II SA/Lu 399/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. W piśmie z dnia 27 czerwca 2011r. M. K. domagał się przyznania pożyczki bezzwrotnej w kwocie 5000 zł z przeznaczeniem na remont mieszkania i zakup książek. Wyjaśnił, że mieszkanie , które zajmuje jest zaniedbane i brudne, zawory do wody przeciekają, mieszkanie wymaga remontu, środków do prania i czyszczenia oraz wymiany okien w kuchni. Wnioskodawca stwierdził, że brud źle wpływa na samopoczucie jego i syna R., który cierpi na astmę oskrzelową z alergią i powinien mieszkać w czystych warunkach. On sam nie może mu tego zapewnić, ponieważ jest bezrobotny i niepełnosprawny. Utrzymuje się jedynie z zasiłku stałego w kwocie 440 złotych. Wyjaśnił, że złożył wniosek o przyznanie kwoty 50 000 złotych na rozpoczęcie działalności gospodarczej, jednak w sytuacji, gdy zaproponowano mu jedynie 15 000 zrezygnował. Podkreślił, że nie ma z czego wykonać remontu. Decyzją z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie odmówił przyznania żądanej pomocy. W motywach decyzji podano, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 444 zł miesięcznie. Zamieszkuje z żoną i synem w trzyizbowym lokalu własnościowym o pełnym standardzie technicznym. Organ dowodził, że przeprowadzony w dniu 8 lipca 2011r. wywiad środowiskowy nie potwierdził konieczności wykonania remontu. Zdaniem organu należy natomiast usunąć drobne usterki tj. wymienić zawory w kranie, deskę sedesową czy naprawić pralkę. Powyższe czynności nie przekraczają jednak jego zdaniem możliwości finansowych wnioskodawcy lub pozostałych członków jego rodziny, którzy również z tych urządzeń korzystają. Ponadto organ I instancji wskazał, że M. K. otrzymał w lutym 2011r. dofinansowanie na remont mieszkania tj. na zakup artykułów malarskich i grzybobójczych, jednak otrzymanych środków nie wykorzystał na ten cel. Poza tym organ dodał, że środki na zakup książek dla syna otrzymała żona wnioskodawcy, w ramach dodatku do zasiłku rodzinnego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. podniósł, że przyznawane kwoty świadczeń są zbyt niskie i nie zaspokajają wszystkich potrzeb. Ponadto zakwestionował ustalenia organu, że dofinansowanie przeznaczone na remont, wykorzystał niezgodnie z celem. Wyjaśnił, że pieniądze, które otrzymał przeznaczył na remont, ale w późniejszym terminie, na potwierdzenie czego przedstawił faktury na zakup farb, gładzi tynkowej i wałka do malowania z dnia 25 maja 2011r. oraz 22 i 23 września 2011r. oraz pianki, kleju i zaprawy klejowej z dnia 16 września 2011r. Wskazał, że nie miał wystarczających środków finansowych na pokrycie remontu pokoju, wobec czego pożyczył pieniądze - których nie może spłacić - na mieszkanie i na książki dla syna. Podzielając stanowisko organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 marca 2012r. utrzymało w mocy jego decyzję. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji dodał, że z dołączonych do odwołania faktur zostały usunięte dane nabywcy, dlatego też jako uszkodzone i niekompletne, nie mogły być dowodem w sprawie i nie mogły być uwzględnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Stwierdził, że nie oczekuje jałmużny, tylko chce pracy, ale nie posiada odpowiednich kwalifikacji i nikt nie jest w stanie mu pomóc. Podkreślił, że gaz i energia podrożały 4 – krotnie, nie mówiąc o podwyżkach żywności. Pomoc, którą otrzymuje nie wystarcza na opłaty, są jeszcze lekarstwa, a spożywać musiałby powietrze. Zaznaczył, że jest niepełnosprawny, nie może pracować fizycznie, inaczej nie miałby problemu ze znalezieniem pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Treść skargi jednoznacznie wskazuje na niezrozumienie zadań i celów pomocy społecznej. Istotnie stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Według natomiast art. 39 ust. 2 tej ustawy może być przeznaczony w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Myli się jednak skarżący uważając, że złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego na wspomniane potrzeby zobowiązuje organ do jej udzielenia. Oceniając sytuację życiową wnioskodawcy oraz rozstrzygając w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej organ administracji zobowiązany jest przede wszystkim kierować się treścią art. 2 ust. 1 tej ustawy, według którego pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz art. 3 ust. 1 nakazującym wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Kierując się powyższymi uwagami nie ma powodów do kwestionowania stanowiska organów rozpoznających sprawę. W trakcie przeprowadzonego w dniu 8 lipca 2011r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca mieszka wraz z synem i małżonką w trzyizbowym lokalu mieszkalnym, jednak w ocenie organu prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszkanie to jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego i ogólnie w dobrym stanie technicznym, nie wymagającym generalnego remontu. Ściany mieszkania nie są brudne i nie wymagają malowania. Z wywiadu wynika natomiast, że lokal wymaga posprzątania i dokonania drobnych napraw, które skarżący jest w stanie wykonać we własnym zakresie (zakup deski sedesowej, wymiana zaworów w kranie, wymiana pralki). Zaznaczono, że skarżący zarejestrowany jest w Miejskim Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do 