II SA/Lu 38/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 4 grudnia 2024 r., znak: SKO.41/6310/PO/2023 w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy oddala skargę. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6310/PO/2023, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako: Kolegium) utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy Niemce z dnia 6 listopada 2023 r., znak: OPS.4503.36.2023 odmawiające T. W. (dalej jako: skarżąca) wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Orzeczenia organów administracji zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wnioskiem z dnia 2 października 2023 r. T. W. wystąpiła o "sporządzenie, uwierzytelnienie i doręczenie czynności wezwania i wniosku "socjalnego" o pomoc policji". W piśmie powołano się na interes prawny w postaci posiadania i wykorzystania, a także zażądano niezwłocznego doręczenia dokumentów na adres zamieszkania. Pismem z dnia 16 października 2023 r. Kierownik OPS w N. wezwał T. W. do wykazania w terminie 7 dni od otrzymania pisma ważnego interesu strony, powołując się na art. 73 § 1, 1a i 2 k.p.a. Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 18 października 2023 r., jednakże nie wykonała zobowiązania w zakreślonym terminie. Fakt ten stał się podstawą do wydania postanowienia o odmowie wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy postanowieniem Wójta Gminy Niemce z dnia 6 listopada 2023 r. Zdaniem organu wydanie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy może być dokonane wyłącznie w przypadku wykazania ważnego interesu strony, czego nie dokonała wnioskodawczyni. Pogląd ten został zaakceptowany w zaskarżonym postanowieniu SKO w Lublinie z dnia 4 grudnia 2023 r. Kolegium wyjaśniło, że sam fakt posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów przez stronę nie świadczy o wykazaniu przesłanki określonej w art. 73 § 2 k.p.a., dlatego też utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W skardze na postanowienie Kolegium T. W. zarzuciła organom rażące naruszenie prawa. Zdaniem skarżącej jej interes prawny do wydania dokumentów z akt sprawy jest oczywisty. Skarżąca podkreśliła, że żądane dokumenty są jej potrzebne, aby się do nich odnieść w ramach prowadzonych postępowań administracyjnych dotyczących usług opiekuńczych, opału i innych świadczeń, a stan zdrowia uniemożliwia jej udział w sprawie. W skardze podniesiono dodatkowo, że Kolegium nie czyta nawet akt sprawy i działa bezprawnie. Skarżąca powołała się ponadto na art. 74 § 2 k.p.a. podnosząc, że dotyczy on wyłącznie dokumentów stanowiących tajemnicę państwową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz zawnioskował o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienia organów obu instancji w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy nie naruszają obowiązujących przepisów. Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest postanowienie o odmowie wydania skarżącej uwierzytelnionych odpisów lub kopii żądanych dokumentów. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 73 w zw. z art. 74 § 2 k.p.a. W związku z tym podać należy, że w art. 73 k.p.a. ustawodawca skonkretyzował prawo dostępu do akt, zagwarantowane w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP. Prawo dostępu do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym może przybierać postać dwóch odrębnych uprawnień. Pierwsze zostało uregulowane w art. 73 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Stronie służy prawo zaznajomienia się ze wszystkimi materiałami, które znalazły się w aktach sprawy, niezależnie od tego, czy zostały zaliczone do dowodów służących rozstrzygnięciu sprawy, czy też nie mają takiego charakteru. Prawo to przysługuje stronie także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy tym spełnienia przez stronę żadnych warunków, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Uprawnienie innego rodzaju zostało ustanowione w art. 73 § 2 k.p.a., przewidującym, że strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy zatem szczególnej formy zapoznania się z aktami sprawy i w tym przypadku na stronie spoczywa obowiązek wykazania "ważnego interesu" w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Należy przy tym podkreślić, że podstawową formą uzyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy administracyjnej jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania (art. 73 § 1 k.p.a.), natomiast wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Pojęcie "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., jest pojęciem nieostrym, co zobowiązuje organ rozpatrujący podanie wniesione na podstawie powołanego przepisu, by dokonał oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona przesłanka "ważnego interesu strony". Nie ulega przy tym wątpliwości, że to na wnioskującej stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. W wyroku NSA z dnia 25 lipca 2007 r., I OSK 1319/06 (pub. CBOSA) przyjęto, że uzasadnianie istnienia ważnego interesu strony tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, czy to w celu wykorzystania ich w innych postępowaniach prawnych, jest niewystarczające. Sama potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami, nie stanowi o ważnym interesie (zob: wyroki NSA: z 10 lutego 2021 r., II OSK 1461/18; z 15 września 2020 r., II OSK 1307/20, pub. CBOSA). Gdyby zamiarem ustawodawcy było uzależnienie uprawnienia strony do żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii dokumentów lub wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy od samej potrzeby ich posiadania przez stronę, to zbędne byłoby ustalenie dodatkowego wymogu uzasadnienia przez stronę, że ma "ważny interes" w ich uzyskaniu. W takim przypadku wystarczającym rozwiązaniem byłoby ustanowienie w art. 73 § 2 k.p.a. samego uprawnienia strony do posiadania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów, bez wprowadzania jakichkolwiek ograniczeń w możliwości ich żądania (zob: wyrok NSA z 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10, pub. CBOSA). Ustawodawca wprowadził jednak takie ograniczenie w postaci zaistnienia przesłanki "ważnego interesu", uzasadniającego żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów z akt sprawy. Trafnie, zdaniem sądu, organy w sprawie niniejszej uznały, że argumentacja wniosku nie uzasadniała zaistnienia po stronie wnioskodawczyni ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów. Sama chęć posiadania uwierzytelnionych dokumentów z akt sprawy nie jest wystarczająca. Skarżąca nie wykazała, aby z przyczyn obiektywnych nie mogła skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. i samodzielnego wykonania kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Powoływanie się w skardze na problemy zdrowotne nie świadczy o zasadności żądania, gdyż skarżąca w ramach postępowania przed organami nie wskazywała na takie okoliczności. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 7 lutego 2024, II SA/Gd 1001/23, CBOSA) W realiach przedmiotowej sprawy nie ma podstaw do żądania uwierzytelnionych dokumentów, skoro rzeczywistą intencją strony jest otrzymanie od organu i posiadanie kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Odmowa wydania uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt sprawy nie stanowi przeszkody do analizy dokumentów przez stronę w siedzibie organu. Żądanie uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy ze względu na ewentualną perspektywę ich wykorzystania w przyszłości w nieskonkretyzowanym postępowaniu nie stanowi ważnego interesu strony (zob: wyrok NSA z 10 lutego 2021 r.; II OSK 1461/18; wyrok NSA z 29 maja 2018 r.; II OSK 1748/16; wyrok NSA z 16 grudnia 2016 r.; II OSK 804/15; wyrok NSA z 22 stycznia 2016 r.; II OSK 1249/14; wyrok NSA z 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10, pub. CBOSA). Zrealizowanie wszystkich celów, które miałyby uzasadniać istnienie ważnego interesu celem uzyskania uwierzytelnionych dokumentów, może nastąpić w trybie art. 73 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.