II SA/Lu 965/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca I. D. w związku z oddaleniem jej skargi na decyzję nakazująca jej wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie wniosła o ustanowienie dla niej adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwoma synami w wieku 22 i 23 lat. Majątek jaki posiada wspólnie z mężem to dom o pow. 150 m2, budynki gospodarcze (obora, stodoła) oraz grunty rolne o pow. 10,70 ha fiz. (12,41 ha przelicz), na których prowadzi produkcje rolniczą stanowiącą źródło utrzymania rodziny w wysokości [...] zł miesięcznie. Synowie nie posiadają natomiast żadnego majątku osobistego. Jednocześnie dodała, że posiada szereg zobowiązań takich jak leasing za ciągnik rolniczy (wysokość raty ok. [...] zł), kredyt obrotowy (wysokość raty [...] zł). Ponadto synowie studiują (jeden w L., drugi w Z.), a miesięczny koszt ich utrzymania to kwota ok. 800-1.000 zł). Pozostała im do dyspozycji kwota to około 500-700 zł, z czego muszą kupić żywność oraz zrobić bieżące opłaty (gaz, prąd, odbiór nieczystości). Referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącej należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 § 2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że przedstawione przez stronę okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania w jakimkolwiek zakresie. W punkcie wyjścia należy zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Instytucja prawa pomocy przewidziana została bowiem celem zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim. Tymczasem trudno przyjąć, aby skarżąca wykazała w sposób przekonujący, że do osób takich się zalicza. Już sama zadeklarowana przez stronę wysokość dochodu przypadająca na rodzinę nie może być uznana za niską skoro wynosi [...] zł (dochód z prowadzonej działalności rolniczej). Co więcej zasadnym jest podejrzenie, iż kwota ta (dochodu) w istocie jest znacznie wyższe. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżąca jedynie z tytułu produkcji mleka osiąga miesięcznie dochód przekraczający wskazaną powyżej kwotę. Produkcja mleka nie stanowi natomiast jedynego źródła dochodu prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zajmuje się również hodowlą żywca oraz produkcją zbóż. Powyższe fakty jednoznacznie wskazują, że gospodarstwo rolne skarżącej dobrze prosperuje, przynosząc stałe dochody, które pozwalają na utrzymanie czteroosobowej rodziny oraz spłatę zobowiązań kredytowych, które co należy podkreślić mimo, iż stanowią dla strony istotne obciążenie nie mogą mieć wpływu na ocenę wniosku strony. W tym zakresie trzeba bowiem mieć na względzie utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym sam fakt obciążenia spłatami kredytów lub pożyczek nie może mieć decydującego znaczenia z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 p.p.s.a, gdyż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi (vide postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14). Ponadto bezspornym jest, że udzielając kredytu bank dokonał oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że nie daje on gwarancji jego spłaty. Jak już wspomniano nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (vide: postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Dotyczy to nie tylko rat zaciągniętych kredytów ale również ponoszonych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej wydatków, których nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania, tylko do kosztów uzyskania przychodu, które każdy prowadzący taką działalność ponosi. Mając powyższe na uwadze, zdaniem referendarza sądowego, sytuacja majątkowa i dochodowa skarżącej pozwala na zaoszczędzenie środków umożliwiających uiszczenie kosztów niniejszego postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się wyłącznie do ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, w kwocie zaledwie [...] zł, oraz kosztów ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia wskazanego środka zaskarżenia. Nie bez znaczenie jest również fakt, że skarżąca dotychczas bez ubiegania się o zwolnienie od kosztów uiściła wpis od skargi w kwocie [...]zł oraz opłatę kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości [...] zł. Mimo zatem podnoszonej obecnie argumentacji była w stanie zdobyć środki na pokrycie tych wydatków, które były dwukrotnie wyższe od mogących wystąpić obecnie. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez stronę dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.