30 września 2013r., a jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek stały w wysokości 444 zł. Podkreślić jednak należy, że wbrew przekonaniu skarżącego, sam fakt spełniania kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej nie oznacza, że pomoc taka zostanie automatycznie udzielona. Konstrukcja świadczenia celowego oparta jest bowiem na uznaniu administracyjnym pozwalającym organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, przy czym organ uwzględnia nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka. Art. 3 pkt.4 ustawy jasno stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W tym świetle akcentuje się, że pomoc finansowa powinna być przyznawana w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie samodzielnie egzystować. W żadnym razie instytucja pomocy społecznej nie może jednak zastępować samych świadczeniobiorców w staraniach o własne utrzymanie. Także w orzecznictwie wielokrotnie wyrażano pogląd, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa. Wynika to stąd, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, uzupełniający, co oznacza, że organy pomocy społecznej nie mogą wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale powinny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (por. przykładowo wyroki NSA z dnia: 11 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1864/06, 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 554/07, 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 887/07, 29 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 840/07, i 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07). Tymczasem z akt sprawy jasno wynika, że skarżący uczynił z Ośrodka Pomocy Społecznej źródło utrzymania, z którego skutecznie korzysta od 2001r. Wielokrotnie przyznawano mu zasiłki celowe na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, opłacenia gazu, energii elektrycznej, kosztów leczenia, leków, posiłków, zakupu żywności, pościeli czy ubrania. Decyzją z dnia 9 marca 2011r. otrzymał kwotę 150 złotych jako dofinansowanie do kosztów remontu mieszkania, a w lipcu 2011r. kwotę 187 złotych dofinansowania jako opiekun syna do turnusu rehabilitacyjnego. Jak wynika z ustaleń organu, środki na remont zostały przeznaczone na spłatę długu w lombardzie. Wprawdzie skarżący utrzymywał, że otrzymane pieniądze przeznaczył na remont dokonany w terminie późniejszym, ale przedstawione przez niego faktury zakupu materiałów budowlanych mające to potwierdzić miały usunięte dane nabywcy. Domagał się m.in. zakupu ubrania wyjściowego, koszuli wyjściowej, butów skórzanych, kurtki skórzanej, spodni, teczki skórzanej, ( wniosek z dnia 12 kwietnia 2011r. ), pokrycia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w L., zakupu środków czystości, środków higieny osobistej, garnków, naprawy pralki. Akta wskazują jednocześnie na brak współpracy z Ośrodkiem i brak chęci rozwiązywaniu własnych problemów. Dowodem tego jest niepodjęcie zatrudnienia na stanowisku pracownika ochrony, zaproponowanego przez Fundację Fuga Mundi w L., którą skarżący określił jako instytucję nieodpowiedzialną ( oświadczenie z dnia 8 lipca 2011r. ). Co więcej, według wywiadu rodzinnego z dnia 12 kwietnia 2011r. oznajmił, iż nie pójdzie do pracy fizycznej, natomiast pracę w charakterze ochroniarza określił jako hańbiącą. Według niego to Ośrodek Pomocy ma znaleźć mu zatrudnienie. Mimo wielokrotnie zgłaszanych chęci nie podjął żadnego zatrudnienia, zrezygnował także z rozpoczęcia działalności gospodarczej, motywując to zbyt niskim zasiłkiem przyznanym na ten cel przez Miejski Urząd Pracy. Powołane okoliczności prowadzą do wniosku, że wnioskodawca nie podejmuje rzeczywistych starań w celu zmiany swojej sytuacji bytowej, a jego postawa sprowadza się jedynie do oczekiwania na pomoc ze strony organów pomocy społecznej, co jest nie do zaakceptowania. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując przede wszystkim własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Organy pomocy społecznej nie mogą więc wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale powinny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (por. wyroki NSA z dnia: 11 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1864/06, 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 554/07, 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 887/07, 29 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 840/07, i 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07). Słusznie także podkreśla się, że wysokość i zakres świadczeń z pomocy społecznej nie może być oparta na subiektywnych oczekiwaniach osób uprawnionych, zmierzających do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia nad nimi całkowitej opieki finansowej i życiowej (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10). Zauważyć ponadto należy, że opiekę nad synem sprawuje żona skarżącego, która otrzymuje z tego tytułu świadczenie rodzinne, w tym dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 (decyzja MOPR z dnia 18 sierpnia 2010r.), przeznaczonego na zakup pomocy szkolnych. Przyznanie zatem pomocy w tym zakresie skarżącemu stanowiłoby zatem powielenie pomocy udzielonej już jego żonie na ten sam cel. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270), skargę należało oddalić.