II SA/Lu 82/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. S. od decyzji wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z upoważnienia Wójta Gminy K. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad Z. G. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że z akt sprawy wynika, że E. S. jest rolnikiem. Potwierdza to zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w P. z dnia 27 marca 2012 r. Podlega ona ubezpieczeniu jako rolnik. Również z oświadczenia strony wynika, że posiada gospodarstwo rolne i składki emerytalno-rentowe oraz zdrowotne opłaca w KRUS w Puławach. Ponownie orzekając w sprawie niniejszej Kolegium uwzględniło stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którymi okoliczność, że strona ma status rolnika przesądza o braku przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego w sytuacji nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ( m. in. wyroki w sprawach o sygn. akt I OSK 2018/11 z dnia 20.04.2012 r.,I OSK 64/12 z dnia 14.06.2012 r., I OSK 1987/10 z dnia 11.03.2011 r.). W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego skoro E. S. podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik i ma status rolnika, zasadnie organ I instancji odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na tą decyzję E. S. wnosi o stwierdzenie nieważności jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art.145§ 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156§ 1 pkt 2 kpa) ewentualnie o uchylenie tej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzuciła obrazę: 1) art. 8 kpa poprzez odmienną ocenę tego samego stanu faktycznego przez organ rozpatrujący sprawę bez wskazania przyczyn tej oceny; 2) art. 7,8,77§1 i art. 80 kpa poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na materiale niekompletnym, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i braku rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący oraz nie odniesienie się do zarzutów odwołania, a uzasadnienie do wydanej decyzji oparto na wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo, że istnieją wyroki tego Sądu, w których zaprezentowano odmienne poglądy w stosunku do cytowanych przez organ; 3) art.17 ust.1 pkt 1-3 w zw. z art.3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez stwierdzenie, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik i status rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi E. S. opisała przebieg postępowania administracyjnego. Wskazała, że zaświadczenie z KRUS złożyła już w dniu 27 marca 2012 r., a zatem organy rozpatrując sprawę pierwszy raz dysponowały tym dokumentem i nie miały zastrzeżeń do faktu, że podlega ona ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik. Skarżąca podniosła, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego, a tylko jest jego właścicielką. Gospodarstwo to otrzymała w 2005 r. od babci, którą się opiekuje. Nie uzyskuje żadnych dochodów z tego gospodarstwa, a z drugiej strony nie może pozbyć się go, bo nie ma chętnych na kupno. W ocenie skarżącej stanowisko, że właściciel gospodarstwa rolnego, podlegający ubezpieczeniu w KRUS jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego zostało potwierdzone w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych Na poparcie tego twierdzenia skarżąca przytoczyła szereg orzeczeń . Konkludując, skarżąca stwierdziła, że skoro w ogóle nie pracuje w gospodarstwie rolnym, nie ma żadnych przeszkód do sprawowania stałej opieki nad babcią. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jedocześnie podkreśla, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi w sytuacja by skarżąca nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź rezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornie skarżąca jest rolnikiem. Ponadto Kolegium podnosi, że lakoniczność uzasadnienia nie dyskredytuje podjętego rozstrzygnięcia, jeżeli motywy podjętej decyzji są w uzasadnieniu wystarczająco wyeksponowane, a rezultat postępowania jest zgodny z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżąca domaga się w niniejszej sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Zatem mają tu zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". W myśl art.17 ust.1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "k. r. o", ciąży obowiązek alimentacyjny; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu , na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust.1 (ust.1 a). Bezsporny w niniejszej sprawie jest fakt, że Z. G., w związku z opieką nad którą skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji orzeczoną na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 19 kwietnia 2010 r. – akta administracyjne ). Jest ona wdową, ma córkę A. Ł. i syna W. G. W świetle powołanego art. 17 ust.1a ustawy ,skoro niepełnosprawna Z. G. ma dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej, będącej jej wnuczką, mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że nie są one w stanie sprawować stałej opieki nad matką, a także stwierdzenia, że skarżącą obciąża obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art.128 k. r .o. obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek ten , jak wynika z art.129 § 1 k .r .o. obciąża zstępnych bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami ( art.132 k .r. o.). Możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego mogłaby być zatem rozważana dopiero w razie ustalenia, iż rzeczywiście, a nie tylko potencjalnie, obciąża ją obowiązek alimentacyjny względem babki. To zaś wymagałoby wykazania, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności z art. 132 k. r. o. Z dowodów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że dzieci Z. G. są osobami niepełnosprawnymi - W. G. jest emerytem, zaś z orzeczenia Komisji Lekarskiej MSWiA w Lublinie wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej i niezdolny do samodzielnej egzystencji. Taka sama sytuacja ma miejsce w przypadku A. Ł., z którą zamieszkuje Z. G.. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach należy przyjąć, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez tą osobę opieki nad chorym krewnym Jednakże skoro dzieci Z. G. są same osobami niepełnosprawnymi, nie zwalnia to ich z obowiązku alimentacyjnego poprzez dostarczanie środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie świadczenia usług opiekuńczych przez inną osobę. Kolejną przesłanką wynikającą z art.17 ust.1 ustawy jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 19 kwietnia 2010 r. Z. G. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe z uwagi na potrzebę stałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (vide akta I instancji). Natomiast skarżąca E. S., która mieszka w odległości 15 – 17 km od miejsca zamieszkania babki, przyjeżdża do niej co drugi dzień na około 5 godzin. Opiekę sprawuje więc faktycznie przez około 15 – 20 godzin tygodniowo. Na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 r. skarżąca oświadczyła, że nigdy nie pracowała. Natomiast w świetle przepisu art. 17 ust.1 pkt 2 ustawy istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki lub pomocy innej osoby Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. W każdym przypadku rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi być powiązane ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, zaś w sytuacji skarżącej taka okoliczność nie zachodzi, skoro opieka nad niepełnosprawną babką zajmuje jej kilkanaście godzin tygodniowo. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że są one niezasadne. Wbrew zarzutom organy przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z art.7,77 i 80 kpa. Zgromadzone w aktach sprawy dowody z dokumentów uprawniały organy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Podstawowym zarzutem podnoszonym przez skarżącą jest jedynie fakt, że na podstawie darowizny dokonanej przez Z. G. stała się właścicielką gospodarstwa rolnego, jednakże gospodarstwa tego nie prowadzi i nie uzyskuje z niego dochodów. Posiadanie gospodarstwa nie koliduje z opieką nad osobą niepełnosprawną. Jak natomiast wynika z uzasadnienia uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt IOPS 5/12 (Lex 1230181) "prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną". Nie zachodzi także podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji. Jako podstawę tak sformułowanego zarzutu skarżąca wskazała art.156§1 pkt 2 kpa, wskazując w uzasadnieniu skargi, że decyzję wydano z rażącym naruszeniem prawa. Tymczasem, jak przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, "naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części" ("Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz", B. Adamiak, J. Borkowski, Wydawnictwo C.H. Beck – str.730). W sprawie niniejszej organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz prawny, i pomimo lakonicznego uzasadnienia wydane przez nie decyzje odpowiadają obowiązującym przepisom. Mając na uwadze wyżej przedstawione okoliczności Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w wyroku.