I SA/Lu 975/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych p o s t a n a w i a odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 975/16. Prawomocnym postanowieniem z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 975/16 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W toku postepowania skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 500 zł. Następnie w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku skarżący ponownie zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem (7 lat). Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w kwocie 423,66 zł oraz dochodów z działalności gospodarczej małżonki w wysokości 2.500 zł, z która - jak zaznaczył - ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej. Majątek jaki posiada skarżący to nieruchomość rolna o pow. 1,12 ha oraz nieruchomość leśna o pow. 0,21 ha. Jego małżonka posiada natomiast mieszkanie o pow. 63 m2 oraz gospodarstwo rolne, którego powierzchni skarżący nie podał. Skarżący wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień wskazał, że z uwagi na rozdzielność majątkową nie może przedłożyć dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jego małżonki. Dodał, że jest po dwukrotnej ablacji serca, co spowodowało zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej oraz konieczność ponoszenia wydatków na leczenie. Jak wskazał do końca lipca 2017 r. pobierał rentę chorobową, a w chwili obecnej pozostał bez środków do życia. Nadto ze złożonych dokumentów wynika, że skarżący w 2016 r. osiągnął dochód na poziomie 20.073,02 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, o które kolejny raz ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przystępując jednak do rozpoznania przedmiotowego wniosku w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu była już przedmiotem rozpoznania referendarza sądowego tutejszego Sądu, który wniosek ten oddalił postanowieniem z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 975/16. W wyniku rozpatrzenia sprzeciwu strony tutejszy sąd postanowieniem z dnia 14 lutego 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego co oznacza, że rozstrzygnięcie to jest prawomocne. Zgodnie zaś z treścią art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, z tym jednak wyjątkiem, iż rozpatrzenie takiego wniosku następuje w trybie art. 165 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Innymi słowy odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tym samym bez zmiany okoliczności sprawy nie można uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy, należy zaś rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw poprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia, co wnioskodawca musiałby wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Uwzględniając powyższą argumentację oraz treść kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stanął na stanowisku, że wniosek ten będący w istocie wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2017 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena ta jest skutkiem przyjęcia ustaleń faktycznych zawartych we wskazanym prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego oraz dalszego braku współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Po pierwsze, jak pierwotnie ustalono skarżący w 2015 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 223.957,80 zł. Powyższe jednoznacznie zaś wskazuje, że prowadzona przez niego wówczas działalność gospodarcza była znacznych rozmiarów i przynosiła wymierne korzyści. Skarżący natomiast jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, powinien w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Innymi słowy winien przewidzieć możliwość wydania przez organ odwoławczy niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia, wymagającego zaskarżenia do sądu administracyjnego. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. Ponadto z nadesłanych wraz z pierwszym wnioskiem wyciągów wynika, że skarżący w dniu 20 grudnia 2016 r. na jednym z rachunków bankowych posiadał kwotę 299.981,70 zł. Co również istotne, na możliwość poniesienia kosztów sądowych niniejszej sprawy wskazuje uiszczenie przez stronę wpisu sądowego od skargi, którego wysokość jest dwukrotnie większa niż wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej. Po drugie skarżący, tak jak za pierwszym razem nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza w części dotyczącej sytuacji dochodowej i majątkowej żony, co jest niezbędne dla oceny jego zdolności płatniczych. Mianowicie w ocenie referendarza sądowego skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna (brak dochodu, brak oszczędności i jakiegokolwiek istotnego majątku). Pominął natomiast (i mimo wezwania nie uzupełnił) istotne informacje dotyczące wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów oraz stanu jej majątku. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko (prezentowane również przez skarżącego) jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Tym bardziej, że same fakty (brak dochodu) jednoznacznie wskazują, że skarżący pozostaje w ekonomicznym związku z żoną, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka" (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11). W świetle poczynionych wyżej rozważań zasadnym jest uznanie, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego niezbędne jest ujęcie w budżecie jego gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku jego żony. Bezspornym bowiem jest, że skarżący pozostaje w ekonomicznej więzi z małżonką, która ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego, a co jest wystarczające do uznania jej za osobę wspólnie gospodarującą ze skarżącym oraz ich małoletnim dzieckiem. W konsekwencji brak jest zdaniem referendarza sądowego podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 P.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.