II SA/Lu 103/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Sekretarz sądowy Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 31 grudnia 2024 r., znak: SKO.4004.ŚW/10/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy D. z dnia 27 grudnia 2023 r., znak: [...] Decyzją z dnia 31 grudnia 2024 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 63 ust. 1 i 2 ustawy 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia 27 grudnia 2023 r., znak: [...] odmawiającą J. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką W. S.. Stan sprawy przedstawia się następująco. Wnioskiem z dnia 15 grudnia 2023 r. J. S. zwrócił się do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką W. S. (wdową, ur. 28.10.1941 r.), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. P. z dnia 24 października 2023 r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że J. S. nie spełnia przesłanki przyznania tego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), którą jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole i wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ stwierdził, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K [...], w którym Trybunał orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jednak treść wyżej wymienionego artykułu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie została zmieniona przez ustawodawcę. W odwołaniu z dnia 28 grudnia 2023 r. J. S. nawiązał do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 i wyjaśnił, że sprawuje bezpośrednią opiekę nad swoją matką. Zawnioskował o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze doszło do przekonania, że zaskarżoną decyzję należy utrzymać w mocy (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), ale z innej przyczyny niż niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., na którą powołał się organ pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że od 1 stycznia 2024 r., a więc od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, obowiązują znowelizowane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Opiekunowie osób, które stały się niepełnosprawne po ukończeniu 18. roku życia, co do zasady utracili prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjątek od tej zasady stanowią przypadki uregulowane w przepisach przejściowych ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 tej ustawy przepisy dotychczasowe mają zastosowanie wówczas, gdy najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r. w konkretnej sprawie spełnione będą wszystkie pozytywne przesłanki przewidziane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu dotychczasowym, obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. i jednocześnie nie wystąpi choć jedna przesłanka negatywna. Z uwagi na powyższe Kolegium stwierdziło, że w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego, przesłanką uniemożliwiającą przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest wiek matki. Ponieważ jednak wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 15 grudnia 2023 r., w toku postępowania odwoławczego należało zbadać, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia według stanu prawnego sprzed 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., który jest podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 201 Ir. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być J. S. przyznane z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b tej ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Od tej daty brzmienie omawianego przepisu ustawy - art. 17 ust. 1b - powinno być odczytywane w takim znaczeniu, w jakim nakazał go odczytywać Trybunał Konstytucyjny, a więc z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b dotyczącego okresu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W konsekwencji organ pierwszej instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny z powodu powstania niepełnosprawności W. S. w wieku późniejszym niż wskazany w tym przepisie, w sytuacji, gdy spełnione zostały warunki określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1a i nie występują przesłanki negatywne z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z ustaleń pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad w dniu 20 grudnia 2023 r., wynika, że niepełnosprawność W. S. (83 lata) została udokumentowana orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. P. z dnia 24 października 2023 r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że przyczyną niepełnosprawności jest symbol "05-R", czyli upośledzenie narządu ruchu oraz "10-N", czyli choroby neurologiczne oraz "07-S", czyli choroby układu oddechowego i krążenia. Z orzeczenia tego wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datowany jest od dnia 28 września 2023 r. Z wywiadu przeprowadzonego w dniu 20 grudnia 2023 r., a także z załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej wynika, że W. S. choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, zaniki pamięci, zawroty głowy, niewydolność serca, dnę moczanową, zwyrodnienie stawów, choroby układu nerwowego i krwionośnego (polineuropatia, miażdżyca). Prawie wcale nie wychodzi na zewnątrz, w domu porusza się za pomocą chodzika, czasami korzysta z kul nałokietnikowych, nie korzysta z innego sprzętu rehabilitacyjnego (w łazience zamontowana jest jedynie poręcz), korzysta z toalety, do której chodzi przy pomocy chodzika i z asekuracją syna. J. S. pomaga matce przy czynnościach pielęgnacyjnych i higienicznych (podczas mycia i kąpieli), przygotowuje posiłki, podaje jedzenie, dawkuje jej leki, dwa razy dziennie podaje insulinę w formie zastrzyków, dwa razy dziennie mierzy poziom cukru we krwi, raz dziennie mierzy ciśnienie. Ponadto zajmuje się wszystkimi czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego - robi zakupy, sprząta, zmienia pościel, pali w piecu, a także wozi matkę do lekarza. Z akt sprawy wynika, że pogorszenie stanu zdrowia W. S. nastąpiło we wrześniu 2023 r., wówczas skarżący zamieszkał z matką, która wymaga ciągłej kontroli, gdyż jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego w ostatnim czasie przewróciła się i złamała kość nosową. Na dłużej nie może zostać sama w domu, gdyż nie jest w stanie wykonać podstawowych czynności (nie zrobi jedzenia, picia). Zdaniem Kolegium, opisane okoliczności dają podstawę do uznania, że skarżący sprawuje nad matką stałą i osobistą opiekę, który to warunek wynika z art. 17 ust. 1 ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w tym przepisie, nie przysługuje jednak wyłącznie z tytułu opieki nad niepełnosprawnym krewnym, ale przysługuje w związku z rezygnacją z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odpowiednikiem rezygnacji z zatrudnienia w przypadku rolników jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.). Kolegium ustaliło, że J. S. wydzierżawiał od swojej siostry gospodarstwo rolne o powierzchni 9,8369 ha. Zatem niewątpliwie skarżący do dnia 14 grudnia 2023 r., a więc do dnia, w którym rozwiązał umowę dzierżawy, był w posiadaniu gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, do której odsyła art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. J. S. we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczył pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika i że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 14 grudnia 2023 r. Do wniosku dołączył dowód na rozwiązanie umowy dzierżawy gruntów po pow. 9,8369 ha fizycznych, zawartej 2 grudnia 2022 r. na okres pięciu lat. W ocenie Kolegium materiał dowodowy daje podstawy do zakwestionowania spełnienia przez skarżącego warunku określonego w art. 17b ust. 1 pkt 1 tej ustawy, którym jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i odmówienia wiarygodności zarówno oświadczeniu zawartemu we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i oświadczeniu z dnia 15 grudnia 2023 r. Twierdzeniu J. S. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 14 grudnia 2023 r. przeczy okoliczność, że skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na 2023 r. i zostały mu one przyznane. Kolegium stwierdziło, że z punktu widzenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kluczowym elementem oceny, czy doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy miało to związek z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jest kwestia korzystania z uprawnień, które przysługują "aktywnym" rolnikom, a którymi są dopłaty bezpośrednie. W kwestii wpływu korzystania z dopłat bezpośrednich na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne. Przyznanie płatności w ramach wsparcia rolników jest uwarunkowane prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie można w związku z tym pobierać dopłat do gospodarstwa rolnego w sytuacji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Taka teza pozostaje w sprzeczności z podstawową przesłanką definicji "rolnika aktywnego zawodowo", do którego kierowane są dopłaty w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Innymi słowy, pobieranie dopłat wyklucza spełnienie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17b u.