I SA/Lu 165/22

WyrokWSA w Lublinie2022-05-13

Skład orzekający: Monika Kazubińska-Kręcisz, Agnieszka Kosowska, Andrzej Niezgoda

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, nie przeprowadzając wyczerpującego postępowania wyjaśniającego i nie zapewniając stronom czynnego udziału w postępowaniu?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80, 10 § 1, 107 § 3 k.p.a.) w związku z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego, nie ustalił wszystkich istotnych okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej skarżących, a także nie zapewnił im czynnego udziału w postępowaniu, co uniemożliwiło prawidłową ocenę przesłanek umorzenia.
Stan faktyczny
Skarżący E. C. i P. C. złożyli wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 2022 r., motywując go trudną sytuacją finansową spowodowaną zniszczeniem upraw przez gradobicie i burze. Organ odmówił umorzenia, wskazując na dotychczasowe umorzenia, możliwość pomocy publicznej i brak wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. Skarżący wnieśli skargę, zarzucając nieprawidłowość decyzji i podnosząc, że poprzednie umorzenia wynikały z przyczyn niezależnych od nich. Organ w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko i podkreślając ciężar dowodu po stronie skarżących.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie Asesor sądowy Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze skargi E. C. i P. C. na decyzję Inne z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. I SA/Lu 165/22 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. znak: [...] Inne (dalej jako "organ"), działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2022 r., poz. 933, dalej jako u.s.r.), oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr [...] z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.U. UE L [...]), rozpatrując wniosek E. i P. C. (dalej jako "skarżący") z dnia 20 stycznia 2022 r. odmówił umorzenia składki za okres 2022.[...] w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący są właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 2,13 ha, co stanowi 2,43 ha przel., z którego uzyskują przychody oraz podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z podlegania ubezpieczeniu wynika ustawowy obowiązek opłacania składek. Wyjaśniono, że umorzenie może nastąpić tylko w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych zaistnieniem udokumentowanych zdarzeń losowych powodujących obniżenie zdolności płatniczych, a decyzje takie mają charakter uznaniowy. Organ podał, że podanie o umorzenie składki za okres od 2022.[...] do 2022.[...] skarżący umotywowali trudną sytuacją finansową. Zdaniem organu postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy nie daje podstaw do umorzenia składki za okres od 2022.[...] do 2022.[...]. Organ dalej wyjaśnił, że składka za 2021.4/10-2021.[...] w kwocie [...]zł została już umorzona decyzją nr [...] z dnia [...] r. z tytułu klęski spowodowanej ubiegłorocznym gradem. Ponadto w okresie podlegania ubezpieczeniu skarżący korzystali z ulgi w formie umorzenia składek wielokrotnie, bowiem zostały umorzone składki za kwartał 2018.4/10-2018.[...], następnie za kwartał 2019.1/01-2019.[...], a także za kwartał 2020.1/01-2020.[...], kwartał 2020.4/10-2020.[...], kwartał 2021.1/01-2021.[...], kwartał 2021.2/04-2021.[...] oraz kwartał 2021.4/10-2021.[...]. Organ podniósł, że z uwagi na fakt, że na dany rok kalendarzowy został przyznany krajowy limit pomocy de minimis w rolnictwie oraz z uwagi na przepisy prawa unijnego, dotyczące pomocy publicznej, której zasady regulują postanowienia rozporządzenia Komisji (UE) Nr [...] w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej - udzielane korzyści finansowe w formie ulg w spłacie należności z tytułu składek i umorzeń składek stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika oraz istnieje pozytywna prognoza, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych. Podniesiono również, że umorzenie składek ma negatywny wpływ na wysokość świadczenia emerytalno-rentowego, ponieważ okres, za który zostaje umorzona składka, jest traktowany jako nieskładkowy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z FUS. Organ podniósł również, że niepowodzenia w produkcji rolnej oraz zmieniające się ceny na wyprodukowane artykuły każdy rolnik powinien mieć wkalkulowane w ryzyko związane z prowadzeniem działalności rolniczej w swoim gospodarstwie. Udzielanie ulg w spłacie może mieć miejsce w wyjątkowych okolicznościach, incydentalnie, a nie może być stosowane automatycznie po stwierdzeniu problemów finansowych rolnika. Zwrócono uwagę, że skarżący otrzymują pomoc z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w postaci płatności obszarowych, do upraw oraz za zazielenienie. Organ podał, że podstawą decyzji jest art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a to oznacza, że o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie, których Inne rozstrzyga o umorzeniu, bądź odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek. Ważnego interesu zobowiązanego nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości. Przyjmuje się, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, losowe przypadki, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. Na koniec organ poinformował, że istnieje możliwość ratalnej spłaty należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący wyjaśnili, że nie zgadzają się z decyzją odmowną. Podnieśli, że wniosek o umorzenie uzasadniony jest zniszczeniem upraw przez gradobicie i burze, które występowały w miesiącach letnich na tym terenie. Zanegowali prawidłowość zaskarżonej decyzji. Wyjaśnili, że poprzednie wnioski o umorzeniu należności wynikały z przyczyn niezależnych od skarżących. Podnieśli, że umorzenie składek należy się jako pomoc od państwa polskiego. Do skargi zostały załączone protokół nr [...] z dnia 28 września 2021 r. z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym skarżącego oraz kopia wniosku o umorzenie oraz zaskarżona decyzja. