II SA/Lu 441/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Ś. z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. P. (dalej jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Ś. przez Zastępcę Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad A. P.. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny. Wnioskiem z dnia [...] r., K. P. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem A. P., legitymującym się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, istniejącej w dniu [...] r. Decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ przytoczył m.in. brzmienie przepisów art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.) i stwierdził, że nie został spełniony warunek, określony w art. 17 ust. 1b tej ustawy, tj. powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, gdyż z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu [...] r., wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji A. P. istniała w dniu [...] r., a więc kiedy A. P. miał ukończone [...] lat. Ponadto, organ wskazał, że skarżąca od dnia [...]. ma ustalone prawo do emerytury, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. także stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo, organ podniósł, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi więc, kolejna negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, ponieważ skarżąca jest żoną swego podopiecznego i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazał także na błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka, a także na błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania, organ II instancji decyzją z dnia [...]., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji, a tym samym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Kolegium stwierdziło, że z jednej strony wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji odmownej z uwagi na niespełnienie wymogu wskazanego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. było nieprawidłowe. Organ wyjaśnił, że przepis ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, a więc niedopuszczalne jest – co również podnoszone jest w orzecznictwie sądownictwa administracyjnego - oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu. Jednakże z drugiej strony - jak wskazał organ - podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wykładnia językowa (gramatyczna) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., czyli ustalone na rzecz skarżącej prawo do emerytury (decyzja ZUS Oddział w L. z dnia [...] r.), oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., tj. pozostawanie A. P. w związku małżeńskim z osoba, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, pełnomocnik skarżącej zarzucił: • rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy przywołana norma nie może mieć zastosowania do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka; • naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...] r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik podniósł, że wykładnia językowa art. 17 ust 5 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Poprzestanie na wykładni językowej i nie zastosowanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu w ocenie pełnomocnika skarżącego nie jest wystarczające. Wykładnia celowościowa i systemowa uwzględnia konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji. Ponadto, wskazał, że poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może prowadzić do wniosku, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Jednak, zdaniem skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", wykazała, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożył pełnomocnik skarżącej oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tą decyzję, działając w oparciu o art. 135 p.p.s.a. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19). O ile, Sąd podziela trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o tyle nie aprobuje - w świetle najnowszego orzecznictwa - uznawania za bezwzględną przeszkodę prawną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności ustalonego prawa do emerytury pobieranej przez skarżącą oraz do uznania, że skoro osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek niepełnosprawnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne małżonkowi sprawującemu opiekę nad drugim niepełnosprawnym małżonkiem nie przysługuje. Istota sporu zawisłego między stronami w niniejszej sprawie sprowadza się więc po pierwsze do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Po drugie zaś do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w kontekście prawa małżonka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Na wstępie zaznaczyć należy, że znana jest Sądowi krytyczna koncepcja przyjęcia, że zasada równości ma obejmować w takim samym stopniu wszystkie osoby wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, rezygnujące z pracy lub takowej nie podejmujące z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą spełniającą wymogi wynikające z postanowień art. 17 ust. 1 u.ś.r. Pozornie ujęcie takie jest prawidłowe, jednakże pomija istotne elementy, które przesądzają o tym, że nie wszystkie osoby sprawujące opiekę nad wskazanymi powyżej osobami będą charakteryzowały się tymi samymi cechami relewantnymi. W pierwszej kolejności świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą utraconego dochodu dla osoby rezygnującej z pracy lub jej nie podejmującej z uwagi na konieczność sprawowania wskazanej opieki. Z tego tytułu właściwy organ odprowadza za taką osobę składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe i okres ten zaliczany jest takiej osobie do lat pracy i wpływa na wysokość przyszłego świadczenia emerytalnego. Oznacza to, że regulacja ta skierowana jest do osób będących jeszcze w okresie aktywności zawodowej i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 tej kwestii nie neguje. Z kolei w przypadku osób posiadających prawo do emerytury osoby te są już po okresie aktywności zawodowej, a wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego zależna jest od liczby lat pracy oraz wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia. Tym samym w przypadku tych osób nie można mówić już o rekompensacie za utracone wynagrodzenie, ponieważ osoby te dysponują prawem do określonego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego (Nitecki Stanisław, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą, a kwotą tego świadczenia. Glosa do wyroku NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19, Lex 386249858). Wyrażając taki pogląd zwracano uwagę przede wszystkim na to, że korzystanie z innych form wykładni nie może jednakże prowadzić do tego, że sąd staje się kreatorem norm prawnych, których akt normatywny poddany jego analizie nie zawiera. Powyższe stanowisko, wynika z literalnego brzmienia (wykładni językowej) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Gdyby przyznać prymat wykładni językowej należałoby przyjąć, że z uwagi na przysługujące skarżącemu prawo do emerytury, nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości. Jednak w ostatnich dwóch latach, dominująca stała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, w której wypiera się wyłącznie wykładnię literalną negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1lit a) u.ś.r. Jednym z pierwszych orzeczeń, które zapoczątkowały taki nurt był między innymi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 83/18, prawomocnym od 30 kwietnia 2020 r. (tj. od daty wyroku NSA z 30 kwietnia 2020 r. oddalającego skargę kasacyjną SKO w Gorzowie Wielkopolskim od wyroku WSA o sygn. II SA/Go 833/18). W powołanym wyżej wyroku, zwrócono uwagę na potrzebę uzupełniania wykładni językowej przepisu wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej z uwagi na to, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może doprowadzić do odrzucenia rezultatów jednoznacznej wykładni językowej. Wykładania językowa ogranicza się tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został sporządzony. Tekst prawa powinien być zaś tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami sytemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna). Jak zauważył NSA w powołanym wyżej wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych winna także uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się przepisu w systemie prawa i ten kontekst historyczny przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. W dacie uchwalania ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie osobie strat jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 złotych i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosi 1830 złotych. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było zatem, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Odczytanie znaczenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a) u.ś.r. w obecnych realiach, pozostaje jednak w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Zmianę linii orzecznictwa i odejście od poprzestania wyłącznie na literalnej wykładni wraz z potrzebą jej uzupełnienia wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej w sprawach odnoszących się do przesłanki negatywnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, dostrzec można również w wyrokach: WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. III SA/Kr 137/19, WSA w Gdańsku z 12 września 2019 r. sygn. III SA/Gd 472/19, WSA w Rzeszowie z 25 lipca 2019 r., sygn. II SA/Rz 676/19, wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19, wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2392/19 oraz wyrok NSA z 27 maja 2020 r. sygn. I OSK 2375/19 (wszystkie dostępne w CBOSA). W w/w wyrokach jako uzasadnienie potrzeby sięgnięcia do wykładni funkcjonalnej i systemowej, przepisu przytaczane jest stanowisko doktryny, mówiące o tym, że jasność przepisów prawa może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo, że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002,s.65). W taki też sposób powyższą kwestię ocenił także już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyrokach: z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 578/19; wyrok z dnia 28 października 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 207/20; wyrok z 20 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 282/20; wyrok z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 11/20; (wszystkie powołane orzeczenia dostępne w CBOSA). Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy, istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Pogląd, który ukształtował się w powołanym orzecznictwie sądów administracyjnych, zwraca uwagę, że taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Zróżnicowanie podmiotów, o jakim mowa polega na tym, że inaczej wygląda sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdzie pozbawiono ich świadczenia pielęgnacyjnego, a inaczej osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie z kolei umożliwiono im wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Jeszcze inaczej kształtuje się sytuacja osób, które otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach, ponieważ im przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. (por. wyroki TK z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 oraz z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależnienia zróżnicowany poziom świadczenia. Z akt sprawy wynika, że skarżąca, która opiekuje się niepełnosprawnym mężem ma ustalone prawo do emerytury. W aktach sprawy znajduje się bowiem kopia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w L., z dnia [...] r., znak: [...] przyznającej K. P. emeryturę od [...] r. W realiach niniejszej sprawy emerytura skarżącej na dzień [...] r., wynosiła [...] zł (decyzja ZUS k. 17 akt adm. I inst.), zaś wysokość wnioskowanego świadczenia na dzień wydania zaskarżonej decyzji Kolegium to [...] zł. W świetle powyższego, mając na uwadze, że doszło do zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych - w niniejszej sprawie emerytury - w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Takie podejście do skarżącej będzie równoznaczne z realizacją przez Państwo reprezentowane w tej sytuacji przez administrację, obowiązku udzielenia mu szczególnej pomocy w związku z jego trudną sytuacją materialną i społeczną związaną ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przechodząc zaś do drugiej - negatywnej w ocenie organu - przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzić należy, że organy dokonały wadliwej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, ze współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy dokonywaniu interpretacji tego przepisu, zwrócić należy uwagę, że norma prawna zawarta w tym przepisie znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż współmałżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka). Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że ustawodawca uszeregował uprawnione do świadczenia podmioty, w pewnej kolejności jeżeli chodzi o możliwość skorzystania z możliwości roztoczenia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w zamian za świadczenie pielęgnacyjne. Zwrócić należy uwagę, że w przepisie tym ustawodawca sankcjonuje wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka co do opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich. Jak wynika z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Przepis ten wykładany w powiązaniu z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy nie przesądza o pozbawieniu współmałżonka prawa do świadczenia, ale stanowi wskazówkę dla organu, w jakiej kolejności osoby uprawnione mogą się o nie ubiegać. Pogląd ten umacnia, zdaniem Sądu, również to, że w art. 17 ust. 1a u.ś.r. ustanowiono kolejną grupę osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w dalszej kolejności, a więc wówczas, gdy najogólniej rzecz ujmując nie ma osób uprawnionych do uzyskania świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1,2,3 i 4 przywołanego przepisu. W rozpatrywanej sprawie, o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskuje małżonek niepełnosprawnego, który sprawuje nad nim opiekę. Powołany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie może być zatem podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem hipoteza normy prawnej zawarta w treści powołanego przepisu nie ma odniesienia do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym, należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ciąży bowiem nad nim swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia albo na osobistych staraniach.(wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21, CBOSA). Przechodząc na grunt ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4, uznać należy, że gdyby intencją ustawodawcy było wykluczenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia współmałżonka, który w oczywisty sposób należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, to zostałoby to wyartykułowane wprost w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Takiego wykluczenia przepis ten jednak nie zawiera. Ugruntowany w orzecznictwie jest bowiem pogląd, że małżonek osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyroki NSA: z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12; 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1196/12; 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1526/12; 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14). Prawidłowa, zdaniem Sądu, interpretacja przepisu prowadzi więc do wniosku, że w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to w pierwszej kolejności uprawnionym do uzyskania świadczenia jest współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, następnie – gdy nie ma współmałżonka, uprawnionymi będą osoby wymienione w ust. 1 pkt 4 art. 17, a w przypadku ich braku osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konkludując, jeżeli zatem współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to znaczy nie jest niezdolny do jej sprawowania i jednocześnie, aby tę opiekę w należyty sposób roztoczyć jest zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia, bądź nie podejmuje zatrudnienia pomimo tego, że jest zdolny do pracy i mógłby pracować zawodowo, gdyby nie konieczność zaopiekowania się niepełnosprawnym współmałżonkiem, to niewątpliwie spełnia wymogi, od których ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia. Zatem również i z tego punktu widzenia nie ma podstaw do uznania, że spośród osób zobowiązanych do alimentacji i spełniających pozostałe kryteria przewidziane ustawą, ta jedna kategoria opiekunów została pozbawiona możliwości uzyskania świadczenia. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, jednak nie zmienia to faktu, że zastosowanie będą miały ogólne uwagi odnoszące się do uprawniania małżonka do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do zaś do wniosku pełnomocnika skarżącej dotyczącego orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, należy stwierdzić, że niezależnie od faktu, iż nie są one wiążące dla sądu (art. 134 § 1 p.p.s.a.), to są niemożliwe do realizacji. Kompetencje sądu administracyjnego w sprawach skarg na decyzje administracyjne nie przewidują możliwości przyznania świadczenia żądanego przez pełnomocnika skarżącej w wyroku uwzględniającym skargę. Sądy administracyjne w Polsce mają uprawnienia kasacyjne (mogą usunąć z obrotu prawnego wadliwą decyzję), a nie merytoryczne (nie mogą przyznawać bezpośrednio spornych uprawnień). Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zastosują się do oceny prawnej Sądu, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Wezmą pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że przyjmą, iż posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi bezwzględnej przeszkody do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można również zaakceptować wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., dokonanej przez organy w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu niewątpliwie bowiem, małżonek osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podejmując takie rozstrzygnięcie, Sąd ma oczywiście na uwadze, że przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wymaga podjęcia dodatkowych czynności w celu rozwiązania problemu zbiegu praw do świadczeń. W wyrokach z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19 oraz z 8 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2392/19 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem, osobie uprawnionej, posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela jednak przedstawionego wyżej sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Trafnie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r. sygn. IVSA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r. sygn. II SA/Rz 1265/19). Powyższe, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszym składzie, przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz.U. z 2018, poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.(por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20 oraz wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt. I OSK 1983/20; dostępne w CBOSA). Mając powyższe na uwadze, a także uznając, iż organy dokonały niewłaściwej wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015, poz.1800). Zwrot kosztów postępowania objął wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie stawki minimalnej (480 zł). Ze względu na przedmiot sprawy skarżąca objęta była ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.