II SA/Lu 71/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. na czynność (zarządzenie nr [...]) Burmistrza Miasta z dnia [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić A. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem wpisu sądowego od odrzuconej skargi. Pismem z 23 grudnia 2025 r. A. J. (dalej jako: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, wniosła skargę na zarządzenie nr [...] Burmistrza Miasta z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. P., "ewentualnie późniejsze zarządzenia Burmistrza [...], którymi dokonano aktualizacji [Ewidencji], o których skarżąca nie została poinformowana przez organ", w zakresie, w jakim dokonano ww. zarządzeniami ujęcia budynku mieszkalnego mieszczącego się pod adresem ul. [...], na działce oznaczonej nr [...], obr. ew. 0002 M. P.. W dalszej części określono w sposób ewentualny przedmiot skargi jako czynność Burmistrza dotycząca obowiązków wynikających z przepisów prawa, tj. włączenia karty adresowej sporządzonej w lutym 2018 r. dla ww. budynku do gminnej ewidencji zabytków oraz "włączenia wszystkich pozostałych zaktualizowanych kart adresowych" w okresie od dnia złożenia Ewidencji do dnia wniesienia skargi dla ww. zabytku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej po terminie. W odpowiedzi na wezwanie sądu do jednoznacznego określenia przedmiotu skargi, w piśmie procesowym z 16 lutego 2026 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że przedmiotem skargi jest zarządzenie Burmistrza nr [...] z 11 grudnia 2018 r., w zakresie w jakim dokonano ujęcia w ewidencji zabytków ww. budynku mieszkalnego, ewentualnie czynność Burmistrza polegająca na włączeniu karty adresowej zabytku, sporządzonej dla ww. budynku mieszkalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi do sądu administracyjnego może być konkretnie określony indywidualny akt administracyjny (decyzja, postanowienie), inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, inne akty i czynności organów administracji publicznej wymienione w art. 3 § 2 pkt 5-7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.), ewentualnie bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w ww. sprawach. W świetle aktualnego, ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, czynności związane z funkcjonowaniem gminnej ewidencji zabytków, takie jak: włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji (także włączenie nowej – zaktualizowanej karty adresowej – po jej sporządzeniu) oraz wyłączenie karty adresowej zabytku stanowią inne czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące obowiązków lub uprawnień wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. przykładowo wyroki NSA z 18 października 2023 r., II OSK 1765/17, II OSK 2326/18, II OSK 3029/18; z 21 listopada 2023 r., II OSK 423/21, z 27 listopada 2023 r., II OSK 1573/22, z 5 grudnia 2023 r., II OSK 94/22; z 10 stycznia 2024 r., II OSK 1952/22; z 14 lutego 2024 r., II OSK 1166/21; z 30 października 2025 r., II OSK 3021/24; postanowienia NSA: z 4 grudnia 2024 r., II OSK 2421/24; z 28 października 2025 r., II OZ 1670/25; podobnie w literaturze – M. Jackowska, Procedura ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków w świetle art. 6 EKPC, Europejski Przegląd Sądowy 2022, nr 10, s. 94). Niedopuszczalne jest określanie przedmiotu skargi w sposób alternatywny, tak jak uczyniono to w treści skargi z 23 grudnia 2025 r. Z tego względu sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do jednoznacznego określenia przedmiotu skargi, stosownie do wymogu wynikającego z art. 57 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. Kierując się wyjaśnieniami zawartymi w treści pisma procesowego z 16 lutego 2026 r. oraz jednoznacznym stanowiskiem sprawie kwalifikacji prawnej czynności dotyczących wpisów w gminnej ewidencji zabytków, sąd przyjął, że przedmiotem skargi jest czynność (zarządzenie nr [...]) Burmistrza Miasta z dnia 11 grudnia 2018 r. w przedmiocie włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku – obejmującej ww. budynek mieszkalny, będący własnością skarżącej. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W rozpoznawanej sprawie skarga na czynność Burmistrza z 11 grudnia 2018 r. została wniesiona z uchybieniem terminu ustawowego, a w ocenie Sądu nie występują przesłanki do uznania, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej. W świetle przytoczonego wyżej art. 53 § 2 p.p.s.a. początkiem biegu terminu do wniesienia skargi na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest data, w której skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu czynności. W rozpoznawanej sprawie o zaskarżonej czynności skarżąca dowiedziała się w lipcu 2025 r., w wyniku odpowiedzi udzielonej przez organ na jej wniosek z 9 lipca 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej. Pismo udzielające odpowiedzi na wniosek nosi datę 11 lipca 2025 r., pierwszy punkt pisma wskazuje na zaskarżoną czynność (zarządzenie), kopia karty adresowej zabytku została dołączona do pisma organu (k. 9-12 akt sąd.). Ustalenie dokładnej daty, w której skarżącej doręczono pismo nie jest możliwe, gdyż w aktach administracyjnych brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. pisma, jednak fakt jego otrzymania jeszcze w lipcu 2025 r. jest bezsporny w sprawie. Na ww. źródło uzyskania informacji o zaskarżonej czynności skarżąca powoływała się również w późniejszej korespondencji z organem, w tym we wniosku z 29 września 2025 r. o wykreślenie zabytku (budynku) z gminnej ewidencji zabytków (k. 12 akt sąd.; dokument znajduje się również w aktach administracyjnych przekazanych przez organ). W tej sytuacji skarga na czynność Burmistrza w przedmiocie włączenia karty adresowej ww. zabytku do gminnej ewidencji powinna zostać wniesiona w sierpniu 2025 r. Skarga do sądu została wysłana w placówce pocztowej operatora pocztowego w dniu 23 grudnia 2025 r., a zatem 4 miesiące po upływie terminu ustawowego. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do uznania, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej. Skargę do sądu sporządził pełnomocnik profesjonalny, który musiał być świadomy treści art. 53 § 2 p.p.s.a. Argument pełnomocnika o tym, że kwestia kwalifikacji prawnej czynności włączenia zabytku do gminnej ewidencji jest sporna (co miałoby rzutować na zbyt późne wniesienie skargi) w orzecznictwie, jest niezasadny – spory na tym tle istniały w orzecznictwie kilka lat temu, jednak od dłuższego czasu (co najmniej od 2023 r.) stanowisko orzecznictwa, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest jednoznaczne. Sama skarżąca podejmowała w tym okresie korespondencję z organem dotyczącą usunięcia karty adresowej zabytku z ewidencji, była w pełni świadoma istnienia zaskarżonego zarządzenia już od lipca 2025 r. W tych okolicznościach wniesienie skargi po 4 miesiącach od upływu ustawowego terminu nie sposób usprawiedliwić przyczynami obiektywnymi, niezawinionymi przez skarżącą. Jedynie na marginesie należy przy tym odnotować, że kwestionowanie zasadności umieszczenia karty adresowej zabytku w gminnej ewidencji zabytków jest możliwe również poprzez żądanie usunięcia karty z gminnej ewidencji. Skarżąca złożyła wniosek w tym przedmiocie (z 29 września 2025 r.), jednak z akt administracyjnych nie wynika, aby do dnia przekazania skargi do sądu wniosek ten został rozpoznany. Kwestia prawidłowości istnienia w gminnej ewidencji karty adresowej zabytku – w postaci budynku mieszkalnego, stanowiącego własność skarżącej – pozostaje zatem otwarta. W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. O zwrocie wpisu od odrzuconej skargi sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.