I SA/Lu 711/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] spółka z o.o. z siedzibą w Ć. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] spółka z o.o. z siedzibą w Ć. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że żądanie to uzasadnia ważny interes strony postępowania i interes publiczny. Spółka nie zgadza się bowiem z ustaleniami organów podatkowych, które na chwilę obecną wszczęły egzekucję z majątku spółki, w tym dokonały zablokowania kont bankowych, co spowodowało znaczące utrudnienia w bieżącej działalności spółki. Zwolnienia strony od kosztów pozwoli natomiast na zweryfikowanie stanowiska organów. Spółka wniosła o rozłożenie spornej zaległości podatkowej na raty, jednak do chwili obecnej nie otrzymała decyzji w tym zakresie. W dalszej części wniosku strona wykazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł zaś strata z działalności gospodarczej za 2014 r. wyniosła [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadała na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości – (minus) [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, strona skarżąca złożyła: zeznanie podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za ubiegły rok (wykazano w nim przychód w kwocie [...]zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...]zł i dochód w kwocie [...]zł), deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do lipca bieżącego roku (tylko w lutym i kwietniu 2015 r. wykazano podstawę opodatkowania, w kwocie [...]zł), sprawozdanie finansowe spółki za 2014 r. (w podanym okresie spółka wypracowała przychody w kwocie [...]zł oraz poniosła koszty bilansowe w wysokości [...] zł plus obciążenie podatkowe w kwocie [...]zł, co daje ujemny wynik finansowy ogółem - [...] zł), raporty kasowe z czerwca, lipca i sierpnia 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres od 2 czerwca do 1 września 2015 r., umowę spółki, tytuły wykonawcze dotyczące należności objętych zaskarżoną decyzją, wypowiedzenie umowy rachunku kredytu w rachunku bieżącym oraz aneks do umowy leasingu operacyjnego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Kwestię rozstrzygnięcia tak zakreślonego żądania reguluje art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy - w takim zakresie - może być przyznane gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przystępując do oceny wniosku podnieść jednak należy, że co do zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Rozpocząć należy od wskazania, że skarżąca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat. W dniu 19 kwietnia 2007 r. spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przedłożonej informacji z KRS z dnia 30 maja 2015 r. nie wynika, iżby wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka nadal osiąga przychody oraz posiada majątek znacznej wartości. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie [...]zł, aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł w tym zapasy na kwotę [...]zł oraz należności krótkoterminowe na kwotę [...]zł (stan na 31 grudnia 2014 r.). Nie można również pominąć, że opodatkowany przychód spółki za 2014 r. wyniósł [...] zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za 2014 r. wskazał (bardzo mały w stosunku do wartości przychodów) dochód w kwocie [...]zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata i dochód wynikające z zeznań podatkowych i bilansu są jedynie wynikiem bilansowym kosztów w stosunku do przychodów. Nie oznacza to natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala przyjąć, że spółka nie ma i nie miała możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Zdolność wygospodarowania kwoty 1.083,00 zł w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wynika nie tylko z przedmiotowego zeznania podatkowego, lecz również deklaracji podatkowych VAT – 7. Mianowicie z deklaracji tych wynika, że spółka wykazuje regularnie obrót. Spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w lutym 2015 r. - [...] zł, w marcu 2015 r. - [...] zł, w kwietniu 2015 r. - [...] zł, w maju 2015 r. - [...] zł, w czerwcu 2015 r. - [...] zł oraz w lipcu 2015 r. - [...] zł. Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Ponadto wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Brak takich działań ze strony udziałowców spółki w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Brak natomiast konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi, których w niniejszej sprawie nie wykazała. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. W konsekwencji, brak środków na rachunkach bankowych w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może stanowić jedynej przyczyny dla przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia. Zerowy bądź ujemny stan konta bankowego, jak również brak wystarczających środków pieniężnych w kasie w dniu składania wniosku nie obrazuje nigdy bowiem w pełni realnej sytuacji finansowej spółki. Bez większego znaczenia przy tym jest, że w stosunku do spółki prowadzona jest egzekucja należności podatkowych objętych zaskarżona decyzją. Wskazać bowiem należy, że brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne zobowiązania publicznoprawne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w działalności firmy, które winny być zaspokajane na równi z innymi tego typu wydatkami. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Traktowanie innych wydatków niż sądowe w sposób bardziej priorytetowy w żaden sposób nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki oraz majątek są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.