III SO/Łd 9/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku T. G. o wymierzenie Staroście [...] Wschodniemu grzywny za nieprzekazanie skargi na bezczynność w przedmiocie niezałatwienia wniosku z dnia 25 marca 2014r. o ujawnienie punktu osnowy geodezyjnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. k.p. T. G. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi wniosek o wymierzenie Staroście [...] Wschodniemu grzywny za nieprzekazanie skargi na bezczynność w przedmiocie niezałatwienia wniosku z dnia 25 marca 2014r. o ujawnienie punktu osnowy geodezyjnej. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał dom z 1949r. o powierzchni 120 m2, zamieszkały w połowie przez rodziców oraz użytki rolne o powierzchni 1,9192 ha (1,3011 ha przeliczeniowego). Dochód skarżącego stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, które w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosiło średnio 2 743,90 zł brutto (1 982,98 zł netto). Skarżący wyjaśnił, że obciąża go obowiązek alimentacyjny na rzecz dwóch córek w kwocie 860 zł miesięcznie, dojeżdża do pracy 62 km dziennie i pracuje w systemie zmianowym. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2014r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie i całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, iż wojewódzki sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu, z mocy art. 260 p.p.s.a. postanowienie z dnia 18 lipca 2014r. utraciło zatem moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd w świetle przesłanek warunkujących jego uwzględnienie. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Pozytywne przesłanki przyznania prawa pomocy osobom fizycznym uregulowane zostały w art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), w zakresie częściowym natomiast – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny (pkt 2). Zakres ten określa wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał jedynie, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym wniosek ten należało zakwalifikować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Negatywne przesłanki, wyłączające dopuszczalność przyznania prawa pomocy, sformułowane zostały w art. 246 § 3 p.p.s.a. oraz w art. 247 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 27 maja 2014r., II OZ 494/14). Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2008r., I OZ 273/08 oraz z 14 lutego 2012r., II GZ 41/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572, Jagielska M. Jagielski J., Gołaszewski P., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. Hauser R., Wierzbowski M., Warszawa 2011, s. 803, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, str. 1034 i nast.). Oznacza to, że w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, iż w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi powoduje odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005r., II OZ 140/05, Lex nr 860051). W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył w dniu 9 lipca 2014r. wniosek o wymierzenie Staroście [...] Wschodniemu grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. za nieprzekazanie w terminie skargi opatrzonej datą "27.04.2014" wraz z odpowiedzią na skargę na bezczynność tego organu w przedmiocie niezałatwienia w terminie wniosku z dnia 25 marca 2014r. o ujawnienie punktu osnowy geodezyjnej "1402" w zarysie pomiarowym dla działki nr [...] oraz przywrócenie punktu "803" w aktualnym zarysie pomiarowym dla działki nr [...] według zarysu pomiarowego z 1986r. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny, wymieniony w art. 55 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie w rozumieniu art. 63 p.p.s.a. (por. uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2008r., II FPS 1/08). Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy o skardze zgodnie z art. 64 § 3 p.p.s.a. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny, o jakim stanowi art. 55 § 1 p.p.s.a., może zostać przez sąd uwzględniony wyłącznie w razie niezastosowania się przez organ do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Przy czym zwrot "sąd może orzec o wymierzeniu grzywny", użyty w art. 55 § 1 p.p.s.a., wskazuje, że wymierzenie grzywny nie jest obligatoryjne i możliwość ta pozostawiona jest uznaniu sądu. Wykonanie obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. z kolei wymaga przekazania sądowi administracyjnemu w terminie trzydziestu dni skargi wraz z aktami i odpowiedzią na skargę. W rozpoznawanej sprawie sąd z urzędu ustalił, że Starosta [...] Wschodni uczynił zadość powyższym obowiązkom. Z akt sprawy sygn. akt III SAB/Łd 16/14 tutejszego sądu wynika, że skarga na bezczynność, której dotyczy wniosek, wpłynęła do organu w dniu 28 kwietnia 2014r. (k. 3), zaś już w dniu 9 maja 2014r. (k. 5), a więc niewątpliwie jeszcze przed upływem trzydziestodniowego terminu, o jakim stanowi art. 54 § 2 p.p.s.a., bo już w 11 dniu od dnia jej wniesienia, organ ten przekazał sądowi skargę wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny został wniesiony przez skarżącego po upływie dwóch miesięcy od przekazania sądowi skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy (w dniu 9 lipca 2014r.). Co więcej, postanowieniem z dnia 22 lipca 2014r., III SAB/Łd 16/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargę tę odrzucił. Skoro organ niewątpliwie nie uchybił obowiązkom, określonym w art. 54 § 2 p.p.s.a., to uznać należy, że wniosek skarżącego o wymierzenie organowi grzywny spełnia kryterium oczywistej bezzasadności w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. Uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie jest zatem możliwe już tylko z tej przyczyny. Niezależnie od tego zauważyć nadto należy, że skarżący nie wykazał nawet, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Przeciwnie, analiza akt sprawy pozwala na stwierdzenie, że skarżący taką zdolność posiada. Na obecnym etapie postępowania skarżącego obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł zgodnie z § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Z oświadczenia skarżącego i przedłożonych sądowi dokumentów wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje razem z rodzicami w domu jednorodzinnym o powierzchni 120 m², którego właścicielem jest w ½ części. Wprawdzie skarżący obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec dwóch córek w kwocie 860 zł miesięcznie, lecz osiąga stałe, comiesięczne dochody z tytułu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Według zaświadczenia o zarobkach z dnia 30 czerwca 2014r. (k. 6) średnie wynagrodzenie skarżącego z ostatnich trzech miesięcy wynosiło 2 743,90 zł brutto, 1 982,98 zł netto. Wynagrodzenie skarżącego nie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych lub innych tytułów. Skarżący nie jest w okresie wypowiedzenia, a zakład pracy nie znajduje się w stanie likwidacji ani upadłości. Ponadto skarżący jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni 1,9192 ha (1,3011 ha przeliczeniowego). Z akt sprawy sygn. akt III SO/Łd 2/14 (k. 28) wynika, że skarżący otrzymuje płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które w 2012r. wyniosły 1.501,34 zł, a w 2013r. – 1.559,62 zł. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i osobista skarżącego uzasadnia stwierdzenie, że uiszczenie kwoty 100 zł nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych do utrzymania skarżącego. W konsekwencji, w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i tak zostaje wykluczona pozytywna realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada wystarczające środki oraz majątek w postaci nieruchomości. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza, jak przyjmuje orzecznictwo sądowe, możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza natomiast konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy też prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11; oraz z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 247 p.p.s.a. w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a., sąd orzekł jak w postanowieniu. k.p.