II SA/Lu 1026/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi P.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P.B. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Sekretarz Gminy L. działając z upoważnienia Wójta [...] przyznał E. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna D. B. w kwocie [...]złotych miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Następnie decyzją z dnia [...] r. ten sam organ zobowiązał dłużnika alimentacyjnego P. B. do zwrotu kwoty [...]złotych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej D. B. w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. oraz do zwrotu ustawowych odsetek wynoszących na dzień wydania decyzji [...] złotych, które naliczane będą do dnia całkowitej spłaty należności. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W odwołaniu od powyższej decyzji P. B. zwrócił uwagę, że należności stwierdzone tytułem zabezpieczenia postanowieniem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] r., sygn. akt [...] zmienionym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w L., sygn. akt [...] zostały zgodnie z tym tytułem wykonawczym uregulowane do rąk E. B., w związku z czym nie była ona uprawniona do korzystania z świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślił, że w okresie, którego dotyczy decyzja z dnia [...] r. uiszczał terminowo należności alimentacyjne do rąk E. B., na dowód czego dołączył 36 dowodów wpłaty. Otrzymywała zatem świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna mimo tego, iż alimenty były uiszczane na jej ręce, o czym nie poinformowała właściwego organu administracji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 [...] r., uchyliło decyzję z dnia [...] r. i przekazało organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ zaznaczył, że za okres od 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. organ powinien wypłacić na rzecz D. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]złotych. Dłużnika alimentacyjnego zobowiązano zaś do zwrotu należności w wysokości [...] złotych, a więc w kwocie znacznie niższej od tej, która powinna być wypłacona. Jednocześnie nie wyjaśniono w jaki sposób ustalono wysokość należności do zwrotu. Wprawdzie w sentencji decyzji organ stwierdził, że ustalono ją po uwzględnieniu dokonanych przez dłużnika wpłat, ale nie wykazano ich wysokości, ani dat przekazania organowi. Ponadto w sentencji podano wysokość odsetek należnych na dzień jej wydania, ale nie wskazano stopy procentowej odsetek, ani tego od jakich kwot i od jakich dat są naliczane. Takie uzasadnienie decyzji jest, zdaniem Kolegium, sprzeczne z art. 107 § 3 kpa. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika zaś, że to komornik, a nie dłużnik alimentacyjny przekazywał na konto organu sumy tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Było to jedenaście kwot przekazanych w okresie świadczeniowym 2012/2013 w łącznej wysokości [...] złotych, z czego kwotę [...]złotych organ zaliczył na poczet spłaty ustawowych odsetek. Następnie w dniu 31 stycznia 2014 r. dokonano jeszcze jednej wpłaty w kwocie [...]złotych, z czego kwotę [...]złotych organ zaliczył na poczet spłaty odsetek. Organ I instancji nie wyjaśnił jednak, w jaki sposób rozliczył te wpłaty. Nie wskazał, które wierzytelności i w jakiej wysokości one zaspokoiły, dlaczego w taki nie inny sposób oraz, czy ma to oparcie w art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Mając na uwadze wysokość długu skarżącego, jaki miał on na koniec okresu świadczeniowego 2011/2012 zaczynając od maja 2012 r. wynoszącego [...] złotych i wielkości sum przekazanych przez komornika w poprzednim okresie na poczet należności organu w łącznej wysokości [...] złotych, z której [...] złotych organ zaliczył na spłatę ustawowych odsetek, można jedynie przypuszczać, że część wpłat przekazanych przez komornika w okresie świadczeniowym 2012/2013 w łącznej wysokości [...] złotych, z których kwota [...]złotych zaliczona została na spłatę odsetek ustawowych, pomniejszyła starsze zobowiązania dłużnika z okresu świadczeniowego 2011/2012. Nie wyjaśnienie tego zagadnienia uniemożliwia ocenę stanu faktycznego sprawy i kontrolę poprawności decyzji, a w konsekwencji obiektywne ustalenia wysokości kwoty, którą dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi tytułem wypłacanych w okresie 2012/2013 świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z powyższych powodów Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, toteż uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem Kolegium nie można natomiast zarzucić organowi nieuwzględnienie pobierania przez E. B. równocześnie ze świadczeniami z funduszu alimentacyjnego także alimentów. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji był przez dłużnika alimentacyjnego informowany o tej okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie P. B. zarzucił Kolegium nieuwzględnienie faktu zapłaty alimentów stwierdzonych postanowieniem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] r., sygn. akt [...] zmienionym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w L., sygn. akt [...] bezpośrednio E. B.. Powtórzył, że w związku z tym nie była ona uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzja organu I instancji powinna być zatem w całości uchylona, zaś postępowanie umorzone. W ocenie skarżącego organ odwoławczy naruszył też art. 7 K.p.a., art. 77 kpa oraz 107 § 3 kpa, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym, co skutkowało pominięciem przy rozstrzyganiu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz art. 6, 7, 8, 9, 10 i 12 kpa poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, uniemożlwiający tym