I SO/Lu 24/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2016 r. skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej wydał 31 decyzji podatkowych. Wysokość wpisu w sprawie każdej decyzji wynosi 500 zł, co łącznie daje kwotę 15.500 zł, która jest dla niego nieosiągalna. Mieszka razem z rodzicami w należącym do nich mieszkaniu w K. i to oni ponoszą całkowite koszty utrzymania mieszkania z otrzymywanych świadczeń emerytalnych. Pozostaje w związku małżeńskim lecz ma zawartą z żoną umowę rozdzielności majątkowej i nie mieszka razem z nią. Posiada również dorosłe dzieci, które się jeszcze uczą i które utrzymuje jego małżonka. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego (akta sprawy I SO/Lu [...]) oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, nie składał zeznania podatkowego za 2016 r. gdyż nie pracował w tym czasie. Dopiero od stycznia 2017 r. jest zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem [...] zł brutto. Na chwilę obecną nie jest w stanie uzyskać informacji o sytuacji majątkowej małżonki. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania oraz to, że przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego domaga się skarżący jest natomiast wykazanie przez wnioskodawcę niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy na przywołane wyżej ustalenia faktyczne i prawne uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza w części dotyczącej sytuacji dochodowej i majątkowej żony, co było niezbędne dla oceny zdolności płatniczych skarżącego. Mianowicie w ocenie referendarza sądowego skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna (brak dochodu, brak oszczędności i majątku). Pominął natomiast (i mimo wezwania nie uzupełnił) istotne informacje dotyczące wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów oraz stanu jej majątku, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko (prezentowane również przez skarżącego) jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Tym bardziej, że skarżący pozostaje w ekonomicznym związku z żoną, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych skarżącego i jego żony nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka" (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11). W świetle poczynionych wyżej rozważań zasadnym jest uznanie, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego niezbędne jest ujęcie w budżecie jego gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku jego żony, z którą jak już wskazano łączą go więzy ekonomiczne (koszty utrzymania synów skarżącego ponosi w całości żona). Tymczasem dochody żony ani stan jej majątku nie zostały ujawnione. Taki stan rzeczy wyklucza przyznanie prawa pomocy. Jak natomiast wynika z ogólnodostępnej sieci teleinformatycznej Centralnej Informacji KRS (www.krs-online.com.pl) małżonka skarżącego jest wspólnikiem - W. spółka jawna w B. P.. Skarżący prowadzi natomiast działalność w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A. , której jest prezesem zarządu i która to spółka jest komplementariuszem spółki A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa. Powyższe oraz brak wskazania innych danych dotyczących dochodów i majątku małżonki skarżącego uzasadnia podejrzenie, że stanowi to rezultat celowego działania, mającego na celu ukazanie sytuacji skarżącego w sposób przemawiający na rzecz przyznania mu prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie nie jest jednak możliwe w sytuacji gdy przedstawiona przez stronę sytuacja materialna i finansowa jest niepełna i niewiarygodna. Konkludując, w powyższych okolicznościach przyjąć należało, że skarżący nie wykazał jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.