I SA/Lu 1212/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. S. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sąd Administracyjny w Lublinie z dnia 23 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 1212/15 w przedmiocie odmowy przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2008 r. postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia skarżąca wnioskiem z września 2015 r. domagała się przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, podając, że osiąga średni dochód z prowadzenia działalności gospodarczej ok. [...] zł miesięcznie, jednakże posiadane zobowiązania finansowe uniemożliwiają zgromadzenie środków na pokrycie kosztów sądowych. Do comiesięcznie ponoszonych zobowiązań finansowych skarżąca zaliczyła: kredyty na działalność w wysokości [...] zł, koszty leczenia [...] zł, koszty dzierżawy [...] zł, koszty związane z bieżącym utrzymaniem [...] zł oraz koszty opłaty za media [...] zł (rubryki nr 5 i 11 urzędowego formularza). Skarżąca podała również, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego, ani żadnych zasobów finansowych. Dodatkowo, na wezwanie referendarza sądowego z dnia 6 listopada 2015 r. przedłożyła historię rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, zeznania podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2013 – 2014 oraz deklaracje VAT-7 za okres ostatnich sześciu miesięcy. W piśmie przewodnim skarżąca oświadczyła, że aktualnie nie posiada żadnych środków trwałych służących prowadzeniu działalności gospodarczej, dzierżawi jedynie budynek hotelowy, a z tytułu tej dzierżawy uiszcza czynsz w wysokości [...] zł kwartalnie. Odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie referendarz sądowy uzasadniał, że oceniając zdolności płatnicze skarżącej należy mieć również na uwadze wysokość kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie oraz w pozostałych sprawach, w których skarżąca złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnił, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych w niniejszej sprawie należy wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł, a w pozostałych sprawach, w których skarżąca złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy wpisy sądowe wynoszą odpowiednio: I SA/Lu 1211/15 - 981 zł; I SA/Lu 1213/15 – 1097 zł; I SA/Lu 1214/15 – 1097 zł. W ocenie referendarza przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna nie uzasadnia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: P.p.s.a.) – że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz uzasadniał, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu i utrzymuje się z dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (korzysta z mieszkania należącego do E. S.), a przychód z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w 2013 r. wyniósł [...] zł (zeznanie podatkowe PIT/B za 2013 r.), a w 2014 r. wzrósł do kwoty [...]zł (zeznanie podatkowe PIT 28 za 2014 r.). Ponadto, w oparciu o dokumenty bankowe referendarz ustalił, że we wrześniu 2015 r., skarżąca zasiliła należące do niej konto wpłatami pieniężnymi na łączną kwotę [...]zł. W tych okolicznościach, w ocenie referendarza, skarżąca posiadała środki finansowe na opłatę wpisu sądowego od skargi w sprawie niniejszej, jak również w pozostałych w/w sprawach, natomiast koszty spłaty kredytów zaciągniętych na prowadzenie działalności gospodarczej (11.000 zł), koszty dzierżawy budynku służącego prowadzeniu działalności gospodarczej (5.000 zł), jak również koszty opłaty mediów związanych z prowadzeniem działalności (4.000 zł) nie można uznać za koszty utrzymania koniecznego skarżącej. Nie są to bowiem wydatki służące zaspokojeniu niezbędnych potrzeb skarżącej, ale koszty, które skarżąca jest zobowiązana uiszczać w związku z prowadzoną działalnością. Ponadto brak jest podstaw aby zobowiązania prywatnoprawne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów sądowych w związku zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym, a koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej, nie podzielił stanowiska referendarza sądowego w zakresie oceny stanu majątkowego skarżącej. Oświadczył, że błędne są zapatrywania zawarte w przedmiotowym postanowieniu (powtórzone bezrefleksyjnie za informacją podaną w formularzu o przyznanie prawa pomocy), że skarżąca osiąga dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazanie przez skarżącą takiej kwoty wynikało bowiem z niezrozumienia definicji dochodu. Skarżąca nie zajmuje się osobiście kwestiami podatkowymi w prowadzonej działalności gospodarczej i dlatego też błędnie określiła łączną kwotę dochodu, przy czym nie ulega wątpliwości, że ponoszone koszty w postaci czynszu dzierżawnego i spłata kredytu stanowią koszty uzyskania przychodów i pomniejszają dochody uzyskiwane przez skarżącą. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że, wbrew stanowisku referendarza, dochód osiągnięty z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej za dwa ostatnie lata jest niewielki, gdyż za 2013 r. wyniósł [...] zł, a za 2014 r. [...] zł. W ocenie pełnomocnika kryterium oceny powinien być właśnie dochód a nie przychód, a referendarz pominął, że skarżąca miała wysokie koszty uzyskania przychodów, które dla przykładu w 2013 r. wyniosły [...] zł. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia również fakt wpłat na rachunek bankowy kwoty łącznie [...] zł w miesiącu wrześniu 2015r. nie wskazuje, w ocenie pełnomocnika, na możliwość uiszczenia wpisów sądowych. Pełnomocnik zarzucił, że w tym kontekście zupełnie pominięto cele na jakie wskazane powyżej środki zostały przeznaczone, tj. na zapłatę należności publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenia społeczne, podatków, zapłaty kredytu, wpisów od skarg, zapłaty za koncesję. Podał, że saldo na rachunku bankowym skarżącej na koniec miesiąca września wyniosło [...] zł, a na dzień 16 listopada 2015 r. tylko [...] zł. Podnosił, że skarżąca uiściła część wpisów od wniesionych przez siebie skarg - w zakresie swoich możliwości finansowych, co potwierdza historia rachunku bankowego więc nie można twierdzić, że ciężar kosztów sądowych w zakresie objętym prawem pomocy obciąża zamiast strony budżet państwa. Poza tym pełnomocnik zarzucił, że przy ocenie możliwości majątkowych skarżącej pominięto jej zły stan zdrowia, a co za tym idzie duże wydatki związane z leczeniem (miesięcznie kształtujące się w graniach [...] zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), które zaczęły obowiązywać od dnia 15 sierpnia 2015 r. Stosownie do art. 260 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o co wnosiła skarżąca, jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji tej wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia środków na koniczne utrzymanie. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, o czym świadczy użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy (osoba fizyczna) wykaże...". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. To strona ma zatem przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. np. orzeczenie w sprawie sygn. akt: II FZ 236/08 LEX nr 493749, czy II FZ 101/09 LEX nr 550317). Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest zatem warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Pamiętać bowiem trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (zob. art. 199 P.p.s.a.) Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu, gdy zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sodowodaministraycyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. orzeczenia w sprawach sygn. akt: FZ 178/08 LEX nr 493762, FZ 478/04 LEX nr 393645, FZ 160/08 LEX nr 47909, II OZ 11/15 LEX nr 1628844, czy II OZ 1387/14 LEX nr 1624484). Skoro zatem na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów, a przy tym podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Jak podkreślił bowiem NSA w postanowieniu w sprawie sygn. akt II OZ 39/15 (LEX nr 1640590) koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Przenosząc powyższe uwagi na grunt spawy niniejszej, zgodzić się należy z oceną Referendarza sądowego, że wykazana przez skarżącą sytuacja majątkowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim trudno dać wiarę twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, że skarżąca jako osoba prowadząca od lat działalność gospodarczą (nawet jeśli osobiście nie zajmuje się sprawami finansowymi) nie rozumie definicji dochodu (nie odróżnia przychodu od dochodu). Ponadto, co niejednokrotnie już podkreślano w orzecznictwie nawet strata z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (zob. np. postanowienie w sprawie II GZ 112/11 orzeczenia nsa.gov.pl). Dlatego też nie można tylko na podstawie wysokich kosztów uzyskania przychodów, jak chce pełnomocnik, oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia dzielności gospodarczej. W ocenie sądu wysokie koszty uzyskania przychodów świadczą wręcz o tym, że skarżąca dysponowała środkami finansowymi na nabycie towarów i usług oraz regulowania zobowiązań. Poza tym, jak słusznie wywodzi referendarz sądowy skarżąca ma zaspokojonej potrzeby mieszkaniowe, nie ma nikogo na utrzymaniu i dysponuje, jak sama wskazała, niemałym dochodem (nawet odliczając od tych [...] zł, jak chce pełnomocnik, kwotę kredytów [...] zł i opłaty za czynsz [...] zł). Sąd stoi jednak na stanowisku, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu wnioskodawcy i jego rodziny (za postanowieniem w sprawie II FZ 1468/14 LEX nr 1549447, zob. również postanowienie w sprawie I SA/Ke 799/15 orzeczenia nsa.gov.pl). Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być uzasadniony obowiązkiem regulowania zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć aby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Poza tym skarżąca nie wykazuje, aby miała jakiekolwiek problemy ze spłatą zaciągniętych zobowiązań, bądź posiadała z tego tytułu zaległości. Trudno również zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika, że referendarz nie uwzględnił wysokich kosztów ponoszonych w związku z leczeniem skarżącej, w sytuacji, gdyż skarżąca wydatków z tym związanych w żaden sposób nie udokumentowała. Nie jest wystarczające wskazanie okoliczności powodujących, w ocenie wnioskodawcy, niemożność poniesienia kosztów postępowania w pełnej czy jakiejkolwiek wysokości. Oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (za postanowieniem w sprawie sygn. akt: GZ 518/14 LEX nr 1546014) Wobec powyższego, zdaniem sądu, poniesienie przez skarżącą w sprawie niniejszej kosztów sądowych (przy uwzględnieniu wielkości kosztów sądowych w pozostałych sprawach, w których skarżąca złożyła wnioski o prawo pomocy, przy czym w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 1213/15 skarżąca sprzeciwu już nie składała) leży w granicach realnych możliwości finansowych skarżącej. Z powyższych względów oraz na podstawie 260 § 1 - § 3 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.