III SA/Łd 933/12

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 933/12 Uzasadnienie Pismem z dnia 3 października 2012 r. D. B. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, przedkładając następnie – po wezwaniu Sądu – formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów, a wręcz osiąga straty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie żoną i dwoma córkami (16 lat i 8 lat). Określając swój stan majątkowy wykazał, że jest właścicielem ¼ domu o powierzchni 100 m2 oraz samochodu osobowego marki A., rok prod. 2007. Odnośnie osiąganego dochodu wskazał, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości ok. 1.000 zł brutto, natomiast jego żona również prowadzi działalność gospodarcza, ale nie wykazuje dochodów, ponosząc straty z tej działalności. Zarządzeniem z dnia 18 lipca 2012 r., mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie strony skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji referendarz wezwał stronę skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. W wykonaniu wezwania skarżący przedłożył kopię deklaracji podatkowej PIT-36 za 2011 rok, z której wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz innych źródeł skarżący uzyskał przychód w wysokości 89.101,60 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 79.253,80 zł, osiągając dochód na poziomie 14.666,26 zł. Odpowiednio w 2010 r, uzyskał przychód w kwocie 115.413,36 zł, przy kosztach uzyskania w kwocie 98.562,29, co dało dochód w kwocie 16.851,07 zł. Nie przekazał natomiast stosownych zeznań podatkowych swojej żony, mimo, iż w treści wezwania do przekazania dodatkowych danych majątkowych żądanie takie zostało wprost sformułowane. Odpowiadając na wezwanie do "złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego lub jego żonę rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy" skarżący przekazał jedynie wyciąg za okres od 13.07.2012 do 14.11.2012 r. z konta firmowego. Z przedmiotowego wyciągu wynikało, ze na dzień 14 listopada 2012 r. saldo rachunku wynosiło 84,91 zł, przy czym suma przelewów przychodzących wyniosła 28.170,84 zł, a suma przelewów wychodzących 29.613,71 zł. Skarżący nie przedłożył żadnych innych rachunków – osobistych, których właścicielem byłby on sam lub jego żona, ani rachunków żony związanych z prowadzaną przez nią działalnością gospodarczą. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). Wskazać w związku z tym należy, że skarżący wykazał w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt osiągania dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 1.000 zł. Z przekazanej deklaracji podatkowej PIT-36 za 2011 rok, wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz innych źródeł uzyskał przychód w wysokości 89.101,60 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 79.253,80 zł osiągając dochód na poziomie 14.666,26 zł. Zwrócić w tym zakresie uwagę należy na wielkość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, która świadczyć może niewątpliwe o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym o faktycznych możliwościach finansowych skarżącego. Wskazać w tym miejscu także należy, że skarżący mimo sformułowanego wprost żądania przekazania informacji o dochodach żony, w szczególności poprzez przekazanie zeznań podatkowych w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. W tym zakresie wskazać należy na wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy nie prowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 Nr 1, poz. 8). Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Takie ukształtowanie relacji majątkowych nakłada na małżonków obowiązek udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Również w przypadkach wprowadzenia ewentualnej rozdzielności majątkowej, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, lecz również jego żony, która zobowiązana jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącym stworzyli zawierając związek małżeński. Zatem, informacje dotyczące sytuacji finansowej żony skarżącego, w szczególności dotyczące zeznań podatkowych, posiadanych rachunków i lokat bankowych i zgromadzonych na nich środkach finansowych, czy zaświadczenia o wysokości osiąganych dochodów mogą mieć istotne znaczenie dla ustalenia faktycznych możliwości zarobkowych skarżącego, a tym samym jego możliwości płatniczych. Wszystkie te informacje były istotne z punktu widzenia ustalenia faktycznych możliwości płatniczych strony. W tej sytuacji, w ocenie referendarza, fakt odmowy przekazania żądanych informacji o stanie majątkowym czyni niewiarygodnym powoływanie się przez skarżącego na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Tym samym strona pozbawiła referendarza informacji niezbędnych do faktycznej oceny jej zdolności płatniczych. Wskazać w związku z tym należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem skarżący odmówił przekazania dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia. Nie może być bowiem tak, że to strona wnioskująca o przyznanie jej praw pomocy, a zatem oczekująca, iż to Skarb Państwa pokryje za nią koszty sądowe, będzie decydować jakie informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej przekaże na żądanie rozstrzygającego jej wniosek. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych jest także fakt, iż skarżący – mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych – reguluje na bieżąco wszelkie inne zobowiązania zarówno publicznoprawne, jak i – co szczególnie ważne – prywatnoprawne (co wynika z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych). Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje szerokie, ugruntowane poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, czy postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Wątpliwości w tym zakresie budzie także fakt, iż skarżący nie dysponując – jak podnosił w uzasadnieniu swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy – wystarczającymi środkami na poniesienie kosztów sądowych w dniu 1 października 2012 r. (tj. na dwa dni przed złożeniem skargi do sądu administracyjnego, a więc w dacie w której miał świadomość konieczności regulowania kosztów sądowych) miał na koncie firmowym zdeponowaną kwotę 3.949,70 zł, którą zadysponował w dniu 4 października – wypłacając 3.900 zł). Zauważyć także należy, iż w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomoc, tj. w dniu 9 listopada 2012 r. saldo rachunku wyniosło 1.784,91 zł. Wskazać w związku z tym należy, że wpis od skargi wynosi w tym postępowaniu 187 zł. Dla rozstrzygnięcia w sprawie nie może także pozostać obojętny fakt, że skarżący wykazuje na wskazanym koncie bankowym wysokie obroty bieżące: obroty na rachunku wskazywały na uznania w okresie 13.07.2012 do 14.11.2012 w kwocie 28.170,84 zł. Fakt zatem wykazywania na dzień 14.11.2012 r. niewielkiego salda rachunku nie może mieć tu decydującego znaczenia, albowiem zwrócić uwagę należy, iż wpływy gotówkowe i wysokie obroty na wskazanych rachunkach miały miejsce w ostatnich trzech miesiącach, a przypomnieć należy, że w tym okresie skarżący już miał świadomość konieczności ponoszenia ewentualnych kosztów sądowych. Skargę do sądu wniósł w dniu 3 października 2012 r. (data wpływu do organu administracji). Zaznaczyć także należy, że saldo na rachunku skarżącego w ostatnich miesiącach wielokrotnie wykazywało wartości dodatnie (dochodzące do kilku tysięcy złotych). W dalszej kolejności wskazać należy, iż skarżący nie przekazał na żądanie referendarza wszystkich żądanych w dodatkowym wezwaniu do ich udzielenia informacji. Przede wszystkim w ogóle skarżący nie ustosunkował się do żądania przekazania informacji o zasobach pieniężnych i przedmiotach wartościowych oraz żądania przekazania wyciągów z ewentualnie prowadzonych przez żonę rachunków i lokat bankowych. W świetle wszystkich powyższych ustaleń uznać należało, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.