II SA/Lu 420/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. Z. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 59 § 1 w zw. z art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "k.p.a."), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy J. Z. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wynikających z przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 690). W uzasadnieniu wydanego postanowienia Szef Urzędu przedstawił treść art. 58 § 1 i 2 k.p.a. oraz wskazał, że decyzja z dnia [...] r. została doręczona stronie w dniu 28 maja 2019 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru. Natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został nadany w Urzędzie Pocztowym w dniu 2 kwietnia 2020 r., a więc z uchybieniem terminu. We wniosku tym skarżący wskazał, że nie dochował terminu z uwagi na zły stan zdrowia spowodowany udarem mózgu oraz zaćmą, przy czym schorzenia te były podstawą do uzyskania przez niego orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (orzeczenie z dnia 29 marca 2019 r.). Następnie organ podał, że zgodnie z wyrokiem NSA z 2 lutego 2000 r. sygn. akt SA/Sz 2125/98, samo wniesienie prośby przez zainteresowanego nie jest wystarczającą przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej. Koniecznym jest bowiem także uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Przeszkoda ta musi być nagła i nie do przezwyciężenia. Organ wskazał, że poza faktem, że strona legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wystąpienie żadnej innej okoliczności nie zostało w sprawie uprawdopodobnione. W szczególności nie zostało uprawdopodobnione, że pogorszenie stanu zdrowia, uniemożliwiające skarżącemu dochowanie terminu, nastąpiło w terminie otwartym do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji jest datowane na 29 marca 2019 r.. Był to zatem czas, w którym prowadzone było postępowanie administracyjne w przedmiocie uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawca korespondował w tym czasie z organem (ostatnie jego pismo kierowane do organu było datowane na 2 kwietnia 2019 r.). Poważne dolegliwości zdrowotne same w sobie nie stanowią okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminowi. Organ nie był również w stanie uznać, że "wizyta wolontariusza" w dniu 31 marca 2020 r. była dniem, w którym ustąpiły okoliczności umożliwiające wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wobec powyższego organ uznał, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jej winy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o "przywrócenie terminu do odwołania". Podniósł, że jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji (po udarze mózgu, choruje na cukrzycę, ma amputowaną nogę). "Dwa razy po trzy miesiące przebywał w szpitalu psychiatrycznym, bierze silne leki, które ograniczają mu myślenie". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) nie wykazała, aby akt ten naruszał wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, tylko wówczas jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przedmiot skargi stanowi postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Szef Urzędu) o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy od decyzji wymienionego organu z dnia [...] r. w sprawie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z art. 127 § 3 i 129 § 2 k.p.a. do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, zaś odwołanie od decyzji administracyjnej organu I instancji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie od dnia jej ogłoszenia stronie. Wniesienie przez stronę z uchybieniem powyższego terminu odwołania czy wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oznacza, że czynność jego wniesienia jest bezskuteczna, zaś organ odwoławczy obowiązany jest – stosownie do art. 134 kpa - stwierdzić w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Uchybienie terminu nie pozbawia jednakże strony możliwości obrony jej interesów. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeśli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do treści art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie, stosownie do przepisu art. 59 § 2 k.p.a., organ właściwy do rozpatrzenia odwołania, odpowiednio także wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Z przywołanego przepisu wynika, że organ administracji obowiązany jest przywrócić termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, gdy wystąpią okoliczności w nim przewidziane, a mianowicie strona uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, jak również ze stosownym wnioskiem wystąpi w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu dopełniając jednocześnie czynności, dla której