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazano, że skarżący w toku postępowania nie wykazali istnienia okoliczności pozwalających na uwzględnienie żądania, a bezsprzecznie, w zakresie ustalenia okoliczności dających obraz sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdrowotnej skarżących, która mogłaby stanowić podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji, to na skarżących, spoczywał ciężar dowodu, jak również konieczność współpracy z organem w celu szczegółowego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, które mogą mieć wpływ na ocenę sytuacji w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Czyniąc ustalenia faktyczne, organ jest w dużej mierze zdany na aktywność zainteresowanego, który powinien współpracować z organem, jeśli chce potwierdzić zasadność swoich żądań. Nie można przerzucać tego ciężaru wyłącznie na organ, w szczególności w przypadku jego niepoinformowania o faktycznym wystąpieniu danej okoliczności i jej skutkach przed podjęciem decyzji. W przypadku postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zainteresowanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wydana na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Stosownie do treści powołanego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Kontrolując wydaną w danej sprawie decyzję Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu, a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej: k.p.a.). Rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności są złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy, a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno-rentowego. Sposób interpretacji pojęcia "ważnego interesu zainteresowanego" na gruncie art. 41 ust. 1 pkt 1 u.s.r. był przedmiotem licznych orzeczeń sądów. Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem w tej kwestii ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuacje materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. m.in. wyrok NSA z 14 grudnia 2010 r.; II GSK 1061/09; LEX nr 746053; wyrok WSA w Szczecinie z 29 czerwca 2010 r., I SA/Sz 236/10, LEX nr 648374). W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że ważny interes charakteryzuje się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo. Przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (por. wyrok WSA w Kielcach z 15 września 2011 r., I SA/Ke 350/11, LEX nr 966058). Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia istnieje jednak dopiero po ustaleniu istnienia wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. Z kolei, wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania (por. wyrok WSA w Białymstoku z 5 maja 2010 r., I SA/Bk 124/10, LEX nr 673077). Swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, organ mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny. Ustawowe przesłanki umorzenia należności nie odnoszą się w żaden sposób do okoliczności powstania zaległości (czy powstały z winy zainteresowanego, czy też nie), lecz jedynie do oceny aktualnych (w chwili wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia) możliwości płatniczych zainteresowanego, z uwzględnieniem elementu ochrony interesu publicznego, który wyraża się w ochronie stabilności systemu ubezpieczeń społecznych, co nakazuje egzekwowanie zaległych należności. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd administracyjny opiera się na badaniu, czy organ prawidłowo zastosował przepisy dotyczące umarzania należności, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., a zatem czy prawidłowo ustalił możliwości płatnicze wnioskodawcy i czy rozważył relację pomiędzy interesem wnioskodawcy a interesem publicznym (stanem finansów systemu ubezpieczeń społecznych). Celem postępowania dowodowego jest więc zbadanie przez organ sytuacji majątkowej skarżącego, a przez to ustalenie, czy zaistniała przesłanka ważnego interesu wnioskodawcy wskazana art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Uznaniowy charakter decyzji dotyczącej umorzenia nienależnie pobranych należności nie zwalnia organu administracji od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Poddając kontroli zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że narusza ona przepisy art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., gdyż nie została poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, a ponadto decyzja ta nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia, co powoduje, że rozstrzygnięcie to nie poddaje się kontroli Sądu. Z decyzji w istocie nie