I SA/Lu 616/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. i H. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 września 2018 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójka dzieci w wieku 16 i 19 lat. Rodzina utrzymuje się z dochodów skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie "ok. 20.000 zł" netto miesięcznie oraz dochodów jego małżonki z tytułu umowy o prace oraz prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości "ok. 2.000 zł". Majątek jaki skarżący posiada to mieszkanie o pow. 85 m2 oraz garaż. Miesięczne zobowiązania jakie natomiast ponosi to: rata kredytu gotówkowego - 2.000 zł, rata kredytu hipotecznego - 2.200 zł, czesne za szkołę syna - 500 zł, utrzymanie studiującej w Warszawie córki - 3.500 zł, korepetycje - 1.000 zł, opłaty mieszkaniowe - 2.000 zł, leczenie stomatologiczne - 600 zł, wydatki na życie - 5.000 zł, ubezpieczenie - 1.500 zł, pomoc rodzicom - 1.000 zł, pozostałe wydatki - 3.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożył wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, zeznanie podatkowe (PIT 36L) za 2017 r., deklaracje VAT – 7 za okres kwiecień – wrzesień 2017 r., wykaz środków trwałych, decyzję na podatek od nieruchomości za 2017 r. oraz rachunki za czynsz, gaz i energię elektryczną. Jednocześnie wskazał, że posiada rozdzielność majątkową z małżonką i dlatego złożone dokumenty dotyczą tylko jego osoby. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub w części), o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Rozpocząć należy od wskazania, że jedynym kosztem postępowania jaki może wystąpić na obecnym etapie postępowania jest wpis sądowy od ewentualnie wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł, co przy uwzględnieniu dwóch skarżących zobowiązuje każdego z nich do uiszczenia kwoty po 25.000 zł. Mając na względzie z jednej strony wielkość niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów, z drugiej zaś strony sytuację finansową skarżącego stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez skarżącego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych, deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącego, deklaracji VAT oraz posiadanego majątku które stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie żądanego prawa pomocy. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych wynika, że skarżący w 2017 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne korzyści, co samo w sobie nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". O prowadzeniu stałej działalności gospodarczej świadczą również złożone deklaracje podatku od towarów i usług. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za ten okres wskazał dużo niższy w stosunku do przychodu dochód w kwocie [...]zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125).Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Na jakikolwiek brak podstaw do przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia wskazuje również analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego. Z dokumentów tych wynika, że skarżący stale dysponuje środkami pieniężnymi z których może pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że suma uznań tylko na jednym rachunku bankowym w okresie 13 sierpnia – 13 listopada 2018 r. wyniosła [...] zł. Natomiast na drugim rachunku prowadzonym przez inny bank suma uznań w okresie 10 września – 8 listopada 2018 r. wyniosła [...] zł. Powyższe przykłady całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków na poniesienie kosztów sądowych, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. W tym kontekście wskazania wymaga, iż żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia w żaden sposób posiadanie do spłaty kredytów o znacznej wysokości. W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje ugruntowany pogląd, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany względem należności publicznych, do których niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 89/13, z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 578/12, niepubl.). W istocie uwzględnienie analizowanego wniosku oznaczałoby nierówne traktowanie skarżących, sprowadzające się do preferencji dla tych z nich, którzy zaspokajając własne potrzeby znaczącą część swoich dochodów przeznaczają na spłatę zaciągniętych zobowiązań i z tego tytułu oczekują wsparcia Państwa. Ponadto, już sam fakt udzielania skarżącemu kredytów bankowych świadczy o tym, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Ponadto rozpoznając wniosek należało zwrócić uwagę, że skarżący przedstawił jedynie swoja sytuacje dochodową, pomijając całkowicie informacje dotyczące wysokości uzyskiwanych przez jego małżonkę dochodów oraz stanu jej majątku, co jego zdaniem wynika z faktu zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej. W odniesieniu do podniesionej rozdzielności majątkowej małżonków, przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., I GZ 313/15). Nie kwestionując prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących jego sytuację majątkową, zauważyć jednak należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Skoro więc skarżący nie udzielił informacji na temat sytuacji majątkowej swojej żony, osiąganych przez nią dochodów, posiadanych zasobów pieniężnych, to okoliczność ta wpływa negatywnie na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.