiem, powołując w tym zakresie właściwe przepisy prawa, słusznie stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia należności składkowych. Wdrożenie egzekucji za poszczególne okresy poprzedzone było postępowaniem w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, a nieopłacone należności z tytułu składek kierowane były do przymusowego dochodzenia. Aktualnie postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez komornika sądowego, pozostaje w toku – w ostatnich 6 miesiącach została wyegzekwowana kwota 5 770,89 zł. Zatem, jak słusznie zauważył ZUS należności z tytułu składek figurujące na koncie strony są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Z ustaleń organu, niekwestionowanych przez stronę skarżącą wynika, że wdrożenie egzekucji za poszczególne okresy zaległości poprzedzone było postępowaniem w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, a nadto wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności miało postępowanie w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551) oraz podpisanie umowy ratalnej (przy czym – co potwierdza sam skarżący - nie uregulował on ostatniej raty, przypadającej na 1 kwietnia 2022 r., jak też nie podpisał aneksu o zmianę warunków umowy). Powyższe ustalenia organu znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy i nie budzą wątpliwości. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych ZUS prawidłowo stwierdził zatem, że należności strony nie uległy przedawnieniu. Dalej należy zaznaczyć, iż w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. sformułowana została zasada, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. Jak bowiem stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2023 r. Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analizując przywołane powyżej przesłanki umorzenia, ZUS zasadnie uznał, że w przypadku strony skarżącej powyższy przepis nie ma zastosowania. Z przyczyn oczywistych nie zachodzi bowiem przesłanka występująca w pkt 1 i 4 powołanego przepisu, jak również przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4a, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. W ocenie sądu organ trafnie stwierdził też, iż nie zaistniała również okoliczność wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ponieważ skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, gdyż skarżący aktualnie pobiera emeryturę, która po uwzględnieniu należnych potrąceń, w tym egzekucyjnych, jest mu wypłacana w kwocie 2 277,87 zł netto. Wobec strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. Wskazać przy tym należy, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek jest bowiem generalnie związana z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania, a taka sytuacja - wobec skutecznie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które nie zostało zakończone - w niniejszej sprawie nie zachodzi. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. także w niniejszej sprawie nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie bowiem z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł (§ 1 wskazanego rozporządzenia). Ponadto, Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek (przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.), jak również w niniejszej sprawie nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Zdaniem sądu, prawidłowo zatem ZUS ocenił, iż w przypadku strony skarżącej nie zostały spełnione przesłanki zawarte w pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 4c, 5 i 6 art. 28 u.s.u.s. Dodatkowo, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być, w uzasadnionych przypadkach, umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady takiego umarzania reguluje wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 wskazanego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przy czym, w myśl § 3 ust. 2 wskazanego rozporządzenia, za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku. Natomiast za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3 rozporządzenia). Podkreślić należy, iż użycie przez ustawodawcę zarówno w art. 28 ust. 2, jak i w treści ust. 3a u.s.u.s. zwrotu: "mogą być umarzane" oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrotu: "może umorzyć" oznacza dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu składek, przy zaistnieniu okoliczności wskazanych w tych przepisach. Dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu należności nie oznacza jednak, że wystąpienie okoliczności mogących stanowić przesłankę orzeczenia o umorzeniu należności obliguje organ do wydania decyzji orzekającej o umorzeniu zaległych, należnych składek. Przez użycie sformułowania "mogą być umarzane" ustawodawca usankcjonował możliwość wydawania decyzji tzw. "uznaniowych". Co z kolei oznacza, że pomimo zaistnienia przesłanek, które pozwoliłyby na ewentualne umorzenie zaległości, tj. spełnienia ich przez wnioskodawcę, organ nie musi tych zaległości umorzyć. Jest natomiast zobligowany do wykazania, dlaczego orzekł o odmowie umorzenia zaległych należności, co wymaga należytego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy. Z uwagi na uwarunkowania prowadzące do możliwości orzeczenia o umorzeniu należności, wymienione w powołanych powyżej aktach prawnych, ocenić należało, czy organ przeprowadził postępowanie w sposób pozwalający na dokonanie poprawnych ustaleń faktycznych i czy te ustalenia faktyczne zostały prawidłowo ocenione. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek są bowiem – jak już powyżej wskazywano – podejmowane na zasadzie uznania administracyjnego. Podlegają one wprawdzie kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma jednak ograniczony zakres. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądu administracyjnego. Sąd ten bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa jest ograniczona jedynie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. np. J. Borkowski, Komentarz do art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 429 ). Wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie organ był zatem zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Przy czym zaznaczyć należy, że choć w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, która obliguje organ do zebrania materiału dowodowego, to w tego typu sprawach nie może ona jednak zastąpić aktywności dowodowej samego wnioskodawcy. W postępowaniu o udzielenie ulgi w płatności należności składkowych to bowiem podmiot zainteresowany powinien wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym umorzeniem ciążących na nim zobowiązań. Skoro zatem – co należy podkreślić - strona skarżąca domaga się uznania jej argumentów, wskazujących na szczególne okoliczności zachodzące w niniejszej sprawie, to powinna okazać dowody potwierdzające te twierdzenia, bądź wskazać gdzie takowe organ może pozyskać. Zatem ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności spoczywa właśnie na osobie ubiegającej się o umorzenie należności - co jednoznacznie wynika z użytego w treści § 3 ust rozporządzenia zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskujący ma więc wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11, Lex/el nr 1305514). Wynika to z tego, że jedynie strona występująca z wnioskiem o umorzenie posiada wiedzę o swoim aktualnym na dzień toczącego się postępowania stanie majątkowym i sytuacji bytowej, czyli o okolicznościach stanowiących podstawę do ewentualnego uwzględnienia jej wniosku. ZUS ma wprawdzie obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 k.p.a.) lecz inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, natomiast organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności. Tak więc chybione są zarzuty, że organ zobligowany był uzupełnić z własnej inicjatywy materiał dowodowy. W ocenie sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, w rozpoznawanej sprawie ZU prawidłowo przeprowadził postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim ZUS prawidłowo dokonał analizy sytuacji materialno-bytowej, w tym zdrowotnej strony skarżącej na podstawie posiadanych informacji, czyniąc na tej podstawie prawidłowe ustalenia faktyczne. Przy czym analiza zgromadzonego w aktach materiału dowodowego niewątpliwie świadczy o niepełnym przedstawieniu przez skarżącego swej aktualnej sytuacji materialnej, co z kolei uniemożliwiało rzetelne zbadanie okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przede wszystkim organ trafnie ustalił, że skarżący we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wskazał, że ma na stałe orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednak do akt sprawy nie przedłożył ani wskazanego orzeczenia, ani aktualnej dokumentacji medycznej. Z kolei z dokumentacji medycznej składanej przez stronę do wcześniejszych wniosków o umorzenie wynika, że strona skarżąca ma zdiagnozowane m.in.: przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, chorobę nerek, bezdech senny, chorobę stawów, cukrzycę insulinoniezależną, dychawicę oskrzelową, depresję, inne zaburzenia dróg oddechowych, zaburzenia hematologiczne, zaburzenia korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. W świetle powyższego ZUS zasadnie, dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie umniejszając w żadnym zakresie sytuacji zdrowotnej strony, słusznie zauważył, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem tejże choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. ZUS prawidłowo więc – zdaniem sądu - nie negując problemów zdrowotnych strony skarżącej, słusznie uznał, że nie stanowią one w niniejszej sprawie podstawy