wynika, czy organ uznał, że w sprawie istnieje ważny interes zobowiązanego, czyli przesłanka umorzeniowa z art. 41a ust.1 pkt 1 u.s.r., ale mimo to organ odmówił umorzenia korzystając z tzw. uznania administracyjnego, czy też organ uznał, że przesłanki umorzenia w ogóle nie wystąpiły. W rzeczywistości organ nie poczynił ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji skarżących, poza ustaleniem powierzchni ich gospodarstwa rolnego oraz okolicznością pobierania dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Żadne inne okoliczności nie zostały ustalone w szczególności jakie są koszty utrzymania rodziny skarżących, w jakiej wysokości uzyskują oni dochody, w tym z przedmiotowego gospodarstwa rolnego, czy posiadają jakieś oszczędności, które umożliwiają im uregulowanie należności, czy w związku z trudną sytuacją finansową korzystają oni z pomocy społecznej. Organ nie ustalił także, czy w związku z klęską żywiołową w 2021 roku skarżący uzyskali jakieś odszkodowanie lub czy w związku z tym zaciągnęli zobowiązania finansowe. Organ nie ustalił także, czy są inne jeszcze okoliczności, które wskazują że zachodzi po stronie skarżących ważny interes. Bez poczynienia w tym zakresie pełnych i opartych o zebrany materiał dowodowy ustaleń, nie jest możliwe przejście do następnego etapu procedowania wniosku skarżących, a mianowicie oceny czy ich sytuacja spełnia przesłanki wskazane w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Organ naruszył także art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uprawnienie procesowe strony do udziału w postępowaniu nie może być postrzegane jako obowiązek strony. Wyłącznie strona ma prawo zdecydować, czy będzie brała – czynny lub bierny – udział w postępowaniu administracyjnym. Rolą organu administracji publicznej jest stworzenie takich warunków, które będą gwarantować stronie możliwość podejmowania czynności procesowych w toku postępowania administracyjnego. Obowiązek zapewnienia stronom możliwości realizacji prawa czynnego udziału w postępowaniu obejmuje wszystkie stadia postępowania administracyjnego, tj.: wszczęcie postępowania, postępowanie wyjaśniające, stadium pomiędzy zakończeniem postępowania wyjaśniającego a wydaniem decyzji oraz fazę podejmowania decyzji (por. wyrok NSA z 17.07.2012 r., II GSK 969/11, LEX nr 1244891; wyrok WSA w Łodzi z 20.05.2008 r., II SA/Łd 206/08, LEX nr 505848; wyrok WSA w Poznaniu z 5.05.2009 r., III SA/Po 471/08, LEX nr 551950). Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego strona ma prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Istotną gwarancją tego prawa jest regulacja art. 81 k.p.a., który stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Prawo do wypowiadania się statuowane art. 10 § 1 k.p.a. ma fundamentalne znaczenie dla strony, gdyż może ona wówczas zapoznać się z zebranym przez organ materiałem dowodowym oraz w zależności od uznania samej strony zgłosić dalsze wnioski dowodowe. Realizacja zasady czynnego udziału strony w postępowaniu powinna być udokumentowana w aktach sprawy poprzez potwierdzenie, że strona została pouczona o prawie zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach (tak WSA w L. w wyroku z 24.09.2009 r., II SA/Lu 306/09, LEX nr 580330). W aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 20 stycznia 2022 r., a więc z dnia złożenia wniosku o umorzenie składek, w treści którego m.in. zawarta jest informacja, że zgodnie z art. 10 k.p.a. istnieje możliwość czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismo podpisane jest przez Kierownika Placówki Terenowej. Na piśmie widnieje też podpis P. C.. Nie wiadomo jednak czy pismo to otrzymał skarżący do rąk własnych, czy tylko miał on możliwość zapoznania się z jego treścią. Jednocześnie w dalszym toku postępowania wyjaśniającego organ już nie informował stron o możliwości zajęcia stanowiska, co do zebranego materiału dowodowego. Tym samym – pomimo, że organ poczynił pewne ustalenia, tj. zweryfikował powierzchnię gospodarstwa rolnego oraz uzyskał informacje o płatnościach, nie zapewnił skarżącym możliwości zapoznania się z tymi dowodami, a w konsekwencji uniemożliwił im czynny udział w sprawie. Wymienione liczne uchybienia postępowania wyjaśniającego i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności podjętego rozstrzygnięcia, zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należy tym samym stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 10 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. w stopniu, który miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Finalnie należy jeszcze dodać, organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu, lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie (zob. wyrok NSA z 8 listopada 2013 r., w sprawie II OSK 1291/12, LEX nr 1421792). Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości, tj. ustalić aktualną sytuację rodziny skarżących, a następnie zbadać możliwości spłaty zaległości i określić, czy w sprawie istnieje ważny interes zobowiązanych, który mógłby uzasadniać umorzenie. Dopiero w następnej kolejności organ powinien podjąć decyzję, którą należy w wyczerpujący sposób uzasadnić, odnosząc konkretne okoliczności sprawy do ustawowych przesłanek umorzenia. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło