II SA/Lu 104/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Specjalista Jolanta Sikora po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. We wniosku z dnia 22 sierpnia 2014 r. J. Ż., powołując się na przepisy art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R.-H. o: - przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. – H. (wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R.-H.) z dnia [...] października 2009 r., nr [...], przyznającą A. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: P. Ż., E. Ż. i P. Ż., na okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r., - wznowienie wskazanego wyżej postępowania celem uchylenia ostatecznej decyzji organu z dnia [...] października 2009 r., nr [...]. Uzasadniając pierwszy z powyższych wniosków - będący przedmiotem niniejszego postępowania – wnioskodawca wskazał, że jako dłużnik alimentacyjny w sposób wadliwy nie został przez organ administracji uznany za stronę postępowania dotyczącego przyznania uprawnionym osobom świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O treści zapadłej w tym postępowaniu decyzji dowiedział się wprawdzie w listopadzie 2009 r. z otrzymanego od organu pisma, jednakże nie był wówczas świadomy przysługującego mu statusu strony, co umożliwiłoby mu wniesienie odwołania. O posiadaniu przymiotu strony we wskazanym postępowaniu dowiedział się dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r., zasięgając porady prawnej od adwokata. W ocenie wnioskodawcy powyższe okoliczności uprawdopodabniają, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło bez jego winy, co przemawia za przywróceniem owego terminu. Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w R. H. – działając z upoważnienia Wójta [...] Huta – odmówił przywrócenia J. Ż. terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną z dnia [...] października 2009 r. Organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu przedmiotowego terminu. W dniu 5 października 2010 r. otrzymał on bowiem – zgodnie z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.) – informację z Ośrodka Pomocy Społecznej w R.-H. o wydanej decyzji. Już wówczas mógł zatem wystąpić o wznowienie postępowania i uznanie go w tym postępowaniu za stronę. Wnioskodawca nie dołożył jednak w tym czasie niezbędnej staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy, bowiem nie zasięgnął porady prawnika. Uczynił to dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r. Uchybienie przedmiotowego terminu – w ocenie organu I instancji – nastąpiło zatem z winy wnioskodawcy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (tj. wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 2351/05 oraz wyrok NSA z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1550/00) organ I instancji podkreślił, że o braku winy w uchybieniu terminowi można mówić wtedy, gdy strona dołożyła należytej staranności, aby dokonać czynności w terminie, lecz uniemożliwiły jej to przeszkody niemożliwe do przezwyciężenia, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W świetle art. 58 § 1 k.p.a. "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury również nie może być uznane za uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. Ż. zarzucił mu mające wpływ na jego treść naruszenie przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez odmówienie wnioskodawcy przywrócenia terminu do złożenia wniosku w przedmiocie wznowienia postępowania w sytuacji, gdy uchybienie temu terminowi nastąpiło bez winy wnioskodawcy. W oparciu o przytoczony zarzut strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu I instancji oraz przywrócenie przedmiotowego terminu. W uzasadnieniu zażalenia wnioskodawca ponownie podkreślił, że o przysługującym mu przymiocie strony w postępowaniu zakończonym sporną decyzją z dnia [...] października 2009 r. dowiedział się dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r. od adwokata udzielającego mu porady prawnej. W tym kontekście zwrócił uwagę, że stosownie do wskazanych w petitum zażalenia przepisów postępowania organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz do wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto organy powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, udzielając w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Po rozpatrzeniu powyższego zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało je za niezasadne i postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] – zaskarżonym w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Organ zażaleniowy w całości podzielił stanowisko przyjęte w przedmiotowej sprawie przez Wójta Gminy R.