II SAB/Lu 105/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi T. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie odmowy przyznania usług opiekuńczych I. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do rozpoznania wniosku T. W. z dnia [...] r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją tego organu z dnia [...] r., nr [...], w terminie 14 dni od daty zwrotu akt administracyjnych sprawy po uprawomocnieniu się wyroku; II. stwierdza, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć, 20/100) złotych, należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], odmawiającą przyznania T. W. pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych. Skarga strony z dnia 24 sierpnia 2012r. na powyższą decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Lublinie z dnia 8 stycznia 2013r. ( II SA/Lu 835/12 ). Wcześniej w dniu 25 sierpnia 2012r. T. W. złożyła do Urzędu Gminy w N. pismo nazwane skargą, w którym wytknęła udział w postępowaniu organu I instancji osób podlegających wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt.5 kpa, fałszowanie wywiadów rodzinnych oraz udział w postępowaniu przed Kolegium trzech jego członków z uzasadnieniem " patologia administracyjna na szkodę podatnika RP z poza sfery budżetowej‘’. W dniu 4 stycznia 2013r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, na skutek zażalenia strony z dnia 13 grudnia 2012r., przekazał akta sprawy Kolegium. Z kolei pismami z dnia 3 stycznia 2013r., które wpłynęły 8 stycznia 2013r., strona wezwała Kolegium do usunięcia naruszenia prawa w sprawie nie przekazania skargi z 25 sierpnia 2012r. oraz złożyła zażalenie na nie załatwienie tej skargi według art. 154 kpa. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2013r. Kolegium postanowiło poinformować stronę, że jej wniosek nie zostanie załatwiony w terminie określonym w art. 35 kpa i jednocześnie powiadomiono o załatwieniu sprawy w terminie miesiąca od wpływu akt z prawomocnym orzeczeniem z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Kolegium wyjaśniło, że wobec braku akt sprawy powstała obiektywna niemożność załatwienia sprawy, co obligowało do poinformowania strony o zaistniałym stanie rzeczy oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia. Z powodu braku rozstrzygnięcia sądu Kolegium za bezprzedmiotowe uznało zażalenie z dnia 3 stycznia 2013r. w sprawie bezczynności Wójta Gminy N. Jednocześnie za bezprzedmiotowe uznano również wezwanie do usunięcia naruszenia prawa polegające na nie przekazaniu skargi, skoro została przekazana razem z pismem z dnia 2 stycznia 2013r. W tej sytuacji T. W. wniosła skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie wznowienia postępowania, wskazując, że wniosek nie został rozpoznany od dnia 27 sierpnia 2012r. W odpowiedzi Kolegium wniosło o jej odrzucenie wskazując, że wobec pozostawania akt sprawy w sądzie, nie miało możliwości uwzględnienia skargi na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : W orzecznictwie ukształtowany jest pogląd, według którego bezczynność zachodzi wówczas, gdy w ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub opieszale prowadził postępowanie i mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie stosownego aktu lub nie podjął odpowiedniej czynności. Dla zwolnienia się z zarzutu bezczynności nie jest zatem wystarczające ustalenie, że podjęto działanie, ale jego efektem musi być stosowny akt lub czynność odpowiadająca żądaniu strony, znajdujące oparcie w podstawie prawnej do określonego zachowania się organu. Oczywiste jest, że rozważając kwestię wznowienia postępowania organ musi dysponować aktami sprawy. Jednak stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, według którego brak akt sprawy wyklucza pozostawanie w bezczynności nie może być uznane za poprawne. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie zwracał uwagę, że okoliczności zwalniające organ administracji publicznej z zarzutu bezczynności muszą mieć charakter prawny, proceduralny, a nie faktyczny. O ile organ ma załatwić sprawę i nie czyni tego w terminie określonym w art. 35 lub wyznaczonym zgodnie z art. 36, pozostaje w bezczynności. ( wyrok z dnia 10 listopada 2009r. I OSK 155/09 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Słusznie Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że to do zadań organu należy zapewnienie sobie albo samych akt, albo ich kopii w sytuacji konieczności przekazania akt innemu organowi. Bierna oczekiwanie na ich zwrot jest zatem bezczynnością ( tak w postanowieniu z dnia 20 marca 2013r. II OSK 552/13 i wyroku z dnia 9 listopada 2007r. I OSK 1533/06, por. także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 21 listopada 2006r. I SAB/Wa 146/06 i 17 listopada 2006 I SAB/Wa 119/06 wszystkie opubl. w CBOSA ). Jak się uważa, organ może bowiem zwrócić się do sądu o udostępnienie akt czy w razie braku możliwości ich wypożyczenia mógł przejrzeć je w Sądzie, dokonać