I SA/Lu 369/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.108 zł, zwróciła się o zwolnienie jej z konieczności uiszczenia tej opłaty. Ze złożonego formularza wniosku wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonego przez małżonka skarżącej gospodarstwa rolnego o pow. ok. 30 ha w wysokości 1000 zł netto miesięcznie. Skarżąca prowadzi natomiast działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych, która nie przynosi jej żadnego dochodu. Jak wskazała w spłacie zobowiązań (raty kredytów, raty leasingowe) pomaga jej rodzina, w tym dorosłe dzieci, która jednocześnie odmówiła pożyczenia jej pieniędzy na uiszczenie kosztów sądowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżąca złożyła m.in.: zestawienie aktywnych zajęć egzekucyjnych rachunku bankowego, wykaz środków trwałych wykorzystywanych do prowadzonej działalności gospodarczej, wykaz ciągników siodłowych oraz naczep/przyczep, zeznanie podatkowe za 2017 r. z kwotą przychodów [...] zł oraz faktury za energię elektryczną i telewizję cyfrową. Jednocześnie oświadczyła, że mąż jej z uwagi na zawartą umowę rozdzielności majątkowej odmówił jej podania składników posiadanego majątku. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub w części), o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony w żaden sposób nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci jakiegokolwiek (nawet częściowego) zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 2.108 zł. Mając zatem na względzie z jednej strony wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową strony stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma bowiem jakichkolwiek znamion wyjątkowości, co nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy. Jak wynika z twierdzeń strony jest ona osobą bez dochodu, pozostającą na całkowitym utrzymaniu męża. Ten natomiast uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia 30-to hektarowego gospodarstwa rolnego. Pomijając ten aspekt argumentacji skarżącej, podkreślić należy, że skarżąca w trakcie prowadzonego postępowania podatkowego osiągała bardzo wysokie przychody z prowadzonej działalności, a tym samym miała możliwość zdobycia środków celem zabezpieczenia wydatków związanych z prowadzonym obecnie postępowaniem sądowym. Mianowicie jak wynika z akt sprawy opodatkowany przychód skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2017 r. wyniósł [...] zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za ten rok wskazał poniesienie straty w kwocie [...]zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód (strata), a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza, według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala uznać skarżącej za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Nie bez wpływu na dokonaną ocenę jest również to, że skarżąca jest właścicielem majątku znacznej wartości (m.in. ciągniki siodłowe, naczepy i przyczepy) i bez znaczenia jest, że majątek ten uległ zabezpieczeniu we wszczętym postępowaniu egzekucyjnym. Ustanowienie zabezpieczenia nie ogranicza bowiem możliwości władania rzeczą. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżąca z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki (w dalszym ciągu może z wykorzystaniem tego majątku prowadzić działalność gospodarczą). Nie bez znaczenia dla sprawy jest również fakt, że mąż skarżącej jest również posiadaczem majątku znacznej wartości w postaci - jedynie ujawnionych - gruntów rolnych o pow. ok. 30 ha. Jak natomiast stanowi art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Co więcej, w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 - niepubl.). Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez nią oraz jej małżonka możliwości zarobkowe oraz posiadany przez nich majątek są w stanie zabezpieczyć wymagane obecnie należności budżetowe. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.