ś.r. Prowadzenie działalności rolniczej jest niezbędnym elementem posiadania statusu producenta rolnego. Osoba, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, powinna wystąpić o wykreślenie z ewidencji producentów w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tej zmiany (art. 14 ust. 1 ustawy ewidencyjnej). Ponieważ system, w tym ewidencję producentów, wykorzystuje się w zakresie przyznawania i wypłaty płatności (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy ewidencyjnej), posiadanie aktualnego statusu producenta rolnego wynikającego z wpisu do ewidencji, wyklucza przyjęcie, że dana osoba zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem osoba taka, korzystając z aktualnego wpisu, ma możliwość ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych warunków, poza formalnym statusem producenta. Zdaniem Sądu wykreślenie z ewidencji producentów usuwa wątpliwości dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego związane z pobieraniem dopłat, bowiem uniemożliwia ubieganie się o dopłaty. Kolegium wskazało, że z pism Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 sierpnia 2024 r. wynika, że J. S. złożył w dniu 20 czerwca 2023 r. wniosek o dopłaty bezpośrednie na 2023 r. i zostały mu one przyznane do powierzchni 9,47 ha użytków rolnych. Nie cofnął zatem wniosku o dopłaty za 2023 r. ani nie wystąpił o wykreślenie go z ewidencji producentów rolnych. Okoliczności te prowadzą do wniosku, że J. S. nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 14 grudnia 2023 r. tak jak oświadczył we wniosku. Nadto, jak wynika z pisma Wójta Gminy D. datowanego na 13 sierpnia 2024 r., w 2023 r. skarżący dwukrotnie - 20 lutego 2023 r. i 8 sierpnia 2023 r. korzystał ze zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1948) zwrot podatku akcyzowego przysługuje producentom rolnym - osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, będącym posiadaczami gospodarstw rolnych w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Obie te okoliczności prowadzą do wniosku, że co najmniej do końca 2023 r. J. S. nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium podkreśliło, że pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie ogranicza się jedynie do wykonywania w nim fizycznych prac polowych, ale - jak wskazano w uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, która, mimo podjęcia jej w poprzednio obowiązującym stanie prawnym dotyczącym świadczeń pielęgnacyjnych, zachowała aktualność w komentowanym zakresie - obejmuje ono również szeroko pojęte zarządzanie gospodarstwem, decyzyjny wpływ na jego funkcjonowanie (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2015 r., I OSK 981/14, z 30 kwietnia 2015 r., I OSK 2880/13, z 13 stycznia 2015 r., I OSK 905/14). Zatem pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego należy postrzegać w kontekście władania własnym gospodarstwem rolnym, a nie tylko pod kątem pracy w gospodarstwie rolnym. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie musi zawierać w sobie elementu faktycznej, własnoręcznej uprawy ziemi czy obsługi inwentarza. Gospodarstwo rolne można prowadzić, zarządzając nim - decydując o profilu produkcji rolnej, rodzaju upraw czy zasiewów, sposobie zbiórki i przeznaczeniu plonów, korzystaniu lub nie z dopłat unijnych czy zwrotu podatku akcyzowego. W ocenie Kolegium okoliczność ubiegania się o profity przysługujące wyłącznie czynnym rolnikom, jak złożenie wniosku o dopłaty bezpośrednie na 2023r. i zwrot podatku akcyzowego świadczą o prowadzeniu przez skarżącego gospodarstwa rolnego i zamiarze jego prowadzenia co najmniej w 2023 r. Reasumując, Kolegium stwierdziło, że J. S. nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., gdyż jako rolnik nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego, które przejawia się tylko zarządzaniem tym gospodarstwem, mimo wszystko jest formą zarobkowej aktywności zawodowej, a skoro skarżący z niej nie zrezygnował, to znaczy, że może godzić opiekę nad matką (w ustalonym zakresie) z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W opisanym stanie faktycznym i prawnym, Kolegium doszło do przekonania, że do dnia 31 grudnia 2023 r. po stronie skarżącego nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tym samym zaskarżoną decyzję należy utrzymać w całości w mocy (art. 138 §1 pkt 1 k.p.a.). W skardze na decyzję Kolegium J. S. zarzucił: 1) naruszenie art. 7 i 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez brak działania ze strony organu zmierzającego do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; 2) obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - art. 6, 7, 8, 9, 11, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na materiale niekompletnym, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i brak rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący; 3) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodanie wszystkich dowodów na potwierdzenie okoliczności stanowiących podstawę faktyczną podjętego rozstrzygnięcia; 4) naruszenie art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy w związku z art. 17b ust. 2 u.