II SA/Lu 396/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lipca 2013 r. sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii wywiadu środowiskowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. II SA/Lu 396/13 U Z A S A D N I E N I E T. W. w dniu 21 grudnia 2012 r. złożyła Urzędzie Gminy [...] wniosek (datowany na 20 grudnia 2012 r.) o sporządzenie uwierzytelnionej kserokopii wywiadu środowiskowego z dnia 20 grudnia 2012 r. Jako ważny interes przemawiający za uwzględnieniem jej wniosku strona wskazała konieczność posiadania tego dokumentu "w postępowaniu i w innych postępowaniach". Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2013 r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], odmówił wnioskodawczyni sporządzenia uwierzytelnionej kserokopii wywiadu środowiskowego z dnia 20 grudnia 2012 r., z powodu braku ważnego interesu strony, który uzasadniałby sporządzenie takiej kserokopii. Organ wyjaśnił, iż wnioskodawczyni może w każdym czasie w godzinach pracy organu zapoznać się z aktami sprawy w siedzibie organu, jak również sporządzać z akt notatki, kopie lub odpisy. W zażaleniu na to postanowienie T. W. zarzuciła, że zgodnie z art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] może tylko wydawać decyzje administracyjne, a nie może wydawać postanowień. Podniosła, iż organ dopuścił się naruszenia art. 73 § 1 K.p.a., gdyż wskazane przez nią okoliczności obligowały organ do uwzględnienia jej wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia 13 lipca 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko wyrażone w jego uzasadnieniu. Zdaniem organu strona nie przedstawiła żadnego dowodu na to, że nie może sama zapoznać się z treścią wywiadu środowiskowego z dnia 20 grudnia 2012 r. Kolegium podkreśliło, że nie stanowi ważnego interesu strony posiadanie dokumentu wywiadu w postępowaniu i w innych postępowaniach, których nawet nie określiła. W świetle powołanych przez organ orzeczeń sądowych, organy administracji nie mają obowiązku wykonywania kserokopii akt sprawy na żądanie strony. W skardze do Sądu na powyższe postanowienie Kolegium T. W. zarzuciła naruszenie przez organy administracji obu instancji art. 24 § 1 pkt 5 i § 3 K.p.a. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 12 lipca 2013 r., podtrzymując skargę i zarzuty w niej zawarte, podniósł dodatkowo, że poglądy wyrażone w orzeczeniach sądów administracyjnych powołanych w uzasadnieniu postanowienia Kolegium nie mogą mieć zastosowania w sprawie, albowiem orzeczenia te zapadły przed wejściem w życie nowelizacji art. 73 § 2 K.p.a. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skargi nie można uznać za zasadną, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W świetle art. 73 § 1 K.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności te są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (art. 73 § 1a K.p.a.). Przepisy te wyrażają zasadę powszechnego dostępu strony do akt sprawy w każdym stadium postępowania i nakładają na organ administracji publicznej obowiązek umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów. Należy jednak mieć na uwadze, iż wskazane przepisy nie nakładają na organ administracji obowiązku wykonywania, nawet odpłatnie, kserokopii dokumentów zawartych w aktach i dostarczania ich stronie, gdyż utrwalenie wiadomości zawartych w aktach administracyjnych w postaci notatek lub odpisów jednoznacznie powierza stronie, bez względu na użyte przez nią w tym celu środki techniczne (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 lutego 2012 r., II SA/Lu 923/11, LEX nr 1125579). Zgodnie z art. 73 § 2 K.p.a. stronie służy prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Oznacza to zatem, że w przypadku, gdy strona żąda od organu administracji wydania jej uwierzytelnionych odpisów dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, to ma obowiązek wykazać się ważnym interesem. Jakkolwiek powołany przepis nie definiuje pojęcia "ważnego interesu strony", to w orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że pojęcie to należy odnosić do sytuacji, gdy strona nie może sama zapoznać się z aktami sprawy i samodzielnie sporządzić z nich odpowiednich notatek lub kopii. W konsekwencji nie jest wystarczająca sama chęć posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy czy też chęć ich weryfikacji ze zebranymi przez siebie dowodami. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że w wyniku wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy powstają nowe dowody, które mogą być wykorzystane poza postępowaniem macierzystym, co z kolei uzasadnia sprawowanie w tym przypadku kontroli przez organy administracji publicznej (por. przykładowo: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 lipca 2013 r., II SA/Po 576/13, wyroki NSA z dnia 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10 oraz z dnia 6 lutego 2011 r., I OSK 182/11, niepubl., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej: "CBOSA", http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że T. W. we wniosku złożonym w dniu 21 grudnia 2012 r. (datowanym na 20 grudnia 2012 r.) domagała się sporządzenia uwierzytelnionej kserokopii wywiadu środowiskowego z dnia 20 grudnia 2012 r. We wniosku tym wskazała, że ważny interes uzasadniający jej żądanie stanowi konieczność posiadania tego dokumentu "w postępowaniu i w innych postępowaniach" (k. 7 akt adm. I inst.). Prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, że powyższe okoliczności nie mogą być jednak uznane za ważny interes strony. Uzasadnianie istnienia ważnego interesu strony tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, czy to w celu ich wykorzystania ich w innych postępowaniach prawnych jest bowiem niewystarczające (por. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2007 r., I OSK 1319/06, niepubl., dostępny w CBOSA). Jak wynika z akt sprawy, T. W. brała czynny udział w postępowaniu, składając liczne pisma i wnioski, mogła więc skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 73 § 1 K.p.a. do przeglądania zgromadzonych w niej dokumentów i sporządzania z nich notatek. Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182). Wprawdzie przepis ten wskazuje na upoważnienie kierownika ośrodka pomocy społecznej do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej, a nie wskazuje wyraźnie na prawo wydawania przez ten podmiot postanowień. Stosując regułę inferencyjną argumentum a maiori ad minus ("jeżeli komuś wolno czynić więcej, to tym bardziej wolno mu czynić mniej") należy uznać, że powyższy przepis daje upoważnienie kierownikowi ośrodka pomocy społecznej do wydawania postanowień na podstawie K.p.a. Skoro bowiem podmiot ten posiada kompetencję do rozstrzygania co do istoty – w drodze decyzji administracyjnych – spraw z pomocy społecznej (czyli może czynić więcej), to tym bardziej jest on uprawniony do rozstrzygania kwestii wpadkowych, ubocznych pojawiających się w toku postępowania (czyli może czynić mniej – por. J. Krukowski, Wstęp do nauki o państwie i prawie, Wydawnictwo TN KUL, Lublin 2004, s. 161). Bezzasadne są także zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez organy administracji innych przepisów postępowania. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W myśl § 3 tego artykułu, bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Nie ulega wątpliwości, że wskazywani przez skarżącą pracownicy organu pierwszej instancji nie podlegali wyłączeniu od udziału w niniejszej sprawie na podstawie tego przepisu, albowiem nie brali oni udziału w wydaniu decyzji organów niższej instancji. Podejmowanie czynności w innych sprawach z udziałem skarżącej nie stanowi zaś przesłanki wyłączenia pracowników organu. Skarżąca nie wskazała przy tym żadnych innych podstaw wyłączenia tychże osób od udziału w sprawie. Należy również wskazać, że postanowieniem z dnia 4 stycznia 2013 r., nr [...], Kierownik OPS w [...], na podstawie art. 24 § 3 K.p.a., odmówił wyłączenia od udziału w postępowaniu w niniejszej sprawie pracownic socjalnych wskazanych we wniosku skarżącej ([...] – k. 8 akt adm. I inst.). Skarżąca nie wskazała, którzy członkowie Kolegium, jej zdaniem, podlegali wyłączeniu od udziału w niniejszej sprawie na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 i § 3 K.p.a. Sądowi z urzędu jest wiadome, że Prezes SKO w [...] postanowieniem z dnia 4 marca 2013 r., nr [...], odmówił wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie członków organu: [...] na podstawie art. 24 § 3 K.p.a. oraz stwierdził brak podstaw do wyłączenia wskazanych członków Kolegium na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. (k. 21 akt adm. II inst. sprawy II SA/Lu 397/13). Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego powołana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia teza wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998 r., I SA/Łd 770/96 (LEX nr 31771) zachowuje aktualność na gruncie rozpoznawanej sprawy, pomimo częściowej zmiany brzmienia art. 73 § 2 K.p.a., która weszła w życie 11 kwietnia 2011 r. Niewątpliwie bowiem również po zmianie treści tego przepisu, dla uzyskania od organu administracji uwierzytelnionej kopii dokumentu z akt sprawy konieczne jest wykazanie przez stronę "ważnego interesu". Sąd nie jest natomiast w stanie zweryfikować treści tezy wysnutej przez Kolegium z wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2005 r., II SA/Wa 2269/04, albowiem nie zostało sporządzone pisemne uzasadnienie tego orzeczenia. Okoliczność ta nie mogła mieć jednak żadnego wpływu na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).