samym skarżącemu ustosunkowanie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Mając to na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Kolegium celem jej ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Skarżący przytoczył też część uzasadnienia wyroku WSA w Kielcach z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 436/13 podkreślając, że gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż świadczenia otrzymywane z funduszu alimentacyjnego miały charakter świadczeń nienależnych, bezpodstawne jest orzekanie na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o obowiązku zwrotu pobranych świadczeń alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie i odnosząc się do zarzutów skargi, wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Trafny jest zarzut naruszenia przez Kolegium art. 138 § 2 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Ze struktury tego przepisu wynika, że wymienione w nim dwie przesłanki nie tylko powinny być spełnione kumulatywnie, ale także że istnieje funkcjonalny i merytoryczny związek przesłanki pierwszej (naruszenie przepisów postępowania zaskarżoną decyzją) i przesłanki drugiej (konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie). Organ odwoławczy, wydając decyzję kasacyjną powinien zatem wykazać, że wpływ ten jest istotny, tzn. że naruszenia przepisów postępowania wyjaśniającego są do tego stopnia poważne, że niewyjaśnienie sprawy "w koniecznym zakresie" ma wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Na tle konkretnej sprawy nie sposób przyjąć, że wspomniany warunek został spełniony. Wniosek taki jest efektem istoty postępowania opartego na treści art. 27 ust.1, ust. 1a i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Ustęp 1a przewiduje zaś, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Natomiast ustęp drugi stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W postępowaniu prowadzonym w tym trybie bez znaczenia pozostaje również sytuacja majątkowej dłużnika alimentacyjnego (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2012 r, sygn. akt I OSK 60/12 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Obowiązek wydania decyzji nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń stanowi jedynie konsekwencję ustalenia przez organ, iż wydana została decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz, że świadczenia te zostały wypłacone (por. wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 839/13 - CBOSA). Co więcej, ewentualne czynności dłużnika, związane ze spłatą należności wobec osoby uprawnionej, nie mają na gruncie tego przepisu znaczenia, jeśli świadczenie zostało wypłacone z funduszu (patrz wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 800/11 i z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt I OSK 894/11 – oba publikowane w CBOSA). Konsekwencją tej sytuacji jest bowiem wydanie decyzji na gruncie art. 27 ust. 2 tej ustawy, w którym brak jest jakiegokolwiek odniesienia do faktu całkowitej lub częściowej spłaty zobowiązań w kontekście uprawnienia określonego w decyzji o przyznaniu świadczenia. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2011 r., ( sygn. akt I OSK 800/11 opubl. w CBOSA ), czym innym jest obowiązek alimentacyjny dłużnika, skonkretyzowany orzeczeniem sądu powszechnego, a czym innym przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co pociąga za sobą nowe obowiązki, nałożone na dłużnika alimentacyjnego, tylko z tego powodu, że przyznano osobie uprawnionej do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Tym nowym obowiązkiem jest m.in. obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 1). W orzecznictwie podkreśla się jednak, że wysokość należności podlegających zwrotowi pomniejszają kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika ( por. wyroki NSA z dnia 29 lipca 2011r. I OSK 546/11 i 11 stycznia 2013r. I OSK 1200/12 opubl. w CBOSA ). Aprobować należy również tezę, że kwotę do zwrotu pomniejsza również kwota wskazana w odrębnej ostatecznej decyzji jako nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W tym jednak wypadku nie może mieć to miejsca. Wprawdzie bowiem decyzją z dnia 27 października 2014r. Wójt [...] uchylił od 1 kwietnia 2013r. do 30 września 2013r prawo do świadczeń alimentacyjnych dla E. B. i uznał wypłacone w tym okresie świadczenia za nienależnie pobrane, jednak na rozprawie przed sądem pełnomocnik Kolegium stwierdził, że decyzja ta w dniu 21 maja 2015r. została uchylona przez organ odwoławczy. W sprawie nie jest kwestionowane, że decyzją z dnia [...] r. przyznano E. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna D. B. w kwocie [...]złotych na okres od 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Potwierdzenia wpłaty dokonywane przez komornika sądowego na rachunek gminy wskazują zaś, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane uprawnionemu. W świetle powyższych uwag organ był zobowiązany do orzeczenia o zwrocie wypłaconych świadczeń. W żadnym razie podstawą do uchylenia decyzji nie mogły stanowić zastrzeżenia, co do braków w zebranym materiale dowodowym, na które wskazało Kolegium. W aktach sprawy znajdują się potwierdzenia wpłat oraz tabela obrazująca stan zadłużenia i dokonywane wpłaty. Jeśli organ odwoławczy nadal miał wątpliwości co prawidłowości rozliczeń, co jak już wskazano nie miało znaczenia dla orzeczenia o zwrocie, powinien wykorzystać tryb art. 136 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (por. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2323/12 - CBOSA). Mając na względzie powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 cyt. ustawy oraz §14 ust.2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 490 ).