do umorzenia należności składkowych. Pomimo bowiem trudności zdrowotnych, na które wskazywała strona skarżąca dysponuje ona źródłem dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego, które stanowi również źródło stopniowej spłaty zadłużenia. Podkreślić też należy, że stosownie do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, nie każda choroba zobowiązanego, czy też członka jego rodziny, umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (por. np. wyroki NSA z dnia: 8 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 318/16, Lex/el nr 2401505; 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10, Lex/el nr 1151742). Przesłanka uregulowana w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia nie stanowi o chorobie, która pozbawia zobowiązanego możliwości osobistego podjęcia pracy, lecz o chorobie, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu, niezależnie od tego w jakiej faktycznej formie ów dochód miałby zostać osiągnięty. Zatem fakt, że strona dysponuje orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, co nie zostało w niniejszej sprawie wykazane przez skarżącego, podobnie jak fakt (podniesiony dopiero na etapie wniesienia skargi) opieki nad chorą 92–letnią, niepełnosprawną matką strony skarżącej, która wymaga stałej opieki, nie stanowią w niniejszej sprawie podstawy do umorzenia zaległości, bowiem skarżący uzyskuje dochód, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Zatem, o ile wskazywane przez stronę problemy zdrowotne mogą być niewątpliwie dodatkowym utrudnieniem w jej codziennej egzystencji, to w ocenie sądu nie stanowią one wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro nie pozbawiają strony (a tego wymaga wskazany przepis) możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca ma przyznaną emeryturę i jej wypłata nie jest uzależniona od sytuacji zdrowotnej skarżącego. Ponadto, nieopłacone należności z tytułu składek regulowane są w drodze egzekucji. Zatem brak jest podstaw do uznania, że stan zdrowia zarówno skarżącego, jak i jego matki, nie pozwala skarżącemu na uzyskiwanie dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia i tym samym umorzenie należności. W związku z powyższym należało wykluczyć powyżej wskazaną przesłankę, co ZUS prawidłowo uczynił. Nie zasługują również na uwzględnienie podnoszone przez stronę skarżącą przyczyny powstania zaległości składkowych. Okoliczności te nie mogą bowiem – jak słusznie zauważył ZUS - stanowić przesłanki umorzenia należności składkowych. Przypomnieć należy, iż w sprawach z wniosku o umorzenie należności składkowych organ dokonuje oceny aktualnej sytuacji majątkowej, ekonomicznej i zdrowotnej zobowiązanego, a nie przyczyn powstania zaległości, zawinionych czy też subiektywnie niezawinionych, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. np. wyroki NSA z dnia: 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 832/10, ONSAiWSA 2013, nr 1, poz. 14 oraz z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, Lex/el nr 1624404). W postępowaniu w sprawie o umorzenie należności – zgodnie z wolą ustawodawcy - analizie nie podlegają bowiem przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega bowiem wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 października 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 592/17, Lex/el nr 2384406). Przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia wymagają natomiast spełnienia zasadniczej przesłanki, jaką jest wykazanie niemożności spłacenia należności z tytułu składek, ze względu na stan majątkowy i rodzinny, co pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Dokonując oceny powyższej przesłanki istotna jest zatem ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, a nie przyczyny powstania zaległości, które nie zostały przewidziane przez ustawodawcę jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. W tym stanie rzeczy organ nie był więc zobowiązany do czynienia ustaleń w zakresie przyczyn powstania zaległości. Niewątpliwie też strona skarżąca, decydując się na podjęcie działalności gospodarczej, powinna – jak słusznie zauważył ZUS - być świadoma konieczności opłacania składek. Przy czym racjonalnym zachowaniem przedsiębiorcy, którego działalność nie dostarcza wystarczających dochodów do pokrycia składek jest chociażby przemyślenie możliwości jej zawieszenia, czy też zamknięcia. Niemniej jednak, jak już wcześniej wskazano, okoliczności w tym zakresie nie mieszcząc się wśród przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia. Nie mogły więc też one mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. ZUS analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności słusznie wskazał, że należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje takiej sytuacji, iż