I SA/Lu 289/09

I SA/Lu 289/09 POSTANOWIENIE Dnia 29 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2010 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2004 r. w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić L.S. przyznania prawa pomocy. 1. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od całości kosztów sądowych. W złożonym formularzu podała, że nie osiąga dochodów. Nie pracuje, jest na utrzymaniu męża. W stosunku do męża jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Gospodarstwo domowe prowadzi z mężem. Mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Mąż prowadzi działalność gospodarczą, która w okresie od I do IV 2009 r. przyniosła stratę. Mąż ma zobowiązania w podatku dochodowym. W skład majątku wchodzi dom o powierzchni 110 m2, działka o powierzchni 0,38 ha. W odpowiedzi na wezwanie przedstawiła tytuły wykonawcze, obejmujące kwotę [...] należności głównej z odsetkami, wystawione przeciwko R.S., L.S. oraz przedstawiła podsumowanie księgi przychodów i rozchodów z 2009 r. / I -VI 2009 r. / z wykazanym dochodem [...] 2. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. 3. Skarżąca wniosła sprzeciw. 4. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca podała, że koszt utrzymania rodziny to [...] miesięcznie, wpłaty męża organowi egzekucyjnemu to [...] Przestawiła podsumowanie księgi przychodów i rozchodów z 2009 r. / I - VIII / z wykazanym dochodem [...]. Sąd postanowieniem z dnia 30 września 2009 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. 5. W rezultacie zażalenia skarżącej Sąd drugiej instancji postanowieniem z dnia 22 stycznia 2010 r. II FZ 565/09 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie należy zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca ma do uiszczenia wpisy sądowe od skarg w trzech innych sprawach, a ich łączna kwota wynosi ponad [...] Kwota ta w zestawieniu z dochodami rodziny i obciążeniami finansowymi męża skarżącej jest kwotą znaczną i może mieć wpływ na jej możliwości finansowe. Koniecznym jest więc zbadanie przez Sąd pierwszej instancji czy suma wpisów sądowych, jakie będzie musiała uiścić skarżąca w celu dochodzenia swych praw przed sądem, nie spowoduje powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnienia wymaga także podniesiona w zażaleniu kwestia faktycznej wysokości dochodów męża skarżącej. Sąd pierwszej instancji poprzestał w tym zakresie na informacji wynikającej z księgi przychodów i rozchodów małżonka podatniczki, nie podejmując działań w celu wyjaśnienia, choćby przez oświadczenia skarżącej, czy wykazane w niej przychody zostały faktycznie otrzymane. 6. W toku ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedstawiła odpisy księgi podatkowej męża za 2009 r. i styczeń 2010 r.. Wynika z nich, że w 2009 r. mąż skarżącej osiągnął przychód [...], koszty uzyskania przychodu to [...], dochód to [...]. Natomiast w styczniu 2010 r. przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu to [....], dochód to [...]. Skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że są to rozliczenia bez remanentów i strat w towarach. Przychody zostały uzyskane i należy je pomniejszyć o spłatę kredytu i wpłaty egzekucyjne. Nie wskazała innych zmian w sytuacji życiowej, majątkowej własnej i rodziny. 7. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - ustawa p.p.s.a. / wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że traci moc postanowienie objęte sprzeciwem, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. 8. Zgodnie z art. 245 § 1 w związku z art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. 9. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 10. W przedstawionym stanie prawnym należy wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy / II FZ 236/08 /. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa / II FZ 101/09 /. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu / GZ 146/04 /. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu / art. 45 Konstytucji RP /, ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą / FZ 178/08 /. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia / FZ 478/04 /. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe / FZ 160/08 /. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi / II FZ 80/09 /. Oceniając czy skarżący dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie wpisu sądowego należy wziąć pod uwagę możliwości zarobkowe członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe / I FZ 210/08 /. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych / II FZ 240/08 /. 11. W toku postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca trzykrotnie była wzywana do uzupełnienia, uściślenia danych dotyczących sytuacji majątkowej jej samej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonka. Została pouczona, że brak ścisłej i wyczerpującej odpowiedzi w zakreślonym terminie będzie uzasadniał odmowę przyznania prawa pomocy. W przedstawionych okolicznościach i stanie prawnym skarżąca nie uprawdopodobniła ustawowych przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie. W świetle twierdzeń skarżącej wykazany dochód odpowiada otrzymanemu, podlega pomniejszeniu wyłącznie o podane koszty utrzymania rodziny i wpłaty organowi egzekucyjnemu. Skarżąca nie uprawdopodobniła poniesienia innych wydatków, które miałyby pomniejszać wykazany dochód / podawanych: kredytu, strat w towarach /. Porównanie wysokości wykazanych dochodów / [...] za 2009 r. / z wysokością miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny / 1500 zł /, z wpłatami organowi egzekucyjnemu / [...] /, z obowiązkiem poniesienia sumy wpisów od skarg we wszystkich zawisłych sprawach / ponad [...] /, prowadzi do wniosku, że skarżąca jest w stanie uiścić bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny kwotę wpisu od skargi [...], wymaganą na obecnym etapie postępowania sądowego w tej sprawie. Analiza poziomu dochodów i wydatków, w tym obowiązku poniesienia sumy wpisów sądowych, prowadzi do wniosku, że skarżąca miała możliwość po otrzymaniu zaskarżonej decyzji / od kwietnia 2009 r. / do marca 2010 r. / rozpoznania wniosku / zgromadzić niezbędne środki finansowe na wykonanie obowiązku zapłaty wpisu od skargi w tej sprawie. Za wiążącym stanowiskiem w sprawie II FZ 565/09 należy wskazać, że na ustalenie możliwości finansowych skarżącej niewątpliwie ma wpływ stan majątkowy, dochody jej rodziny, męża z którym wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Podsumowując należy stwierdzić, że skarżąca nie uprawdopodobniła, by nie była w stanie zgromadzić kwoty wpisu od skargi w warunkach przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Sformułowanie zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. "nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania" oznacza sytuację, w której strona ubiegająca się o częściowe prawo pomocy nie może ponieść tych kosztów z powodów obiektywnych, niezależnych od niej. 12. Z tych względów należało odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy wobec braku ustawowych przesłanek zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a