ś.r. poprzez uznanie, iż oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań nie jest wystarczającym dowodem na zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej przez wnioskodawcę w sytuacji, gdy stanowi ono dowód na tę okoliczność podlegający ocenie na zasadach ogólnych, a prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także uchylenie decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieni zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga została uwzględniona, ponieważ decyzje organów obu instancji zostały wydane bez dostatecznego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie. Rację ma Kolegium, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł być art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ponieważ w związku z powołanym przez Kolegium wyrokiem TK w orzecznictwie utrwalił się pogląd – na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., że data powstania niepełnosprawności podopiecznego nie ma znaczenia w sprawie o przyznanie tego świadczenia. Natomiast wątpliwości Sądu dotyczą stwierdzenia przez Kolegium, że skarżący nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podstawą takiego stwierdzenia było jedynie to, że skarżący wystąpił o dopłaty bezpośrednie za 2023 r. i te dopłaty otrzymał oraz że w 2023 r. dwukrotnie ubiegał się o zwrot podatku akcyzowego. Zdaniem Kolegium sam fakt pobrania dopłat za 2023 r. i zwrotu podatku akcyzowego oznacza, że skarżący do końca 2023 r. gospodarstwo prowadził, uzyskując z niego dochód, a więc jego oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia tego gospodarstwa jest niewiarygodne. Zgromadzony materiał dowodowy, z uwagi na specyfikę okoliczności niniejszej sprawy, nie pozwala na jednoznaczne ustalenie tego faktu. Oczywistym jest, że prowadzenie gospodarstwa rolnego mieści się w pojęciu zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, o czym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca umożliwił rolnikom przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli złożą oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym (art. 17b u.ś.r.). Ust. 1 tego przepisu stanowi, że w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2). W przepisie tym nie chodzi o wymóg rezygnacji z posiadania gospodarstwa rolnego (pozbycia się go), lecz wyłącznie o zaprzestanie jego prowadzenia czy pracy w nim. W świetle przepisów ustawy o świadczeniu rodzinnym jest możliwe spełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego bez wyzbycia się posiadania lub własności gospodarstwa (zob. wyroki NSA z 13 stycznia 2015 r., I OSK 905/14 i z 5 listopada 2015 r., I OSK 980/14), co więcej, faktycznemu zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ewentualne ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. (K. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). W związku z tym nie jest wykluczona sytuacja, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest właścicielem (posiadaczem) gospodarstwa rolnego, ale faktycznie go nie prowadzi, czy nie wykonuje w nim pracy. W takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane. W rozpatrywanej sprawie Kolegium wskazało, że J. S. wydzierżawiał od swojej siostry gospodarstwo rolne o powierzchni 9,8369 ha i że w dniu 14 grudnia 2023 r. rozwiązał umowę dzierżawy zawartą 2 grudnia 2022 r. W ocenie Kolegium, o tym, że skarżący nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w 2023 r., świadczy to, że ubiegał się o dopłaty bezpośrednie za ten rok i je pobrał. Niewątpliwie dopłaty przyznawane są tylko w związku z faktycznym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie mogą być przyznane, jeśli ktoś jest jedynie posiadaczem gospodarstwa (właścicielem), ale faktycznie działalności rolnej nie wykonuje. Wynika to przepisów krajowych i unijnych regulujących zasady przyznawania takich dopłat. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2021 r. poz. 2114 ze zm.), dalej jako "ustawa o płatnościach", uchylonej z dniem 14 marca 2023 r. (art. 168 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027) - płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności (pkt 1), oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (pkt 2). Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 14 tej ustawy – "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1307/2013 (tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009; Dz. Urz. UE, seria L, nr 347, s. 608, ze zm.), którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, która prowadzi działalność rolniczą (...). Zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013, nie przyznaje się płatności bezpośrednich osobom fizycznym lub prawnym ani grupom osób fizycznych lub prawnych, których użytki rolne obejmują głównie obszary utrzymujące się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy i które nie prowadzą na tych obszarach działań minimalnych określonych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. b. Stanowisko co do tego, że warunkiem otrzymania dopłat bezpośrednich jest faktyczne wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, a nie tylko posiadanie takiego gospodarstwa, jest nadal aktualne. W motywie 19. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013; Dz. Urz. UE, seria L, nr 435, s. 1, ze zm.) wskazano, że "w celu dalszej poprawy realizacji celów WPR wsparcie dochodu należy ukierunkować na rolników aktywnych zawodowo. Aby zapewnić wspólne podejście na poziomie unijnym, należy ustanowić ramową definicję terminu "rolnik aktywny zawodowo" zawierającą najważniejsze elementy. W swoich planach strategicznych WPR państwa członkowskie powinny na podstawie obiektywnych warunków określić, których rolników uznaje się za rolników aktywnych zawodowo". (obszernie i wyczerpująco to zagadnienie zostało przedstawione w wyroku WSA w Lublinie z dnia 19 września 2023r., II SA/Lu 460/23). Okoliczność pobierania dopłat może zatem okazać się kluczowa dla oceny wiarygodności oświadczenia wnioskodawcy o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż prawo do dopłat uzależnione jest od faktycznej pracy w gospodarstwie rolnym. Należy jednak podkreślić, że fakt pobierania dopłat nie musi w każdym wypadku, a więc automatycznie, podważać wiarygodności oświadczenia złożonego w trybie art. 17b u.ś.r. Zależy to od okoliczności danej sprawy. W niniejszej sprawie trzeba wziąć pod uwagę jej następujące szczególne aspekty. Po pierwsze, skarżący oświadczył, że zaprzestał działalności rolnej z dniem 14 grudnia 2023 r., kiedy to rozwiązał zawartą z siostrą umowę dzierżawy gruntów rolnych. Po drugie, z dokumentów zamieszczonych w aktach sprawy wynika, że konieczność sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką zaktualizowała się dopiero we wrześniu i październiku 2023 r., kiedy to pogorszył się stan zdrowia jego matki (k. 12-14 oraz k. 10 akt adm.). We wrześniu 2023 r. matka skarżącego została przyjęta do szpitala w trybie pilnym z uwagi na nagłe osłabienia z nasilającymi się zaburzeniami równowagi i chodu, zaś w październiku 2023 r. doznała urazu głowy, w tym złamania wierzchołka kości nosowej, w wyniku upadku. Okoliczność sprawowania przez skarżącego bezpośredniej i stałej opieki nad matką oraz zakres tej opieki potwierdza treść zamieszczonego w aktach sprawy wywiadu środowiskowego. Po trzecie, wniosek o dopłaty bezpośrednie skarżący złożył 20 czerwca 2023 r., a zatem przed pogorszeniem się stanu zdrowia matki, przy czym – co istotne – całkowicie lub częściowo wycofać wniosek można jedynie do dnia wydania decyzji w sprawie o przyznanie pomocy. Po czwarte, skarżący nie składał wniosku o dopłaty za 2024 r. Nie występował też o inne formy pomocy (k. 38 akt adm.). Po piąte, skarżący w 2023 r. dwukrotnie wprawdzie korzystał ze zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, ale miało to miejsce w dniach: 20 lutego 2023 r. i 8 sierpnia 2023 r., a zatem przed pogorszeniem się stanu zdrowia jego matki. Występuje zatem zbieżność czasowa pomiędzy zaktualizowaniem się konieczności podjęcia przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką a jego rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dodatkowo, analiza przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r. poz. 885, dalej: u.k.s.e.) prowadzi do wniosku, że faktycznie w ewidencji powinni byś ujęci rolnicy, a więc osoby, które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie. Jednak z mocy art. 14 ust. 1 u.k.s.e. producent jest zobowiązany do zgłoszenia kierownikowi biura powiatowego Agencji każdej zmiany danych zawartych we wniosku, o którym mowa z art. 11 ust. 1 w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany. Stosownie do ust. 3 tego przepisu zmiana danych w ewidencji producentów może być dokonywana również z urzędu na podstawie danych pochodzących z innych ewidencji lub rejestrów publicznych prowadzonych przez organy lub podmioty wykonujące zadania publiczne, do których Agencja ma dostęp z mocy prawa, i nie wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z przepisami tej ustawy wpis do ewidencji producentów nie ma charakteru konstytutywnego i nie dla każdego producenta rolnego jest obowiązkowy. Nie można więc wykluczyć sytuacji, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz nie dopełnił obowiązku i nie zgłosił tego faktu do organu właściwego do prowadzenia ewidencji, zaś przyznane i wypłacane płatności dotyczą okresu sprzed złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle przedstawionych rozważań należy uznać, że organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, błędnie opierając rozstrzygnięcie na art. 17 ust. 1b u.ś.r., zaś Kolegium przedwcześnie przyjęło, że skarżący nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a Kolegium również z naruszeniem art. 136 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego organ pierwszej instancji, oceniając wiarygodność oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego, weźmie pod uwagę wszystkie wyżej wskazane aspekty tej sprawy, w tym ustali, czy skarżący miał możliwość wycofania wniosku o dopłaty bezpośrednie. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.