po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi jednak zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Przy czym, co należy podkreślić, ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Zaznaczyć przy tym należy, że dokonując analizy sytuacji finansowej strony ZUS każdorazowo zobligowany jest do porównania dochodów osiąganych w rodzinie do minimum socjalnego, które jest ustalone na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. W niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił, że skarżący jest rozwiedziony, zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i pobiera z ZUS emeryturę, która po uwzględnieniu należnych potrąceń w tym egzekucyjnych w wysokości 915,47 wypłacana jest w kwocie 2 277,87 zł netto. Podkreślić w tym miejscu należy, że strona w toku postępowania pomimo dwukrotnego wezwania jej do wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej nie złożyła oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej. Tym samym brak było danych pozwalających na ustalenie liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, kwoty uzyskiwanych dochodów, wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem oraz kwoty posiadanych zobowiązań. Strona, mimo dwukrotnego wezwania, nie załączyła też do akt sprawy żadnych rachunków i faktur dokumentujących ponoszone przez siebie wydatki. W tym stanie rzeczy organ prawidłowo ustalił, iż dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne za I kwartał 2025 r. wynosi 1 869,94 zł, a zatem jest niższe od kwoty emerytury jaka jest wypłacana stronie skarżącej nawet po uwzględnieniu potrąceń. Ponownie podkreślić należy, że przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że organ - tylko fakultatywnie - może umorzyć należności i to tylko wówczas, gdy zobowiązany jednoznacznie wykaże, że nie jest w stanie w żaden sposób opłacić tych należności, choćby w najmniejszej części. W przepisie tym ustawodawca - inaczej niż w przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności - kształtuje ciężar dowodu, podkreślając obowiązek aktywności dowodowej zobowiązanego. Obowiązek rzetelnego wykazania sytuacji materialno-życiowej ciąży więc na stronie postępowania, która w tym celu składa oświadczenie według wzoru oraz dokumenty na potwierdzenie swojej aktualnej sytuacji. Ustalenie omawianej przesłanki umorzenia następuje bowiem poprzez porównanie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, zaś danymi w tym zakresie dysponuje wyłącznie strona postępowania. Aby więc stwierdzić wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia to właśnie strona powinna należycie wykazać, jakim faktycznie miesięcznym budżetem dysponuje oraz przedstawić i udokumentować, jak kształtują się jej miesięczne wydatki, które związane są z niezbędnymi potrzebami życiowymi. To bowiem w interesie strony jest wykazanie osiąganych dochodów i posiadanego majątku, a także ponoszonych wydatków w celu umożliwienia organowi pełnej i rzetelnej oceny możliwości płatniczych zobowiązanego, który domaga się umorzenia zaległych składek. W rozpatrywanej sprawie strona skarżąca miała możliwość wykazania, zgodnie z wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a. zasadą czynnego udziału stron w postępowaniu, okoliczności wskazujących na wystąpienie przesłanek umorzenia, o czym była ona także dwukrotnie informowana przez ZUS - w pismach z 21 sierpnia oraz 23 września 2025 r. Informując stronę skarżącą ZUS wyraźnie przy tym zaznaczył, że uwzględnienie jej wniosku jest uzależnione od udowodnienia przez zobowiązanego, że z powodu jego sytuacji materialnej i rodzinnej uregulowanie zaległości spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący jednakże tego nie uczynił w należyty sposób – nie odpowiedział on bowiem na wezwane organu, wobec czego powinien liczyć z tym, że ocena jego sytuacji musiała być przez organy rozpatrywana wyłącznie w oparciu o materiał dowodowy, którym dysponował organ. Ponadto wskazanie przez stronę skarżącą, że organ rozstrzygając niniejszą sprawę powinien oprzeć się na nieaktualnych dokumentach, tj. dokumentach z innego postępowania, świadczy bez wątpienia o nienależytej współpracy strony skarżącej z organem. Z kolei dokumentacja, na którą powołuje się strona skarżąca - zgromadzona w innych postępowaniach zainicjowanych wnioskiem strony w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek - mogła być z uwagi na upływ czasu nieaktualna i dlatego – jak słusznie przyjął organ - wymagała ponownego złożenia przez stronę skarżącą stosownej dokumentacji, czego na jednak nie uczyniła, uniemożliwiając tym samym dokonanie przez ZUS oceny aktualnej sytuacji materialno-życiowej skarżącego. Mając zatem na względzie, że ZUS nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności przemawiających za umorzeniem należności, a jedynie