potwierdzenia posiadanych kserokopii oraz ewentualnie wystąpić o wydanie stosownych kserokopii z akt sprawy. Istotną kwestią jest natomiast, czy Kolegium w okolicznościach sprawy, gdzie wniosek o wznowienie postępowania został sporządzony w dniu 25 sierpnia 2011r., a więc po dacie wniesienia skargi do sądu administracyjnego (24 sierpnia 2011r.) może rozpatrzeć wniosek o wznowienie, a w konsekwencji, czy nie podejmując w tym zakresie działania pozostaje w bezczynności. Wiąże się to z podnoszonym w literaturze poglądem o niedopuszczalności wszczęcia przez organy administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Tadeusz Woś, Hanna Knysiak – Molczyk, Marta Romańska Wyd. LexisNexis 2005 str. 269 i podane tam orzecznictwo, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medek wyd. Wolters Kluwer 2009 str. 188). Zwraca się uwagę, że pierwszeństwo drogi administracyjnej wskazuje jedynie art. 56 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nakazujący zawieszenie postępowania sądowego w razie wniesienia skargi po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności lub wznowienia postępowania. W przypadkach nie spełniających przesłanek wymienionych w tym przepisie pierwszeństwo ma weryfikacja prowadzona w trybie sądowym. W ramach sądowej kontroli zaskarżonej decyzji dokonuje się bowiem oceny, czy w toku postępowania administracyjnego organy nie dopuściły się uchybień mogących stanowić okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania wymienione w art. 145 § 1 kpa, a obowiązek sądu w tym zakresie wynika z art. 134 § 1 i 135 powołanej ustawy. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2012r. ( II FSK 2292/10 opubl. W CBOSA ) każda ingerencja organu administracji w sprawę, w której wszczęto postępowanie sądowoadministarcyjne, a wykraczająca poza dyspozycję art. 54 § 3 ustawy jako godząca w określoną w art. 45 ust.1 oraz art. 77 ust.2 Konstytucji RP zasadę prawa do sądu jest niedopuszczalna ( por. jednak wyrok NSA z dnia II FSK 1970/11 opubl. w CBOSA). Podzielając ten punkt widzenia należy zauważyć, że przepisy kpa zawierają samodzielne regulacje dotyczące formy wszczęcia postępowania w sprawie wznowienie postępowania, jak i formy odmowy jego wszczęcia, pozwalając na ich zastosowanie w różnych okolicznościach sprawy. Ma to istotne znaczenie dla ochrony praw jednostki, otwierając przed nią system obrony służącej na drodze administracyjnej (odwołanie i środki zaskarżenia nadzwyczajne) i na drodze sądowej ( wyrok NSA z dnia 20 października 2010r. II OSK 1648/09 opubl. w CBOSA ).Jak stanowi art. 149 § 1 kpa wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ czynności wyjaśniających co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy ( § 1 i 2 art. 149 kpa), zaś odmowa wznowienia następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie ( § 3 i § 4 art. 149 kpa). Wydanie postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania jest możliwe tylko wówczas, gdy z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych jest ono niedopuszczalne oraz, gdy strona złożyła żądanie z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 148 § 1 i 2 lub art. 145a § 2, a nie ma podstaw do jego przywrócenia. Do przyczyn przedmiotowych należy zaliczyć również niedopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego po wszczęciu kontroli sądowej decyzji objętej wnioskiem o wznowienie postępowania. Ponieważ organ w razie wniesienia podania o wznowienie postępowania obowiązany jest załatwić podanie w formie przewidzianej przez przepisy kpa, także w przypadku, gdy ocenia żądanie strony jako bezzasadne z przyczyn formalnych lub merytorycznych, powinien wydać postanowienie o odmowie wznowienia postępowania. Zaniechanie tej czynności pozwala sądzić, że zarzut jego bezczynności znajduje uzasadnienie. Nie ma jednak przekonujących podstaw do uznania zaistniałej bezczynności jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O takim charakterze bezczynności można mówić wówczas, gdy organ nie podejmuje czynności w całkowicie nieuzasadniony sposób, postępuje oczywiście wbrew i z lekceważeniem obowiązujących przepisów. Powyższych cech nie można jednak przypisać Kolegium, które dążyło do załatwienia sprawy z zachowaniem wymogów oraz procedur przewidzianych prawem. Strona została poinformowane o przyczynie niepodjęcia postępowania administracyjnego w trybie art. 35 kpa i poinformowana o terminie załatwienia sprawy w trybie art. 36 kpa. Jakkolwiek czynność ta była wadliwa, to jednak powyższe okoliczności pozwalają na wykluczenie kwalifikowanej formy bezczynności Kolegium. Z tych względów na podstawie art. 149 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) należało zobowiązać Samorządowe Kolegium Odwoławcze do rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 21 czerwca 2011r. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 w związku z § 18 ust.1 pkt.1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 461 ).