II SAB/Lu 47/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej - w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II SAB/Lu 47/16 przyznającego skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego o wyznaczenie którego zwrócić należy się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w L.. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący złożonym na druku PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 kwietnia 2017 r. zwróciła się w niniejszej sprawie do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego w osobie radcy prawnego P. P. prowadzący kancelarię w G. M.. Postanowieniem z 7 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego wskazując, że wyznaczyć ma go Okręgowa Izba Radców Prawnych w L.. W uzasadnieniu postanowienia referendarz stwierdził, że skarżący wykazał, iż wysokość jego stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego wynosi średnio [...] złotych (co dowodzą przedłożone przez skarżącego faktury VAT i rachunki) zaś średnie miesięczne dochody wynoszą [...] złotych z tytułu renty oraz [...] złotych z tytułu wykonywania umowy zlecenia (co dowodzą przedłożone przez skarżącego wyciągi z rachunku bankowego) oraz, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwiema małoletnimi córkami pozostającymi na jego utrzymaniu. Starszy referendarz sądowy mając na uwadze to, że całość dochodów gospodarstwa domowego skarżącego pochłaniają stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego stwierdził, iż jego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. W takiej bowiem sytuacji zobowiązanie skarżącego do ponoszenia kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru wiązać będzie się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, które przeznacza na pokrycie wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego. To zaś skutkować będzie powstaniem uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla skarżącego oraz jego rodziny. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że wnosił o wyznaczenie radcy prawnego w osobie P. P. prowadzącego kancelarię w G. M. a więc w okręgu W.. Zasadnym jest zatem zwrócenie się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. a nie do Okręgowej Izby Radców Prawnych w L.. Z tego powodu wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwrócenie się o wyznaczenie radcy prawnego do Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 §1 i §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych, czy ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że strona skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W ocenie Sądu z przedłożonych przez skarżącego dokumentów źródłowych (k. 70 – 80) oraz oświadczenia (k. 69) wynika, że mimo posiadanych dochodów nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru. Niemal całość dochodów gospodarstwa domowego skarżącego pochłaniaj bowiem stałe miesięczne koszty utrzymania jego oraz pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym córek. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi łącznie [...] złotych netto zaś stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego [...] złotych. Trafnie zatem starszy referendarz sądowy ocenił, że w takiej sytuacji zobowiązanie skarżącego do ponoszenia kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru wiązać się będzie z przeznaczeniem na ten cel środków finansowych, które służą skarżącemu na pokrycie wydatków związanych ze stałymi miesięcznymi kosztami utrzymania koniecznego. To zaś niewątpliwie skutkować będzie powstaniem uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego córek. Pozostająca bowiem po poniesieniu kosztów utrzymania koniecznego kwota [...]złotych nie pozwala na poniesienie kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru. Zdanie Sądu okoliczność ta jednoznacznie wskazuje na zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do unormowania art. 244 §3 p.p.s.a. jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, właściwa okręgowa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, wyznaczy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wskazanego przez stronę. Przepis art. 253 §1 p.p.s.a. stanowi zaś, że o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, doręczając postanowienie o przyznaniu prawa pomocy. W przypadku, gdy ustanowienie pełnomocnika ma nastąpić po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, sąd zawiadamia o tym właściwą radę. Zatem wskazanie przez stronę wnoszącą o przyznanie prawa pomocy konkretnej osoby profesjonalnego pełnomocnika procesowego obliguje sąd do poinformowania właściwej władzy korporacyjnej o tym, że strona wnosi o wyznaczenie konkretnej osoby profesjonalnego pełnomocnika. Ostateczna decyzja co do wyznaczenia pełnomocnika pożądanego przez stronę należy do właściwych władz korporacyjnych, które w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym są zobowiązane do jego wyznaczenia dla strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt II GZ 111/09 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przy czym właściwą władzą korporacyjną (właściwym organem samorządu zawodowego) w przypadku adwokatów i radców prawnych jest ta rada, której terytorium działania obejmuje swoim zasięgiem obszar właściwości sądu administracyjnego, przed którym ma się toczyć lub już się toczy sprawa, w której przyznano stronie prawo pomocy obejmujące ustanowienie fachowego pełnomocnika (patrz R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017, punkt II teza 2 komentarza do art. 253 – Legalis stan prawny na dzień 13 lipca 2017 r.). Przenosząc te rozważania na grunt sprawy niniejszej stwierdzić należy, że ze względu na to, iż skarżący zażądał ustanowienia radcy prawnego prowadzącego kancelarię poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie a właściwą władzą korporacyjną radców prawnych dla tego Sądu będzie Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w L., referendarz sądowy nie mógł wskazać, że wystąpić należy do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.