I SA/Lu 975/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na opisaną w sentencji decyzję w kwocie 500 zł, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, gdyż - jak wskazał - nie jest w stanie ponieść tych wydatków bez uszczerbku utrzymania siebie i swojej rodziny. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem (6 lat). Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w kwocie [...] zł oraz dochodów z działalności gospodarczej małżonki, których wysokości nie zna, gdyż z żoną ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej. Jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość rolna o pow. 1,12 ha, nieruchomość leśna o pow. 0,21 ha oraz samochód osobowy o wartości 500 zł (zajęty przez urząd skarbowy). Nadto ze złożonych dokumentów wynika, że skarżący w 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności osiągnął przychód na poziomie [...] zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł i stratę w kwocie [...] zł. W dniu 20 grudnia 2016 r. na jednym z rachunków bankowych posiadał kwotę [...] zł, na drugim natomiast w dniu 14 grudnia 2016 r. kwotę [...] zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać jednak należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania oraz to, że przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim jakiego domaga się skarżący jest natomiast wykazanie przez nią niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy na powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza w części dotyczącej sytuacji dochodowej i majątkowej żony, co było niezbędne dla oceny zdolności płatniczych skarżącego. Mianowicie w ocenie referendarza sądowego skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna (bardzo niski dochód, brak oszczędności i jakiegokolwiek istotnego majątku). Pominął natomiast (i mimo wezwania nie uzupełnił) istotne informacje dotyczące wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów oraz stanu jej majątku. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko (prezentowane również przez skarżącego) jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Tym bardziej, że same twierdzenia strony jednoznacznie wskazują, że skarżący pozostaje w ekonomicznym związku z żoną, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka" (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11). W świetle poczynionych wyżej rozważań zasadnym jest uznanie, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego niezbędne jest ujęcie w budżecie jego gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku jego żony. Bezspornym bowiem jest, że skarżący pozostaje w ekonomicznej więzi z małżonką, która – jak sam oświadczył – ponosi w głównej mierze koszty utrzymania gospodarstwa domowego, a co jest wystarczające do uznania jej za osobę wspólnie gospodarującą ze skarżącym oraz ich małoletnim dzieckiem. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący w 2015 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że prowadzona przez niego wówczas działalność gospodarcza była znacznych rozmiarów i przynosiła wymierne korzyści, co samo w sobie nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny za ten okres wykazuje w stosunki do przychodu stratę rzędu [...] zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Istotne jest, że w 2016 r. skarżący kontynuował prowadzenie działalności gospodarczej mimo, że ta generuje same straty, co wskazuje, że jego zdolności zarobkowe nie są tak złe jak to przedstawia strona. Ponadto z nadesłanych wyciągów wynika, że skarżący dysponuje środkami pieniężnymi z których jest w stanie pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia strony skarżącej o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w materiale sprawy. Co więcej wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Obowiązany był zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.