II SA/Lu 107/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. We wniosku z dnia 22 sierpnia 2014 r. J. Ż., powołując się na przepisy art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 58 § 1 kpa, zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. - H. o: - przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. - H. (wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R.-H.) z dnia [...] października 2013 r., nr [...], przyznającą pełnoletniej osobie uprawnionej P. Ż. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r., - wznowienie wskazanego wyżej postępowania celem uchylenia ostatecznej decyzji organu z dnia [...] października 2013 r., nr [...]. Uzasadniając pierwszy z powyższych wniosków - będący przedmiotem niniejszego postępowania - wnioskodawca wskazał, że jako dłużnik alimentacyjny w sposób wadliwy nie został przez organ administracji uznany za stronę postępowania dotyczącego przyznania uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O treści zapadłej w tym postępowaniu decyzji dowiedział się wprawdzie w październiku bądź listopadzie 2013 r. z otrzymanego od organu pisma, jednakże nie był wówczas świadomy przysługującego mu statusu strony, co umożliwiłoby mu wniesienie odwołania. O posiadaniu przymiotu strony we wskazanym postępowaniu dowiedział się dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r., zasięgając porady prawnej od adwokata. W ocenie wnioskodawcy powyższe okoliczności uprawdopodabniają, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło bez jego winy, co przemawia za przywróceniem owego terminu. Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w R. H. - działając z upoważnienia Wójta Gminy R. H. - odmówił przywrócenia J. Ż. terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną z dnia [...] października 2013 r. Organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu przedmiotowego terminu. W dniu 31 października 2013 r. otrzymał on bowiem - zgodnie a art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.) - informację z Ośrodka Pomocy Społecznej w R.-H. o wydanej decyzji. Już wówczas mógł zatem wystąpić o wznowienie postępowania i uznanie go w tym postępowaniu za stronę. Wnioskodawca nie dołożył jednak w tym czasie niezbędnej staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy, bowiem nie zasięgnął porady prawnika. Uczynił to dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r. Uchybienie przedmiotowego terminu - w ocenie organu pierwszej instancji - nastąpiło zatem z winy wnioskodawcy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (tj. wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 2351/05 oraz wyrok NSA z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1550/00) organ pierwszej instancji podkreślił, że o braku winy w uchybieniu terminowi można mówić wtedy, gdy strona dołożyła należytej staranności, aby dokonać czynności w terminie, lecz uniemożliwiły jej to przeszkody niemożliwe do przezwyciężenia, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W świetle art. 58 § 1 kpa "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury również nie może być uznane za uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. Ż. zarzucił mu mające wpływ na jego treść naruszenie przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 w zw. z art. 8 i art. 9 kpa poprzez odmówienie wnioskodawcy przywrócenia terminu do złożenia wniosku w przedmiocie wznowienia postępowania w sytuacji, gdy uchybienie temu terminowi nastąpiło bez winy wnioskodawcy. W oparciu o przytoczony zarzut strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji oraz przywrócenie przedmiotowego terminu. W uzasadnieniu zażalenia wnioskodawca ponownie podkreślił, że o przysługującym mu przymiocie strony w postępowaniu zakończonym sporną decyzją z dnia [...] października 2013 r. dowiedział się dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r. od adwokata udzielającego mu porady prawnej. W tym kontekście zwrócił uwagę, że stosownie do wskazanych w petitum zażalenia przepisów postępowania organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz do wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto organy powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, udzielając w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Po rozpatrzeniu powyższego zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało je za niezasadne i postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] - zaskarżonym w niniejszej sprawie - utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ zażaleniowy w całości podzielił stanowisko przyjęte w przedmiotowej sprawie przez Wójta [...] - Huta i podobnie jak ten organ - odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy, iż o przysługującym mu w kwestionowanym postępowaniu przymiocie strony dowiedział się dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r., zasięgając porady prawnej - stwierdził, że nieznajomość prawa nie może być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Powołując się na treść art. 148 § 1 i 2 kpa Kolegium podkreśliło, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. W niniejszej sprawie okoliczność ta miała miejsce w dniu 31 października 2013 r., tj. w dniu doręczenia J. Ż. pisma organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2013 r. Skoro zaś bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji dotyczącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to tym samym późniejsza data uzyskania przez skarżącego informacji o przysługującym mu przymiocie strony w tym postępowaniu, pozostaje - zdaniem Kolegium - bez wpływu na ocenę terminu, o jakim mowa w art. 148 kpa. Odnosząc się końcowo do zawartego w zażaleniu zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 w związku z art. 8 i 9 kpa, organ drugiej instancji podniósł, że żaden przepis prawa nie nakłada na organ administracji obowiązku informowania strony o przysługującym jej prawie wnoszenia prośby o przywrócenie uchybionego terminu albo o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania. J. Ż. w ustawowym terminie zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie opisane wyżej postanowienie ostateczne, wnosząc o jego uchylenie w całości, jak też uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2014 r. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący - analogicznie jak w zażaleniu na postanowienie pierwszoinstancyjne - zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 w zw. z art. 8 i 9 kpa, poprzez odmówienie wnioskodawcy przywrócenia terminu do złożenia wniosku w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z [...] października 2013 r. przyznającą uprawnionej P. Ż. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy uchybienie terminowi wskazanemu w treści art. 148 § 2 kpa nastąpiło bez winy wnioskodawcy. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał stanowisko, iż jego winę w uchybieniu przedmiotowego terminu wyłącza brak uznania go przez organ pierwszej instancji za stronę postępowania w sprawie przyznania jego dzieciom świadczeń z funduszu alimentacyjnego i związane z tym niedoręczenie mu zapadłej w tym postępowaniu decyzji wraz ze stosownym pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Skarżący ponownie zwrócił uwagę, że w świetle objętych zarzutami skargi przepisów postępowania organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a także czuwać nad tym, by strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Zaakceptowany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze pogląd organu pierwszej instancji, sprowadzający się do przyjęcia, że skarżący jako osoba nie posiadająca fachowej wiedzy, przeciętnie zorientowana co do swoich uprawnień i obowiązków na gruncie obowiązującego porządku prawnego, bezpośrednio po otrzymaniu informacji o wydaniu decyzji w przedmiocie przyznania na rzecz uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powinien w przewidzianym przez prawo terminie wystąpić z wnioskiem o wznowienie postępowania, należy więc - zdaniem autora skargi - interpretować jako przejaw oportunizmu i złej woli. Wymaganie od obywatela, w sytuacji braku jakichkolwiek pouczeń bądź informacji ze strony organu, ponadprzeciętnej i specjalistycznej wiedzy prawniczej, stoi przy tym w ewidentnej sprzeczności ze wskazanymi wyżej zasadami postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji są bowiem zgodne z prawem. Zgodnie z art. 148 § 1 i 2 kpa termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania wynosi jeden miesiąc licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a w przypadku podstawy wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 kpa termin ten biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Zachowanie ustawowego terminu jest zatem jednym z warunków skuteczności wniosku o wznowienie postępowania. Przepis art. 58 kpa przewiduje jednak możliwość przywrócenia terminu. Z jego treści wynika bowiem, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu (zob. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 4. Wydanie, W. 2011, str. 411). W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny argumentacji skarżącego pod kątem uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], wydaną przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. - H. z upoważnienia Wójta [...] -Huta, przyznającą pełnoletniej osobie uprawnionej P. Ż. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. Przypomnieć należy, że skarżący zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o wznowienie przedmiotowego postępowania, wskazując jako podstawę prawną swego żądania art. 145 § 1 pkt 4 kpa, tj. niezawiniony brak udziału w kwestionowanym postępowaniu. Jako przyczynę uchybienia przedmiotowego terminu wskazał brak wiedzy (wynikający z braku należytego pouczenia go przez organ) o przysługującym mu w tym postępowaniu - jako dłużnikowi alimentacyjnemu - statusie strony. Przyczyna ta - jak wynika z wyjaśnień skarżącego - ustała w dniu 21 sierpnia 2014 r., kiedy to zasięgnął porady prawnej u adwokata. Z tego wynika, że składając wniosek o przywrócenie terminu w dniu 26 sierpnia 2014 r. (data nadania – k. 27 akt adm.) J. Ż. zachował siedmiodniowy termin do jego złożenia, wynikający z art. 58 § 2 kpa. Skarżący spełnił przy tym wymóg jednoczesnego dokonania czynności, której nie dokonał w terminie, albowiem w tym samym piśmie, co wniosek o przywrócenie terminu, zawarł wniosek o wznowienie postępowania. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że o treści ww. decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2013 r. skarżący dowiedział się w dniu 31 października 2013 r., kiedy to doręczono mu pismo Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. - H. z dnia [...] października 2013 r., wystosowane w trybie art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (potwierdzenie odbioru – k. 17 verte akt adm.). Podkreślić przy tym wypada, że we wskazanym piśmie wprost przytoczono treść podjętego rozstrzygnięcia, przez co nie budzi wątpliwości, że po zapoznaniu się z owym pismem skarżący istotnie powziął wiedzę o wydanej decyzji. Uwzględniając zatem dyspozycję art. 148 § 2 kpa stwierdzić należy, że w dniu 31 października 2013 r. rozpoczął bieg miesięczny termin do złożenia przez skarżącego wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją. W konsekwencji termin ten upływał w dniu 2 grudnia 2012 r. (termin ten kończył swój bieg w dniu 30 listopada 2013 r., jednak dzień ten przypadał na sobotę, w związku z czym - stosownie do art. 57 § 4 kpa - upływ terminu nastąpił w najbliższy dzień powszedni). Odnosząc się do argumentacji skarżącego mającej na celu wykazanie, iż do uchybienia ww. terminowi doszło bez jego winy, stwierdzić należy, że ocena dokonana w tym zakresie przez organy obu instancji jest zasadna. Wprawdzie informując skarżącego w piśmie z dnia [...] października 2013 r. o treści wydanej w dniu [...] października 2013 r. decyzji administracyjnej w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ pierwszej instancji nie poinformował go jednocześnie o możliwości wystąpienia z wnioskiem o wznowienie przedmiotowego postępowania (czy też o przysługującym skarżącemu - w jego ocenie - przymiocie strony w tym postępowaniu, co zresztą byłoby nielogiczne wobec faktu, iż nie doręczając skarżącemu wydanej decyzji organ pierwszej instancji najwyraźniej takiego statusu mu nie przypisywał), jednak stwierdzić należy, że obowiązek taki na organie nie ciążył. Godzi się bowiem podkreślić, że prawna możliwość wznowienia postępowania i weryfikacji ostatecznych decyzji to tryb nadzwyczajny, a zatem organ nie może przewidzieć, czy w określonej sprawie administracyjnej ktoś skorzysta z tej instytucji. Uprawnienie do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania nie jest przy tym okolicznością prawną w rozumieniu art. 9 kpa (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 2384/11, LEX nr 1329472 oraz wyrok WSA w Opolu z dnia 28 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Op 486/07, LEX nr 495153). W konsekwencji o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego kwestionowaną przez niego decyzją ostateczną z dnia [...] października 2013 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może świadczyć niepoinformowanie skarżącego o przysługującym mu ewentualnie w tym postępowaniu statusie strony. Braku winy skarżącego w tym zakresie nie uprawdopodabnia również konsekwencja nieprzekazania mu takiej informacji, tj. brak wiedzy o przysługującym mu uprawnieniu procesowym w postaci wniosku o wznowienie postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest bowiem pogląd, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć jedynie wówczas, gdy strona nie była w stanie przeszkody pokonać przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem (własnym bądź innych), życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Taką przeszkodą z całą pewnością nie jest zatem nieznajomość prawa, czy też nieumiejętność jego samodzielnej interpretacji (por. wyroki NSA w Warszawie: z dnia 29 sierpnia 1997 r., sygn. akt III SA 101/96, LEX nr 30857 oraz z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1550/00, LEX nr 109294; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1366/09, LEX nr 583499, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 354/11, LEX nr 1688697). Przeszkoda ta, przy zachowaniu należytej staranności o własne interesy, da się bowiem usunąć w każdym czasie poprzez zasięgnięcie profesjonalnej porady prawnej. Okoliczność, iż skarżący zwrócił się o taką poradę dopiero po upływie ok. 10 miesięcy od powzięcia wiadomości o treści decyzji z dnia [...] października 2013 r. w oczywisty sposób świadczy o jego winie w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją. W tej sytuacji orzeczenie o odmowie przywrócenia skarżącemu przedmiotowego terminu było całkowicie uzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.