-H. i podobnie jak ten organ – odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy, iż o przysługującym mu w kwestionowanym postępowaniu przymiocie strony dowiedział się dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r., zasięgając porady prawnej – stwierdził, że nieznajomość prawa nie może być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Powołując się na treść art. 148 § 1 i 2 k.p.a. Kolegium podkreśliło, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. W niniejszej sprawie okoliczność ta miała miejsce w dniu 5 października 2010 r., tj. w dniu doręczenia J. Ż. pisma organu I instancji z dnia [...] września 2010 r. Skoro zaś bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji dotyczącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to tym samym późniejsza data uzyskania przez skarżącego informacji o przysługującym mu przymiocie strony w tym postępowaniu, pozostaje – zdaniem Kolegium – bez wpływu na ocenę terminu, o jakim mowa w art. 148 k.p.a. Odnosząc się końcowo do zawartego w zażaleniu zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 w związku z art. 8 i 9 k.p.a, organ II instancji podniósł, że żaden przepis prawa nie nakłada na organ administracji obowiązku informowania strony o przysługującym jej prawie wnoszenia prośby o przywrócenie uchybionego terminu albo o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania. J. Ż. w ustawowym terminie zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie opisane wyżej postanowienie ostateczne, wnosząc o jego uchylenie w całości, jak też uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia organu I instancji z dnia [...] września 2014 r. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący – analogicznie jak w zażaleniu na postanowienie pierwszoinstancyjne – zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 w zw. z art. 8 i 9 k.p.a., poprzez odmówienie wnioskodawcy przywrócenia terminu do złożenia wniosku w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z [...] października 2009 r. przyznającą A. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy uchybienie terminowi wskazanemu w treści art. 148 § 2 k.p.a. nastąpiło bez winy wnioskodawcy. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał stanowisko, iż jego winę w uchybieniu przedmiotowego terminu wyłącza brak uznania go przez organ I instancji za stronę postępowania w sprawie przyznania jego dzieciom świadczeń z funduszu alimentacyjnego i związane z tym niedoręczenie mu zapadłej w tym postępowaniu decyzji wraz ze stosownym pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Skarżący ponownie zwrócił uwagę, że w świetle objętych zarzutami skargi przepisów postępowania organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a także czuwać nad tym, by strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Zaakceptowany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze pogląd organu I instancji, sprowadzający się do przyjęcia, że skarżący jako osoba nie posiadająca fachowej wiedzy, przeciętnie zorientowana co do swoich uprawnień i obowiązków na gruncie obowiązującego porządku prawnego, bezpośrednio po otrzymaniu informacji o wydaniu decyzji w przedmiocie przyznania na rzecz uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powinien w przewidzianym przez prawo terminie wystąpić z wnioskiem o wznowienie postępowania, należy więc – zdaniem autora skargi – interpretować jako przejaw oportunizmu i złej woli. Wymaganie od obywatela, w sytuacji braku jakichkolwiek pouczeń bądź informacji ze strony organu, ponadprzeciętnej i specjalistycznej wiedzy prawniczej, stoi przy tym w ewidentnej sprzeczności ze wskazanymi wyżej zasadami postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji są bowiem zgodne z prawem. Zgodnie z art. 148 § 1 i 2 k.p.a. termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania wynosi jeden miesiąc licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a w przypadku podstawy wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. termin ten biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Zachowanie ustawowego terminu jest zatem jednym z warunków skuteczności wniosku o wznowienie postępowania. Przepis art. 58 k.p.a. przewiduje jednak możliwość przywrócenia terminu. Z jego treści wynika bowiem, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu (zob. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 4. Wydanie, W. 2011, str. 411). W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny argumentacji skarżącego pod kątem uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...], wydaną przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. – H. z upoważnienia Wójta Gminy R.-H., przyznającą A. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: P. Ż., E. Ż. i P. Ż., na okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Przypomnieć należy, że skarżący zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o wznowienie przedmiotowego postępowania, wskazując jako podstawę prawną swego żądania art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. niezawiniony brak udziału w kwestionowanym postępowaniu. Jako przyczynę uchybienia przedmiotowego terminu wskazał brak wiedzy (wynikający z braku należytego pouczenia go przez organ) o przysługującym mu w tym postępowaniu – jako dłużnikowi alimentacyjnemu – statusie strony. Przyczyna ta – jak wynika z wyjaśnień skarżącego – ustała w dniu 21 sierpnia 2014 r., kiedy to zasięgnął porady prawnej u adwokata. Z tego wynika, że składając wniosek o przywrócenie terminu w dniu 26 sierpnia 2014 r. (data nadania – k. 40 akt adm.) J. Ż. zachował siedmiodniowy termin do jego złożenia, wynikający z art. 58 § 2 k.p.a. Skarżący spełnił przy tym wymóg jednoczesnego dokonania czynności, której nie dokonał w terminie, albowiem w tym samym piśmie, co wniosek o przywrócenie terminu, zawarł wniosek o wznowienie postępowania. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że o treści ww. decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2009 r. skarżący dowiedział się w dniu 5 października 2010 r., kiedy to doręczono mu pismo Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R.-H. z dnia [...] września 2010 r., wystosowane w trybie art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (potwierdzenie odbioru – k. 35 akt adm.). Podkreślić przy tym wypada, że we wskazanym piśmie wprost przytoczono treść podjętego rozstrzygnięcia, przez co nie budzi wątpliwości, że po zapoznaniu się z owym pismem skarżący istotnie powziął wiedzę o wydanej decyzji. Uwzględniając zatem dyspozycję art. 148 § 2 k.p.a. stwierdzić należy, że w dniu 5 października 2010 r. rozpoczął bieg miesięczny termin do złożenia przez skarżącego wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją. W konsekwencji termin ten upływał w dniu 5 listopada 2010 r. Ubocznie w tym miejscu wypada wskazać, że o treści wydanej w dniu [...] października 2009 r. decyzji skarżący był informowany przez organ I instancji także wcześniej, tj. w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r., o analogicznej treści w stosunku do pisma z dnia [...] września 2010 r. Wcześniejsze pismo informacyjnej organu, pomimo dwukrotnego awizowania, nie zostało jednak wówczas – wskutek zmiany adresy adresata – doręczone i zostało organowi zwrócone. Prawidłowo zatem przyjęto, że o treści spornej decyzji z dnia [...] października 2009 r. skarżący dowiedział się dopiero z pisma z dnia [...] września 2010 r. Odnosząc się do argumentacji skarżącego mającej na celu wykazanie, iż do uchybienia ww. terminowi doszło bez jego winy, stwierdzić należy, że ocena dokonana w tym zakresie przez organy obu instancji jest zasadna. Wprawdzie informując skarżącego w piśmie z dnia [...] września 2010 r. o treści wydanej w dniu [...] października 2009 r. decyzji administracyjnej w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ I instancji nie poinformował go jednocześnie o możliwości wystąpienia z wnioskiem o wznowienie przedmiotowego postępowania (czy też o przysługującym skarżącemu – w jego ocenie – przymiocie strony w tym postępowaniu, co zresztą byłoby nielogiczne wobec faktu, iż niedoręczając skarżącemu wydanej decyzji organ I instancji najwyraźniej takiego statusu mu nie przypisywał), jednak stwierdzić należy, że obowiązek taki na organie nie ciążył. Godzi się bowiem podkreślić, że prawna możliwość wznowienia postępowania i weryfikacji ostatecznych decyzji to tryb nadzwyczajny, a zatem organ nie może przewidzieć, czy w określonej sprawie administracyjnej ktoś skorzysta z tej instytucji. Uprawnienie do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania nie jest przy tym okolicznością prawną w rozumieniu art. 9 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 2384/11, LEX nr 1329472 oraz wyrok WSA w Opolu z dnia 28 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Op 486/07, LEX nr 495153). W konsekwencji o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego kwestionowaną przez niego decyzją ostateczną z dnia [...] października 2009 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może świadczyć niepoinformowanie skarżącego o przysługującym mu ewentualnie w tym postępowaniu statusie strony. Braku winy skarżącego w tym zakresie nie uprawdopodabnia również konsekwencja nieprzekazania mu takiej informacji, tj. brak wiedzy o przysługującym mu uprawnieniu procesowym w postaci wniosku o wznowienie postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest bowiem pogląd, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć jedynie wówczas, gdy strona nie była w stanie przeszkody pokonać przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem (własnym bądź innych), życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Taką przeszkodą z całą pewnością nie jest zatem nieznajomość prawa, czy też nieumiejętność jego samodzielnej interpretacji (por. wyroki NSA w Warszawie: z dnia 29 sierpnia 1997 r., sygn. akt III SA 101/96, LEX nr 30857 oraz z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1550/00, LEX nr 109294; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1366/09, LEX nr 583499, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 354/11, LEX nr 1688697). Przeszkoda ta, przy zachowaniu należytej staranności o własne interesy, da się bowiem usunąć w każdym czasie poprzez zasięgnięcie profesjonalnej porady prawnej. Okoliczność, iż skarżący zwrócił się o taką poradę dopiero po upływie prawie 4 lat od powzięcia wiadomości o treści decyzji z dnia [...] października 2009 r. w oczywisty sposób świadczy o jego winie w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją. W tej sytuacji orzeczenie o odmowie przywrócenia skarżącemu przedmiotowego terminu było całkowicie uzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.