I SO/Lu 14/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz podał, że skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza w części dotyczącej sytuacji dochodowej i majątkowej żony co jest niezbędne do oceny zdolności płatniczych skarżącego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz wywodził, że skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów oraz stanu jej majątku pomimo pozostawania z nią w ekonomicznym związku na mocy przepisów prawa rodzinnego (obowiązek wzajemnej pomocy). Referendarz sądowy popierając swoje stanowisko orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego niezbędne jest ujęcie w budżecie jego gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku jego żony, z którą łączą go więzy ekonomiczne takie jak koszt utrzymania wspólnych dzieci. Wskazał, że zgodnie z informacjami zamieszonymi w ogólnodostępnej sieci teleinformatycznej Centralnej Informacji KRS małżonka skarżącego jest wspólnikiem – "A" spółka jawna z siedzibą w B. - co czyni sytuację materialną i finansową skarżącego niepełną i niewiarygodną. W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżącego nie zgodził się z taką oceną, podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreślił, że stanowisko referendarza w zakresie partycypacji w kosztach postępowań sądowych przez małżonka jest niezasadne. Na poparcie swojego stanowisko przytoczył stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 170/16. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonania oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. Niewątpliwe okoliczność podnoszona przez skarżącego o wniesieniu 31 skarg do sądu administracyjnego wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów od skarg w znacznej kwocie (15.500,00 zł). Jednak skarżący nie może pomijać takich okoliczności, jak to, że postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się już w 2015 r., a zatem skarżący jako osoba prowadząca działalność gospodarczą powinien liczyć się z ewentualnymi przyszłymi kosztami sądowymi. Jego obowiązkiem było uwzględnienie w prowadzonej działalności ryzyka związanego z tą działalnością, to jest ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Sąd podziela przy tym reprezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie (w sytuacji braku środków na pokrycie stosownych należności, np. wpisów). Prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (zob. np. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/1, postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 21/15). Raz jeszcze należy podkreślić, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do uzyskania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). Skarżący tymczasem nie wykazał, że z tego obowiązku się wywiązał przy dołożeniu należytej staranności przy prowadzeniu swoich spraw. Wręcz przeciwnie, na wezwanie referendarza sądowego wzywającego do przedłożenia szczegółowych dokumentów takich jak zeznania podatkowe za lata 2015-2016 czy dokumentów potwierdzających koszty utrzymania gospodarstwa domowego nie udzielono odpowiedzi zgodnie z wezwaniem. Z akt sprawy bezspornie wynika, że skarżący nie dopełnił ciążących na nim obowiązków i w żaden sposób nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie sądu przyznanie prawa pomocy w sytuacji kiedy skarżący wyczerpująco nie opisuje swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych może doprowadzić do jego nieuzasadnionego wzbogacenia. W odniesieniu do podniesionej rozdzielności majątkowej małżonków, przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm., dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zatem okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej strony. Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., I GZ 313/15). Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących jego sytuację majątkową, zauważyć jednak należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Skoro zatem Skarżący nie udzielił informacji na temat sytuacji majątkowej swojej żony, osiąganych przez nią dochodów, posiadanych zasobów pieniężnych, to okoliczność ta wpływa negatywnie na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.