I SA/Lu 498/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2023 r. znak SKO.41/6346/P/2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 13 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (Kolegium) po rozpatrzeniu wniosku P. P. (podatnik, strona, skarżący) o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Lublin (organ pierwszej instancji) z 25 stycznia 2019 r. ustalającej stronie wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2019 r. w kwocie 22.179,00 zł, odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia 25 stycznia 2019 r., wydaną przez organ pierwszej instancji ustalono skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2019 rok na kwotę 22.179,00 zł. Decyzję doręczono podatnikowi w trybie art. 150 O.p. w dniu 18 lutego 2019r. W dniu 23 listopada 2022 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło odwołanie skarżącego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2023 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy po zbadaniu złożonego przez podatnika wniosku, przywoływanym na wstępie postanowieniem odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ zwrócił uwagę na treść art. 162 § 1 O.p., który mówi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jego zdaniem, wniosek strony nie spełnił jednak warunku uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji decyzję ustalającą wysokość przedmiotowego zobowiązania podatkowego wysłał na adres ul. [...], [...], t.j. adres do korespondencji wskazany przez podatnika w piśmie z 31 grudnia 2012 r., w piśmie z 29 stycznia 2013 r. oraz w złożonej w dniu 21 kwietnia 2015 r. informacji w sprawie podatku od nieruchomości. Skoro zatem podatnik nie poinformował organu o zmianie adresu do korespondencji to organ wysłał do niego pismo na adres widniejący w aktach sprawy, gdyż organy podatkowe nie maja obowiązku prowadzić czynności w celu ustalenia adresu strony, gdy dysponują one danymi o adresie. W ocenie Kolegium nie można zatem uznać, że korespondencja została wysłana na nieaktualny adres. Kolegium stwierdziło, że okoliczność przymusowego przebywania podatnika przez kilka lat na terytorium C. , nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Z załączonych przez podatnika dokumentów wynika, że podatnik od czerwca 2017 r. do grudnia 2021r. przebywał z uwagi na toczące się postępowanie karne na terytorium C.. Z postanowienia Sądu Okręgowego w Z. z 8 czerwca 2017 r. wynika, że wobec podatnika został zastosowany areszt śledczy do dnia 24 sierpnia 2017 r. Przez pozostały okres przymusowego przebywania na terenie C. podatnika miał jedynie obowiązek regularnego zgłaszania się do Wojewódzkiej Komendy Policji z Z. raz w tygodniu, w każdy poniedziałek. W zaistniałej sytuacji, Kolegium zauważyło, że skarżący miał prawie dwa lata na wysłanie do organu pierwszej instancji pisma informującego o zmianie adresu do korespondencji, gdyż jak co roku powinien się spodziewać, że w pierwszym kwartale roku zostanie mu doręczona decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie uchybienie terminu nastąpiło w wyniku niedbalstwa podatnika, cechującego się brakiem zachowania należytej staranności związanej z prowadzeniem działalności gospodarczej. Na powyższe postanowienie podatnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zarzucił naruszenie art. 162 § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji odmówienie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Lublin. Z tych względów wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jego zdaniem, organ pierwszej instancji nienależycie uznał, że nie dokonał skutecznego zawiadomienie organu podatkowego o zmianie adresu do doręczeń, gdyż ww. decyzja podatkowa w swej części obejmowała podatek od gruntów związanych z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, a więc organ pierwszej instancji miał wiedzę na temat tego, że prowadził on działalność gospodarczą. Bezspornym i oczywistym dla organu pierwszej instancji powinien pozostawać fakt, że informacje dotyczące przedsiębiorców, w tym adresy do doręczeń znajdują się w dwóch rejestrach, a mianowicie Krajowym Rejestrze Sądowym (spółki prawa handlowego, stowarzyszenia, fundacje) oraz w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą). W przypadku skarżącego, dane dotyczące prowadzonej przez niego działalności gospodarczej znajdują się w CEiDG . Rejestr ten jest ogólnie dostępny, a informacje w nim zawarte są bezpłatne i dostępne dla każdego, w tym także dla organu wydającego decyzję określającą zobowiązanie podatkowe. Sprawdzenie adresu do doręczeń w CEiDG w sytuacji niepewności związanej z niepodjęciem korespondencji przez skarżącego nie powinno zatem nastręczać problemów organowi podatkowemu. Skarżący dokonał odpowiedniej zmiany adresu w CEiDG w dniu 5 listopada 2021 r. razem z adnotacja, że zmiana obowiązuje od 5 listopada 2017 r. Następnie stwierdził, iż ważnym wydaje się być fakt, że skarżący w okresie od czerwca 2017 r. do grudnia 2021 r. przebywał w związku z toczącym się przeciwko niemu postępowaniem karnym na terenie C. . Od 8 czerwca 2017 r. do 24 sierpnia 2017 r. skarżący przebywał na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Z. w areszcie śledczym. Następnie od 25 sierpnia 2017 r. do grudnia 2021 r. wobec skarżącego zastosowany został środek zapobiegawczy polegający na zakazie opuszczania C. i obowiązku regularnego kontaktowania się z najbliższą jednostką policji. Fakt ten jest o tyle istotny, że będąc najpierw pozbawiony wolności (pobyt w areszcie śledczym w C. ), a następnie poddany środkom zapobiegawczym nie miał możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, jak również nie przebywając w Polsce nie mógł odbierać kierowanej do niego korespondencji, w tym decyzji administracyjnych. Zastosowanie w tej sytuacji przez organ pierwszej instancji doręczenia na adres wskazany uprzednio przez niego, w sytuacji gdy nie miał on możliwości swobodnego poruszania się i komunikowania pozbawiły go możliwości odwołania się od decyzji podatkowej w terminie określonym w Ordynacji podatkowej. Przyjęcie zatem przez organ podatkowy podwójnego awizowania i fikcji doręczenia nie powinny zostać zastosowane w tej sprawie. Brak adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, że adresat wyprowadził się lub jest nieznany nie może być wytłumaczeniem bezczynności organu podatkowego. Skarżący nadto podkreślił, iż organ podatkowy, tak jak każdy inny organ administracji państwowej i samorządowej wyposażony został w szereg narzędzi umożliwiających skuteczne wykonywanie powierzonych na mocy ustawy zadań. W szczególności uprawniony jest do wystąpienia do sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora dla osoby niezdolnej do czynności prawnych lub osoby nieobecnej. Po wyznaczeniu kuratora przez sąd, organ miałby możliwość uzyskania informacji na temat miejsca pobytu skarżącego, co z kolei pozwalałoby na zastosowanie regulacji określonej w art. 154a § 1 O.p. i wystąpienie do władzy państwa członkowskiego Unii Europejskiej (C. ) z wnioskiem o dokonanie doręczenia decyzji podatkowej skarżącemu na adres w C. . W przedmiotowej sprawie organ podatkowy wykazał się całkowitą biernością nie podejmując żadnych czynności pozwalających na ustalenie adresu do doręczeń. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie podnieść należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Kierując się powyższymi regułami, sąd uznał, że skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie organu odwoławczego odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z 25 stycznia 2019 r. określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za rok 2019. Kwestią zatem, która podlegała ocenie było zastosowanie przepisów dotyczących przywrócenia terminu. Podkreślenia wymaga, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 O.p. jest etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Skoro bowiem punktem wyjścia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest jego niedotrzymanie, to właśnie stwierdzenie tegoż uchybienia powinno być tym, co w pierwszej kolejności następuje. A więc należy wskazać, że w stosunku do skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydało już postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 25 stycznia 2019 r., a skarga podatnika na to postanowienie złożona do tut. sądu została oddalona wyrokiem w sprawie sygn. akt I SA/Lu 497/24 Podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 162 O.p. W myśl § 1 organ podatkowy może przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego § 2 jest niedopuszczalne według § 3. Z treści tego przepisu wynika, że należy przywrócić termin do dokonania czynności, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W orzecznictwie wskazuje się, że ustanowiona w powołanym przepisie instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Jej celem jest ochrona jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę. Kryterium braku winy w dopełnieniu czynności procesowej obwarowanej określonym terminem wyraża się w obowiązku strony zachowania szczególnej staranności w prowadzeniu swoich spraw, czyli takiej, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie nic nie zmienia fakt, iż doręczenie nastąpiło w sposób przewidziany w art. 150 O.p., tj. z zastosowaniem tzw. fikcji doręczenia. Zatem termin do wniesienia odwołania wynikający z art. 223 § 2 O.p. - zaczął biec od dnia 18 lutego 2019 r. i upłynął z dniem 4 marca 2019 r. Natomiast odwołanie od ww. decyzji zostało złożone przez skarżącego dopiero 23 listopada 2022 r. Zatem skarżący złożył je z uchybieniem terminu do jego wniesienia, co spowodowało, że organ odwoławczy - działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. - stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Niesporne jest, że w rozpatrywanej sprawie jedyną podstawą odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania było stwierdzenie, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy Jak podkreśla się w judykaturze dokonywana przez organ administracji ocena braku winy musi uwzględniać obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Brak winy strony zachodzi więc zasadniczo w sytuacji, gdy nie mogła ona zaistniałej przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji przyjmuje się, że brak winy w niedopełnieniu czynności procesowej oznacza, że do uchybienia terminu doszło na skutek przeszkód nie do przezwyciężenia (por. np. wyroki NSA z dnia: 24 listopada 2022 r., sygn. akt I FSK 1871/19; 31 maja 2022 r., sygn. akt II FSK 739/21; 26 stycznia 2022 r., sygn. akt II FSK 1028/19). Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyroki NSA z 15 września 2020 r, sygn. akt II GSK 3387/17, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I FSK 689/21). Przyjmuje się jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu, obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I FSK 689/21, postanowienie NSA z 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GZ 599/17). Tymczasem skarżący - zarówno we wniosku, jak i obecnie w skardze - wywodzi, że z uwagi na jego pobyt w areszcie śledczym, trwający od 8 czerwca 2017 r. do dnia 24 sierpnia 2017 r. oraz przymusowy pobyt na terytorium C. do grudnia 2021 r., nie miał możliwości odebrania decyzji i złożenia od niej w terminie odwołania, co przesądza o braku jego zawinienia. Należy jednak zauważyć, że przebywanie w areszcie miało miejsce do 24 sierpnia 2017 r., natomiast przez pozostały okres przymusowego przebywania na terytorium C. podatnik zamieszkiwał w Z., mając jedynie obowiązek regularnego zgłaszania się do Wojewódzkiej Komendy Policji w Z. raz w tygodniu, w każdy poniedziałek o godzinie 10:00. A więc powyższa okoliczność nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt, że obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za 2019 r. powstał dużo później. Jednocześnie trafnie organ dodał, że decyzje ustalające zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości doręczane są podatnikom co roku. Także skarżącemu organ pierwszej instancji doręczał w 2017 r. (przed przymusowym zamieszkaniem na terytorium C. ) jak i we wcześniejszych latach decyzje ustalające wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Należy zatem stwierdzić, że podatnik powinien był się spodziewać, że także w pierwszym kwartale 2019 r. doręczona zostanie mu decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego. Nie jest zatem usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 162 § 1 O.p., ponieważ skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Stanowisko to uzasadnia odmowę przywrócenia uchybionego terminu. Nieobecność w kraju, nie uzasadnia niezłożenia odwołania w terminie. Podatnikowi przysługiwało szereg możliwości faktycznych i prawnych pozwalających na należyte zadbanie o swoje interesy. Wobec powyższych okoliczności skargę należało oddalić jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.