I SA/Lu 974/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, skarżący reprezentowany przez adwokata złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że z dniem 1 grudnia 2013 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i od tego czasu zatrudniony jest na umowę o pracę z kwotą wynagrodzenia [...] zł brutto. Jest to jedyny dochód z którego utrzymuje się on oraz jego rodzina (żona i dwójka dzieci). Małżonka skarżącego zajmuje się domem i nie opracuje zawodowo. Ponadto skarżący dodał, że płaci alimenty na rzecz czwórki dzieci z pierwszego małżeństwa w wysokości po 500 zł miesięcznie. W zakresie posiadanego majątku skarżący wskazał działkę o pow. 800 m2 zabudowaną domem jednorodzinnym o pow. 150 m2 w miejscowości K., gmina K., prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego o pow. 118 m2 z udziałem w gruncie położonego w L., nieruchomość rolną w miejscowości P., gm. S. o pow. 1,03 ha fiz. oraz samochód osobowy marki A. rok prod. 2002. Zaznaczył, że nie posiada oszczędności, gdyż wszystkie posiadane środki w kwocie 140.772 zł wpłacił na rzecz organu podatkowego tytułem zabezpieczenia wykonania wydanych decyzji podatkowych. W wykonaniu wezwania skarżący nadesłał m.in. wyciągi z dwóch rachunków bankowych, deklarację podatkową podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r., umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej, zaświadczenie o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, nakazy podatkowe oraz wyciągi ksiąg wieczystych posiadanych nieruchomości, dowody przelewów pieniężnych tytułem alimentów oraz rachunki za energię elektryczną, telefon i wodę. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpocząć należy od wskazania, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Jak się zaś podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinna spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez wskazany w przywołanym przepisie uszczerbek, należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie w jego ocenie sytuacja finansowa i stan majątkowy strony nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w 2 innych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez niego skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 1.500 zł. Zaś w pozostałych dwóch sprawach (I SA/Lu 975/14 i I SA/Lu 976/14) wartość wpisu sądowego wynosi po 2.000 zł. Tym samym łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 5.500 zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty opłacenia skarg nie należą zatem do niskich. Dokonując jednak zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z sytuacją finansową strony stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez stronę na wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącego za 2013 r. oraz dokumentów (księgi wieczyste, nakazy podatkowe) określających stan majątku strony, które stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać skarżącemu prawa pomocy zarówno w tym jak i w pozostałych toczących się równolegle postępowaniach. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej wynika, że skarżący w roku 2013 osiągnął przychód w kwocie [...] zł (dochód – [...] zł), co jednoznacznie wskazuje, że prowadził działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. W tych okolicznościach nie może być wątpliwości, iż tak wysoki przychód z całą pewnością pozwalał na wygospodarowanie pewnych oszczędności, a już na pewno odpowiadających kwocie wymaganego wpisu od skargi. Bez znaczenia przy tym jest, że przychód ten został osiągnięty w 2013 r. Jak wynika z akt sprawy w okresie tym toczyło się już postępowanie podatkowe, poprzedzone postępowaniem kontrolnym. Z tej przyczyny obowiązkiem skarżącego było poczynienie oszczędności tytułem ewentualnych postępowań sądowych związanych z rozpoczętą kontrolą podatkową skarżącego, co w sytuacji osiągnięcia tak wysokiego przychodu nie powinno być czynnością powodującą jakiekolwiek trudności. Zgodnie natomiast z powszechnie przyjmowanym orzecznictwem prawo pomocy może zostać przyznane jedynie takiej stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08). Już samo to nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Na powyższa oceną wskazuje również analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego. Mianowicie z rachunku prowadzonego przez Alior Bank wynika bowiem, że skarżący już w okresie wnoszenia skarg dysponował środkami pieniężnymi z których mógł pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 3 października 2014 r., tj. 9 dni po złożeniu skarg, suma środków na tym rachunku wynosiła [...] zł. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącego o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej, jak już wskazano wyżej, wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Z tej przyczyny bez znaczenia jest na jaki cel powyższa kwota została rozdysponowana. Nawet gdyby została ona przekazana organowi podatkowemu tytułem zabezpieczenia należności podatkowych (czego jednak skarżący nie wykazał), to i tak okoliczność ta nie stanowiłaby żadnego usprawiedliwienia dla działań strony. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań w tym publicznoprawnych nie stanowi bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak jest podstaw aby zobowiązania takie bądź inne wynikające np. z tytułu pożyczek, kredytów itp. przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Nie bez znaczenia na podjętą ocenę jest również fakt posiadania przez skarżącego majątku znacznej wartości (dom jednorodzinny o pow. 150 m2, nieruchomość rolna o pow. 1,03 ha, odrębna własność lokalu mieszkalnego o pow. ponad 100 m2, samochód osobowy). Wskazać bowiem należy, że pod pojęciem sytuacji majątkowej należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, a już na pewno tak znacznej wartości zawsze rzutuje na ocenę przyznania prawa pomocy. Argumentem za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie może być fakt ponoszenia kosztów utrzymania (energia elektryczna, woda, alimenty), które jakkolwiek wysokie wskazują jedynie, że skarżący jest osobą zamożną mogącą sobie pozwolić na ponoszenie takich wydatków. Za błędne należy przy tym uznać twierdzenia skarżącego, jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej jego małżonki, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Niezłożenie natomiast żądanych dokumentów dotyczących małżonki skarżącego stanowiło dodatkową przyczynę nieuwzględnienia wniosku strony. To bowiem strona powinna podejmować wszelkie czynności, które przekonałyby referendarza czy też sąd co do zasadności złożonego wniosku. Pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem jedynie od tego, co zostanie przez niego wykazane. Uchybienia w tym zakresie obciążają natomiast stronę. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącego zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli. Skarżący, obiektywnie rzecz biorąc, miał i nadal ma realną możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, także gdy uwzględnić pozostałe sprawy zawisłe przed sądem. Ubocznie należy zwrócić stronie uwagę, że w razie uwzględnienia skargi przez Sąd, przysługuje stronie skarżącej od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw, o czym z pewnością skarżący wie z uwagi na fakt reprezentowania go przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.