dokonuje oceny okoliczności wskazanych przez stronę, sąd podzielił wniosek organu, że skarżący nie wykazał, by uregulowanie ciążących na nim należności powodowało niemożność zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych. Organ słusznie uznał też, że sytuacja finansowa strony skarżącej nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która – jak słusznie wskazał sam skarżący - dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Ponadto, możliwa jest spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu, chociażby w układzie ratalnym, jak zasugerował organ, które zresztą było przez stronę w takiej formie spłacane. Należy w tym miejscu podkreślić, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach, związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami w sytuacji, gdy status materialny trwale nie rokuje poprawy w kontekście konieczności spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być więc uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W ocenie sądu, skarżący nie wykazał, aby takie okoliczności zachodziły w jego przypadku. Jak bowiem wynika z akt sprawy, skarżący dysponuje stałym, miesięcznym dochodem. Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i posiada dochód, który jest wyższy, niż minimum socjalne. W tak ustalonych okolicznościach faktycznych dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej strony nie pozwala więc na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności z tytułu składek pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Powyższej oceny sądu nie zmieniają podnoszone przez skarżącego, dopiero w skardze, okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej i życiowej. Sąd administracyjny nie może bowiem, wbrew materiałom zgromadzonym w aktach administracyjnych sprawy dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu jej rozstrzygnięciu. Istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę jedynie okoliczności, które z akt tych wynikają, i które legły u podstaw jego wydania (por. np. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2023 r., III OSK 2373/21, Lex/el nr 3606845; wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., I OSK 890/20, Lex/el 3592539; wyrok NSA z dnia 4 września 2025 r., III FSK 215/24, Lex/el 3940739). Wobec materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych sąd podziela zatem stanowisko organu, że strona skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała jej spłatę zaległych należności. Nie zostało również stwierdzone, aby skarżący był pozbawiony w sposób trwały możliwości uzyskiwania dochodów – pobiera on bowiem emeryturę. Ponadto, odmowa umorzenia powstałych zaległości nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie jego obecnej sytuacji materialnej oraz osobistej. Wobec powyższego słuszna jest konstatacja organu, iż umorzenie zaległości byłoby w tej sytuacji przedwczesne. Zauważyć bowiem należy, że umorzenie należności składkowych oznacza bowiem definitywną rezygnację z możliwości dochodzenia należnych wpływów z tytułu ubezpieczeń społecznych, a te oparte są na systemie partycypacyjnym. Dochody ze składek do systemu ubezpieczeń społecznych nie tylko wpływają bezpośrednio na sytuację samego ubezpieczonego, ale pośrednio także na bezpieczeństwo emerytalne innych osób ubezpieczonych, dlatego decyzja o ich umorzeniu nie może następować pochopnie i z reguły zastrzeżona jest dla sytuacji naprawdę wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Wobec powyższego zgodzić się należy z ZUS, iż sytuacja zdrowotna strony skarżącej, podnoszona jako jeden z głównych argumentów, nie może być uznana za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Reasumując wskazać należy, że skarga sprowadza się w zasadzie wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Skarżący nie wykazał bowiem w tok postępowania przed ZUS, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona skarżąca nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów dokonanej przez organ nie oznacza, że ocena ta jest błędna. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległości. Zdaniem sądu, ZUS prawidłowo stwierdził, w oparciu o zgromadzone dokumenty, że w niniejszej sprawie nie zachodziła, ani całkowita nieściągalność długu, ani ważny interes strony przemawiający za koniecznością umorzenia należności. Wskazać także należy, iż w orzecznictwie nie jest kwestionowane, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji, z uwzględnieniem jednak aktualnej sytuacji zobowiązanego - materialnej, zdrowotnej, rodzinnej (tak chociażby w wyroku NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1970/18, Lex/el nr 2577704). Mając powyższe na uwadze, sąd stwierdził, że zaskarżona doń decyzja, odpowiada prawu, wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. a.kr