termin był określony. W analizowanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Szefa Urzędu z dnia [...] r. Potwierdza to data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz podpis. Przy czym z formularza potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, że została ona doręczona samemu skarżącemu. Decyzja ta została doręczona w dniu 28 maja 2019 r. (k. 33 akt adm.), a wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący złożył w dniu 2 kwietnia 2020 r. (data stempla pocztowego – k. 37 akt adm.), a więc z uchybieniem 14-sto dniowego terminu. Skarżący nie kwestionuje okoliczności doręczenia tej decyzji we wskazanej dacie. Z uwagi na fakt, że organ powziął wątpliwości, czy skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, pismem z dnia 23 kwietnia 2020 r. wezwał skarżącego do poinformowania kiedy dokładnie ustąpiły okoliczności uniemożliwiające dochowanie ustawowego terminu na wniesienie tego wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący pismem z dnia 8 maja 2020 r. poinformował organ, że "okoliczności, o których mowa w piśmie ustąpiły po wizycie "wolontariusza" w dniu 31 marca 2020 r." Natomiast odrębną kwestią jest, czy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy mógł być przywrócony ze względu na brak winy strony w jego uchybieniu. Co do zasady z brakiem winy mamy do czynienia wtedy, gdy strona wykaże, że dołożyła wszelkiej należytej staranności w dochowaniu terminu a przyczyna, która była powodem nie zachowania terminu była obiektywnie nie do przezwyciężenia. To na osobie, która wnosi o przywrócenie terminu ciąży obowiązek wykazania tych okoliczności. W tym miejscu należy wskazać, że z orzecznictwa wynika, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., II OZ 849/10). Jak z tego wynika fakt choroby nie stanowi samodzielnej przesłanki przywrócenia terminu, w tym sensie, że schorzenie musi stanowić przeszkodę w podjęciu czynności procesowej, której przy dołożeniu należytej staranności nie dało się usunąć (por. postanowienia NSA: z dnia 25 listopada 2011 r., II FZ 643/11 i z dnia 24 lutego 2012 r., II FZ 858/11). Konieczne jest zatem uprawdopodobnienie nie tylko samego faktu choroby, ale także wpływu stanu zdrowia strony na niemożność działania. Przy czym nagle występująca choroba stanowi przesłankę przywrócenia terminu, jeżeli przedstawione zostanie zaświadczenie, że stan zdrowia w danym momencie uniemożliwiał prowadzenie spraw i dokonywanie czynności (postanowienie NSA z 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 111/08). Jakkolwiek stan chorobowy, czy ogólnie mówiąc przebywanie na zwolnieniu lekarskim, mogą w określonych okolicznościach faktycznych uzasadniać przywrócenie terminu procesowego, to powyższe przesłanki oceniane są zawsze indywidualnie, tj. z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. Oceniając zachowanie skarżącego i biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, nie można uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła przeszkoda, której skarżący nie mógł w żaden sposób usunąć, ani której nie mógł zapobiec, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący jako okoliczność wyłączającą jego winę wskazał, że jest osobą chorą na zaćmę, po udarze mózgu i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Do tego wniosku skarżący dołączył orzeczenie lekarza orzecznika z dnia 29 marca 2019 r. oraz skierowanie na operację zaćmy, z którego wynika, że termin planowanego zabiegu przewidywany był na wrzesień 2020 r. Okoliczności te pozostają zatem bez wpływu na możliwość dokonania przez skarżącego czynności polegającej na złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją organu z dnia 22 maja 2019 r. Orzeczenie to skarżący posiadał już w toku postępowania przed organem I instancji, natomiast przewidywana operacja zaćmy miała odbyć się kilka miesięcy po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu. Jak już wyżej wskazano, o braku winy w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona działała z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Przy czym istnienie choćby winy nieumyślnej bądź dopuszczenie się nawet najmniejszego niedbalstwa po stronie zainteresowanego, wyklucza możliwość przywrócenia terminu (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 1997 sygn. akt SA/Sz 630/96 publik. Lex 30784, wyrok z 14 stycznia 2000 sygn. akt I SA/Gd 794/99 Lex 40381). W okolicznościach sprawy słusznie organ uznał, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nastąpiło bez jej winy. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszenia zaskarżonym postanowieniem przepisów postępowania administracyjnego i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.