I SA/Lu 1268/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł, skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując na brak możliwości ich poniesienia. Ze złożonego formularza wniosku wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwoma córkami w wieku 10 i 11 lat. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonej przez małżonka skarżącej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Skarżąca jest natomiast osobą bezrobotną (niezarejestrowaną). Małżonkowie uzyskane środki przeznaczają na utrzymanie domu (gaz, energia elektryczna, woda, odbiór nieczystości, telefon, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie) oraz spłatę kredytu hipotecznego (rata miesięczna w wysokości 555,35 CHF). W zakresie posiadanego majątku strona wskazała dom jednorodzinny o pow. 344,5 m2 oraz pięć samochodów osobowych ([...]). Nadto dodała, że mąż jest wspólnikiem dwóch spółek jawnych będących właścicielami kamienic przy ul. [...] i 20 oraz R. 4 w L.. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżąca złożyła: wyciągi z dwóch rachunków bankowych małżonka z trzech ostatnich miesięcy, zeznanie podatkowe małżonka za 2014 r. z kwotą przychodów [...] zł oraz faktury wskazujące wysokość kosztów utrzymania domu. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub w części), o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony w żaden sposób nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci jakiegokolwiek (nawet częściowego) zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 1.500 zł (natomiast w dwóch pozostałych sprawach skarżącej – 685 zł i 2.000 zł). Łączna zatem kwota wpisów we wszystkich sprawach skarżącej to 4.185 zł. Mając zatem na względzie z jednej strony wysokość wpisów we wszystkich sprawach, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową strony stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma bowiem jakichkolwiek znamion wyjątkowości, co nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy. Jak wynika z twierdzeń strony jest ona osobą bezrobotną i pozostaje na całkowitym utrzymaniu męża. Ten natomiast uzyskuje miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł. Tak znaczna wysokość dochodu czteroosobowej rodziny, przy uwzględnieniu normalnych kosztów jej utrzymania powoduje uznanie, że zaczerpnięcie z niej kwoty odpowiadającej wysokości wpisu sądowego nie spowoduje - zdaniem orzekającego - jakichkolwiek zaburzeń w utrzymaniu domu i prowadzeniu działalności gospodarczej. Powyższą konkluzję potwierdza analiza wyciągów z rachunków bankowych małżonka skarżącej oraz jego zeznania podatkowego za 2014 r., które stanowią dodatkowy argument nie pozwalający przyznać stronie prawa pomocy w jakimkolwiek rozmiarze. Mianowicie ze wskazanych wyciągów wynika, że skarżąca zarówno w dacie wpłynięcia skargi do Sądu, jak i w okresie wskazanym do uiszczenia wpisu od skargi dysponował środkami pieniężnymi z których mogła pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Konkludując, kwota osiąganych przez rodzinę dochodów jest relatywnie bardzo wysoka i w zestawieniu z podaną kwotą niezbędnych wydatków, z pewnością pozwala na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania. Ponadto mąż skarżącej jest również posiadaczem pięciu samochodów osobowych o znacznej wartości i wspólnikiem dwóch spółek posiadających majątek bardzo dużej wartości. Jak natomiast stanowi art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Co więcej, w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 - niepubl.). Żądania zwolnienia z kosztów sądowych w żaden sposób nie uzasadnia posiadanie do spłaty zaciągniętych kredytów. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania cywilne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym osoby dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe, bez jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.