I SA/Lu 30/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległego podatku p o s t a n a w i a 1. przyznać B. B. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 złotych, skarżący B. B. wniósł o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienie adwokata powołując się na trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia. Wykazał, że prowadzi jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w mieszkaniu o pow. 24 m2, posiada gospodarstwo rolne o pow. 6,68 ha fiz., utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Wyjaśnił również, że gruntów rolnych użytkuje syn, natomiast pozostała część jest w ogóle nieużytkowana ze względu na jego stan zdrowia. Ponadto dodał, że wspomaga finansowo niepracującą córkę oraz ponosi wydatki na leczenie swoich schorzeń. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu adwokata z urzędu, odmawiając jednocześnie zwolnienia go z kosztów sądowych. Zdaniem referendarza z analizy zestawienia dochodów i wydatków miesięcznych wynika, że uiszczenie kosztów sądowych nie powinno wpłynąć negatywnie na stan finansowy prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa domowego. Powyższe postanowienie B. B. zaskarżył w całości podnosząc, że obecnie jego emerytura jest zmniejszona z tytułu prowadzonej egzekucji administracyjnej i wynosi [...] zł. Z tego względu nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Nie ma zatem znaczenia, że skarżący złożył sprzeciw odnoszący się jedynie do tej części rozstrzygnięcia, które odmawia jej przyznania prawa pomocy. Sprawa podlega bowiem rozpoznaniu przez sąd w świetle istnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. przez zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie ustanowienie adwokata. Rozpoznanie takiego żądania sprowadza się zaś do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym - obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie adwokata - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie analiza przedstawionej sytuacji finansowej skarżącego nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. W ocenie Sądu skarżący spełnia bowiem wyłącznie wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata z urzędu. Przede wszystkim należy wskazać, iż wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Taką wysokość wpisu sądowego dyktuje przepis § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Również pozostałe ewentualne koszty sądowe, tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, wpis od zażalenia, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, nigdy nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. W ocenie Sądu obecna sytuacja finansowa nie jest natomiast na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych, i co należy dodać rozłożonych w czasie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o pow. 6,68 ha fiz. (10,3560 ha przel.), z której może czerpać pożytki. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2004 r., FZ 454/04; z 17 października 2007 r., II OZ 1022/07; z 18 lutego 2010 r., I OZ 110/10; z 26 września 2012 r., I OZ 704/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571). To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2012 r., I OZ 925/12; z 29 stycznia 2013 r., I OZ 38/13). Istotne jest również, że skarżący ma zapewnione własne, stałe źródło dochodów w postaci emerytury w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto). Co prawda kwota ta od marca 2013r. uległa zmniejszeniu z uwagi na prowadzoną egzekucję administracyjną, jednakże w dalszym ciągu nie jest na tyle niska, aby uznać, iż uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w wysokości 100 zł przekracza jego możliwości płatnicze i mogłoby poskutkować powstaniem uszczerbku w koniecznych potrzebach jego gospodarstwa domowego. Skarżący posiada stały comiesięczny dochód, grunty orne o znacznej powierzchni oraz mieszkanie. Dlatego też nie można go uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować chociażby w części w kosztach postępowania sądowego. Jednocześnie skarżący nie wykazał, by miał jakiekolwiek zaległości finansowe. Całkowite zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego jest natomiast przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni natomiast poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Oceny tej nie zmienia również okoliczność występowania w roli skarżącego w trzech innych sprawach (I SA/Lu 29/13, I SA/Lu 31/13 i I SA/Lu 32/13). Koszty postępowania w wymienionych sprawach kształtują się identycznie jak w sprawie niniejszej. Konkludując, w ocenie Sądu zasadne jest przyznanie skarżącemu jedynie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata, które to koszty, w większym zakresie niż koszty sądowe, obciążyłyby budżet domowy skarżącego, co w połączeniu z obowiązkiem opłacenie kosztów sądowych spowodowałoby w ocenie Sądu uszczerbek w utrzymaniu koniecznym strony. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.