II SA/Lu 967/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. F. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Ś. przez Zastępcę Dyrektora Centrum Usług Społecznych odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem M. F. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że rozpoznawało odwołanie skarżącego już po raz drugi, ponieważ decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji. Organ uznał wówczas, że zachodzi konieczność ustalenia czy A. F. zrezygnował z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem oraz czy ma ustalone prawo do świadczeń innych niż świadczenia rodzinne związane z tą opieką. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego organ I instancji powtórnie wydał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium przeanalizowało materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania, wskazując, że bezspornie syn skarżącego M. F. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, zaś zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji wywiera tożsame skutki prawne jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest on uczniem trzeciej klasy Technikum Mechanicznego w L. i od poniedziałku do piątku mieszka w internacie szkoły. Skarżący zabiera go z internatu w piątki około godziny 16 i odwozi w poniedziałki. Podczas pobytu syna w domu skarżący przygotowuje mu posiłki, pierze ubrania, pomaga przy ubieraniu, zaś w ciągu tygodnia pozostaje w gotowości do wyjazdu do szkoły czy internatu w sytuacji pogorszenia się stanu zdrowia syna. Kolegium wskazało, że ostatni raz skarżący pracował w 2018 r., a potem w związku z problemami zdrowotnymi przeszedł na zasiłek rehabilitacyjny. Po zakończeniu jego pobierania złożył wniosek o rentę, jednak otrzymał decyzję negatywną z uwagi na zbyt krótki staż pracy. W okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 maja 2021 r. pobierał zasiłek stały, uchylony decyzją z [...] r. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. W wywiadzie środowiskowym skarżący podał, że legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 sierpnia 2022 r. Powołując się na wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2572/18 organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce nie przekracza 5 dni w tygodniu, należy zbadać czy okoliczności pozwalają opiekunowi osoby niepełnosprawnej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia. Analizując dowody Kolegium doszło do przekonania, że charakter i zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawnym synem nie wymusza na ojcu rezygnacji z zatrudnienia. Wynika to z faktu, że M. F. mimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności nie wymaga całodobowej opieki. Większość tygodnia spędza on w internacie, zaś w domu przebywa w weekendy oraz inne dni wolne od nauki. Wówczas opiekę nad nim sprawuje ojciec. Kolegium podkreśliło, że prawdopodobnie w opiekę zaangażowana jest także matka niepełnosprawnego syna skarżącego, chociaż organ I instancji tę okoliczność pominął. W związku z powyższym w ocenie Kolegium opieka sprawowana przez skarżącego nad niepełnosprawnym synem M. nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności opiekuńcze skarżący wykonuje jedynie od popołudnia w piątek do rana w poniedziałek. Mimo, że w pozostałe dni tygodnia skarżący nie jest związany opieką nad synem, to nie wykonuje pracy zarobkowej. Dlatego też organ odwoławczy uznał, że brak jest obiektywnego i bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem i charakterem sprawowanej przez niego opieki nad synem. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący zarzucił naruszenie: - art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji; - art. 7, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i przeprowadzenia postępowania dowodowego, jak również brak oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w wyniku czego doszło do nieprawidłowej oceny, że skarżący może podjąć zatrudnienie i z tego powodu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje mu; - art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje, w przypadku, kiedy to niepełnosprawny syn skarżącego przebywa w wymiarze do 5 dni tygodniowo w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla dzieci i młodzieży w L., a skarżący nie może podjąć zatrudnienia, gdyż oznaczałoby to utratę możliwości sprawowania opieki nad synem. W uzasadnieniu skargi wskazał, że ma wykształcenie podstawowe, w związku z czym twierdzenie organów, że w czasie pandemii mógł pracować zdalnie jest oderwane od rzeczywistości. Ponadto często odbiera syna z internatu w ciągu tygodnia z uwagi na chorobę syna. Czas trwania choroby nie jest określony i gdyby skarżący pracował, to żaden pracodawca nie zwolniłby skarżącego ze świadczenia pracy fizycznej na czas 2 tygodni przez wzgląd na opiekę nad niepełnosprawnym synem. Matka dziecka pracuje na całym etacie i nie ma możliwości sprawowania opieki, dlatego też obowiązek ten przejął skarżący. Również w czasie nauki zdalnej syna skarżący zapewniał mu opiekę. Syn skarżącego przebywa w domu nie tylko w soboty i niedziele, ale także w wiele dni wolnych od nauki, a także w czasie choroby. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Podstawę prawną, w oparciu o którą organy administracji publicznej rozstrzygały rozpoznawaną sprawę, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.; dalej jako: u.ś.r.). Zgodnie z art. 17. ust.1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w art. 17 ust. 5 ustawodawca zawarł wyłączenia uniemożliwiające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2572/18 (dostępnym pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z którego muszą zrezygnować z uwagi na konieczność sprawowania opieki lub niepodejmowanie zatrudnienia z tego powodu. NSA zauważył, że intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 była pomoc osobom sprawującym długotrwałą opiekę lub niosącym długotrwałą pomoc osobom niepełnosprawnym, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej je do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. NSA zaznaczył, że w świetle wskazanych regulacji, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne strona powinna spełniać przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a równocześnie nie mogą zachodzić okoliczności wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wymienione enumeratywnie w art. 17 ust. 5 tej ustawy. W punkcie 2 lit. b art. 17 ust. 5 tej ustawy wskazano negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy osoba wymagająca opieki została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. NSA stwierdził, że ustawodawca wprowadził to kryterium, aby bez względu na inne okoliczności, w sytuacji gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce przekracza 5 dni w tygodniu, uznawać, że osoby opiekujące się niepełnosprawnymi mogą podjąć zatrudnienie. Natomiast w sytuacji, gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce nie przekracza 5 dni w tygodniu, należy zbadać czy okoliczności pozwalają opiekunowi osoby niepełnosprawnej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia. Powyższą ocenę Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela. W przypadku syna skarżącego pobyt w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnych w L. nie przekracza 5 dni, a zatem zasadnie organy administracji przeprowadziły postępowanie dowodowe celem ustalenia czy okoliczności pozwalają skarżącemu jako opiekunowi osoby niepełnosprawnej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia. Z akt administracyjnych wynika, że syn skarżącego przebywa w ośrodku, gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę, od poniedziałku do piątku. Do ośrodka jest odwożony i zabierany z niego przez skarżącego, gdyż ośrodek nie posiada własnego środka transportu. Opiekę nad synem skarżący sprawuje co do zasady w weekendy, święta i dni wolne od nauki szkolnej, poza tym w wakacje, ferie i w czasie choroby. Mając na uwadze te okoliczności organy obu instancji zasadnie uznały i Sąd tę ocenę podziela, że okresy sprawowanej przez skarżącego opieki nie uniemożliwiają mu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu, umieszczenie syna w ośrodku zapewniającym całodobową opiekę od poniedziałku do piątku znacznie polepszyło sytuację skarżącego w zakresie możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Jak wynika bowiem z dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych, M. F. rozpoczął naukę w technikum 1 września 2018 r. (zaświadczenie – k. 6). Natomiast z oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu 7 września 2021 r. wynika, że ostatnio pracował w styczniu 2019 r. (k. 19), zaś w czasie wywiadu środowiskowego podał datę 2018 r. Niezależnie jednak od tego czy był to rok 2018 czy 2019, należy uznać, że skarżący mógł pogodzić pracę zawodową z opieką nad synem, który wcześniej (tj. do chwili rozpoczęcia nauki w technikum) uczęszczał do szkoły podstawowej lub gimnazjum. Od poniedziałku do piątku skarżący (który obecnie ma 52 lata) dysponuje wolnym czasem, który mógłby spożytkować na wykonywanie pracy zarobkowej. Opieka nad dzieckiem w dni wolne od nauki i podczas choroby stanowi normalny obowiązek rodziców. Rodzice wykorzystują na ten cel przewidziane prawem rozwiązania, tj. urlopy, dni wolne związane z opieką nad dziećmi i zwolnienia lekarskie związane z chorobą dzieci, czy też korzystają z pomocy członków rodziny czy osób trzecich (tak NSA w powołanym wyżej wyroku z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2572/18). Rozwiązanie takie jest możliwe nawet w przypadku niepełnosprawnego, lecz już pełnoletniego członka rodziny, tak jak w niniejszej sprawie. Nie jest natomiast możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za "gotowość" do sprawowania opieki, podczas gdy osoba niepełnosprawna przebywa w ośrodku zapewniającym jej taką opiekę, niezależnie od ilości dni, przez które przebywa w takim ośrodku. Słusznie zatem organy administracji uznały, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad synem. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze stwierdzić należy, że są one bezzasadne. W ocenie Sądu organy przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe, wszechstronnie i wyczerpująco ustaliły stan faktyczny. Dokonały również prawidłowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wbrew zarzutom skargi przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie był fakt pobytu syna skarżącego w ośrodku, który zapewnia mu opiekę "w wymiarze do 5 dni tygodniowo", lecz brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Podkreślić także należy, że w skardze skarżący wskazał, że "matka dziecka pracuje na cały etat. Nie ma możliwości korzystania w formie ciągłej z urlopu, zwolnienia czy innych form dni wolnych od pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem". W ocenie Sądu okoliczność pracy na całym etacie nie uniemożliwia wspomagania skarżącego w sprawowaniu opieki nad synem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił jako niezasadną.