I SA/Lu 492/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Czajecka- Szpringer po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] r. w sprawie ze skargi K.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec [...] r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt I SA/Lu 492/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie utrzymał w mocy powyższe postanowienie referendarza sądowego. W toku postępowania skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika uiścił wpis od skargi w kwocie [...] zł oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie [...] zł. Wnioskiem z dnia [...] roku skarżący ponownie zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz wnioskował o ustanowienie radcy prawnego. Wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego. Dotychczas utrzymywał się z prowadzonej działalności gospodarczej, jednak decyzją Prezesa URE cofnięto mu koncesję na obrót paliwami w wyniku czego nie mógł kontynuować prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie jest bezrobotny i poszukuje pracy. Nie posiada majątku, zamieszkuje w użyczonym pokoju. Skarżący pozostaje w separacji z żoną. Ma orzeczony obowiązek alimentacyjny na rzecz córki. Posiada zaległości podatkowe wraz z odsetkami w wysokości [...] zł. Do wniosku skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego oraz zeznanie podatkowe za lata [...]-[...] ze wskazaną kwotą przychodów wynoszącą odpowiednio [...] zł i [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu zmiany prawomocnego postanowienia z dnia [...]r., oraz postanowił odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że odmawiając mu przyznania prawa pomocy w sytuacji gdy znajdujące się w trudnej sytuacji majątkowej, naruszono art. 246 § 1 oraz art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej P.p.s.a.). Zarzucił pobieżną analizę złożonych dokumentów w tym okoliczności wskazujących na jego sytuację materialną i osobistą. Skarżący podniósł, iż ocena jego możliwości finansowych przez pryzmat uzyskanych w [...] r. przychodów w kwocie [...] zł jest oceną abstrakcyjną i nieadekwatną do jego realnych obecnych możliwości finansowych. Argumentował, że przychodny wskazane w zeznaniach podatkowych w latach poprzednich nie mają znaczenia dla obecnej sytuacji majątkowej. Nie zgodził się również z twierdzeniem, iż wszczynając spór powinien poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych dla pokrycia kosztów, gdyż brak takich środków pozbawia stronę możliwości obrony swoich praw. Skarżący zarzucił także pominięcie faktu, że przed tutejszym sądem toczą się również inne sprawy z jego udziałem, które dotyczą zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku VAT (łącznie [...]zł), które także wiążą się z uiszczeniem kosztów sądowych. Końcowo podkreślił, że dotychczasowe koszty zastępstwa procesowego przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie nie zostały uregulowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakie skarżący wnosi, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji nie jest wystarczające oświadczenie strony, że nie może ona takich kosztów ponieść. Z przepisów art. 252 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że strona powinna wskazać, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) albo na wskazani, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Treść wymienionych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanej wyżej przesłanki. Przypomnieć również należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Koszty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie pomocy prawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest zatem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zgromadzenie przez stronę skarżącą środków na ten cel jest obiektywnie niemożliwe. Odnosząc powyższe do oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie oraz zarzutów zawartych w sprzeciwie, należy stwierdzić, że prawidłowe było rozstrzygnięcie referendarza sądowego o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy oraz zmiany prawomocnego postanowienia z dnia [...] r. Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego stwierdzono, że ze złożonych rozliczeń podatku dochodowego od osób fizycznych za [...]r. wynika, że w tym okresie skarżący osiągnął z tytułu działalności gospodarczej przychód w kwocie [...] zł. Sąd podziela przy tym i aprobuje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w powołany w sprzeciwie postanowieniu sygn. akt II CZ 104/84, LEX nr 8623, że ubiegający się o prawo pomocy winien, w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania dla siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa oraz, że nawet przejściowe trudności materialne strony w zasadzie nie stanowią podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych (por. też orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1955 r., sygn. akt IV CZ 196/55, OSN 1957, nr 1, 11 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt. V CZ 150/05, niepubl.) Stanowisko to choć wyrażone na tle przesłanki przyznania prawa pomocy uregulowanej wówczas w kodeksie postępowania cywilnego (art. 113 § 1 k.p.c.) znajduje z uwagi na brzmienie redakcyjne, odniesienie do oceny przesłanek przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. W okolicznościach sprawy wbrew stanowisku skarżącego aktualne było także postanowienie NSA w Warszawie z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 143/12, zgodnie z którym ocena stanu majątkowego strony winna nastąpić na chwilę wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie ocena stanu majątkowego strony została ustalona na podstawie aktualnego stanu majątkowego, na który w sposób bezpośredni wpływa fakt uzyskania w [...]r. dochodu w kwocie [...]zł, przy jednoczesnej świadomości trwającego postępowania sądowego (nie tylko w sprawie niniejszej przed tutejszym sądem), co przesądza w tym zakresie, że skarżący winien w tym przypadku czynić starania w celu zabezpieczenia środków finansów na ewentualne koszty procesu. Referendarz prawidłowo ocenił stan faktyczny i materialny. Podnoszony w sprzeciwie fakt zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej i w efekcie zmiana sytuacji materialnej strony w sytuacji uzyskania w poprzednim roku podatkowym tak wysokich dochodów, pozostaje zatem bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych skarżącego. Nadto skoro w ocenie skarżącego wybór profesjonalnego pełnomocnika jest jego sprawą indywidualną, sąd nie czuje się zobligowany do brania pod uwagę faktu czy koszty zastępstwa procesowego poniesione w sprawie niniejszej zostały w tym zakresie uregulowane. Podsumowując tę część rozważań Sąd, za odpowiadające prawu uznał stanowisko referendarza sądowego, że spadek dochodów, czy też nawet ich przejściowy brak, sam w sobie, nie może stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 pkt 2 P.p.s.a. Prawidłowo także wskazano na uiszczone przez skarżącego w dotychczasowym postępowaniu sądowym tylko w sprawie niniejszej kosztów w łącznej kwocie [...] zł oraz faktu reprezentowania skarżącego zarówno przed organami jaki sądem pierwszoinstancyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika. Te okoliczności słusznie zostały uznane za przeczące tezie strony o braku jakichkolwiek środków. Przypomnieć w tym miejscu należy, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązku wykazania nie można zatem, jak chciałby tego wnoszący sprzeciw sprowadzić wyłącznie do "oświadczenia", że okoliczności takie zachodzą. "Wykazanie", o którym mowa w art. 246 pkt 2 P.p.s.a. musi nastąpić przy użyciu środków, które pozwalają na weryfikacje twierdzeń wnioskodawcy w oparciu o stosowne oświadczenia czy złożone dokumenty. Skarżący wskazał, że pozostaje w faktycznej separacji ze swoją małżonką. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 roku sygn. I OZ 211/14 fakt, iż osoba ubiegająca się o prawo pomocy pozostaje w związku małżeńskim należy brać pod uwagę w analizie jej możliwości majątkowych i zarobkowych. Zgodnie z uregulowaniami kodeksu rodzinnego małżonkowie obowiązani są sobie pomagać. Ciążą na nich wzajemne zobowiązania alimentacyjne, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb. Faktyczna separacja nie wyłącza tego zobowiązania. W takiej sytuacji oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc. W związku z powyższym ta okoliczność również wskazuje, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do przyznania skarżącemu pomocy ze strony państwa. Mając na względzie powyższe prawidłowo referendarz uznał, że strona skarżąca nie wykazała, w sposób poddający się weryfikacji w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy, że istnienia w sprawie przesłanki przyznania prawa pomocy. Za "wykazanie" istnie takich okoliczności w sprawie niniejszej nie mogą być również uznane lakoniczne stwierdzenia skarżącego, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 - 3 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.