III SA/Lu 1321/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Samcik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi R. M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz R. M. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2016 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Celnej wskazał, że decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...]. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wymierzył R. karę pieniężną w wysokości 36.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W dniu 8 sierpnia 2016 r. R. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji. Skarżący wyjaśnił, że od września 2015 r. do połowy października 2015 r. przebywał za granicą, a o nałożeniu kary pieniężnej dowiedział się dopiero w dniu 5 sierpnia 2016 r., kiedy został poinformowany przez bank o zajęciu rachunku bankowego. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania R. złożył odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...]. Powołując się na przepisy art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy uznał, że nie zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Organ wskazał, że według treści wniosku R. przebywał za granicą od września 2015 r. do połowy października 2015 r. W związku z tym przewidziany w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania upłynął z dniem 22 października 2015 r. Natomiast wniosek został złożony dopiero w dniu 8 sierpnia 2016 r., czyli po upływie wskazanego terminu. Organ podkreślił, że przesłanką zasadności wniosku o przywrócenie terminu jest zachowanie przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Nawet niewielkie niedbalstwo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania. Przy ocenie rodzaju uchybienia należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W ocenie organu we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania R. nie powołał okoliczności uprawdopodabniających brak winy w terminowym złożeniu odwołania w sytuacji, gdy strona wiedziała o toczącym się postępowaniu. Postanowienie z dnia [...] lutego 2015 r. o wszczęciu postępowania nr [...] oraz kolejne postanowienia wydane w toku prowadzonego postępowania zostały odebrane przez rodziców R. zgodnie z art. 149 Ordynacji podatkowej. Postanowienia zostały prawidłowo doręczone na adres zameldowania R., [...]. Jednocześnie wyjazdy za granicę nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku wyjazdu strona winna podjąć wszystkie możliwe środki, aby zapewnić sobie wiedzę w zakresie prowadzonego wobec niej postępowania oraz zagwarantować ochronę swoich praw, tym bardziej, że postanowienie o wszczęciu postępowania zostało stronie prawidłowo doręczone. Fakt, iż o nałożeniu kary pieniężnej strona dowiedziała się dopiero w dniu 5 sierpnia 2016 r., kiedy została poinformowana przez bank o zajęciu rachunku bankowego, nie może być uznany za wyjątkową okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W ocenie organu odwoławczego strona nie dołożyła należytej staranności w dbałości o swoje interesy. Okoliczności faktyczne sprawy nie wskazują na użycie przez stronę możliwie największego wysiłku umożliwiającego zachowanie terminu do wniesienia odwołania. Z okoliczności sprawy wynika, że niedochowanie terminu przez stronę nastąpiło wskutek niezachowania staranności w prowadzeniu sprawy, a w razie stwierdzenia nawet niewielkiego stopnia zawinienia strony uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu jest niedopuszczalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2016 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania R. zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie czy skarżący R. przebywa pod adresem, na który Naczelnik Urzędu Celnego w [...] bezskutecznie próbował doręczyć decyzję i w konsekwencji przyjęcie, że decyzja została skutecznie doręczona skarżącemu w sytuacji, gdy skarżący przebywał za granicą od września 2015 r. do połowy października 2015 r., a informację o nałożeniu kary pieniężnej powziął dopiero 5 sierpnia 2016 roku, gdy został poinformowany przez bank o zajęciu rachunku bankowego; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenia art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, iż na stronie spoczywa ciężar wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy oraz że strona uchybiła terminowi 7 dni do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy strona uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy i dodatkowo dopełniła obowiązku złożenia wniosku o przywrócenie terminu wraz z dopełnieniem czynności, dla której był określony przywracany termin, tj. wniesienie odwołania od decyzji, co w konsekwencji prowadzi do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Powołując się na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2016 roku, nr [...] odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 2015 r., przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 2015 r. i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Tożsamą skargą R. zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2016 roku, nr [...] stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Skarga ta podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie o sygnaturze akt III SA/Lu 1320/16. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po dokonaniu według wskazanych reguł kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Celnej w [...] odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej). Zatem zasadniczą kwestią dla rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest ustalenie faktu i daty doręczenia decyzji stronie. Organ musi bowiem ustalić czy i kiedy termin do wniesienia odwołania rozpoczął bieg, a następnie czy strona uchybiła temu terminowi, co dopiero czyniłoby aktualnym wniosek o przywrócenie terminu. W rozpoznawanej sprawie decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 2015 r. była doręczana w trybie przewidzianym w art. 150 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem – w brzmieniu ustalonym tekstem jednolitym ustawy Ordynacja podatkowa ogłoszonym w Dzienniku Ustaw z 2015 r. pod pozycją 613, obowiązującym w okresie dokonywania doręczenia w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149, operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego ( art. 150 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej). W takiej sytuacji adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni (art. 150 § 1a Ordynacji podatkowej). Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy ( art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej). Wymaga podkreślenia, że doręczenie jest w postępowaniu organów administracji publicznej czynnością sformalizowaną, stanowiąc gwarancję podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie chroniąc organy przed negatywnym skutkiem działań strony zmierzającej do utrudnienia czy wydłużenia postępowania. Zatem czynność ta winna być dokonywana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami. W orzecznictwie wskazuje się, że za wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej, a ich wystąpienie skutkuje niemożnością uznania czynności doręczenia za skuteczną, w szczególności w sytuacji oparcia tej czynności na "fikcji doręczenia", co ma miejsce w przypadku doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 150 Ordynacji podatkowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2015 r., I GSK 392/14 oraz z dnia 11 maja 2012 r., I FSK 1134/11). Istotę doręczenia zastępczego ustanowionego w art. 150 Ordynacji podatkowej, w tym konstrukcji dwukrotnego awizowania przesyłki stanowi stworzenie stronie, będącej adresatem, możliwości odbioru przesyłki pocztowej skierowanej do niej. Tym samym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do skutecznego doręczenia zastępczego niezbędne jest przede wszystkim wykazanie, że placówka pocztowa stosownie do art. 150 § 1a Ordynacji podatkowej dwukrotnie zawiadomiła adresata o nadejściu pisma i miejscu, gdzie można je odebrać. Wykazanie tego faktu może nastąpić w oparciu o adnotacje zawarte na przesyłce pocztowej zwróconej do nadawcy, bowiem ta ma walor dokumentu urzędowego. Nie wyklucza to wykazania prawidłowości dokonanego doręczenia także w oparciu o inne dowody uzyskane w toku postępowania wyjaśniającego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2015 r., I GSK 392/14, z dnia 19 grudnia 2012 r., II FSK 864/11, z dnia 12 marca 2015 r., I GSK 1503/13 oraz I GSK 1454/13). Z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na tle przepisów o doręczeniach wynika, że doręczenie zastępcze dokonywane w sposób taki, jak określony w art. 150 § 1 i § 1a Ordynacji podatkowej, opiera się na domniemaniu, iż pismo doszło do rąk adresata, a co za tym idzie – że dokonane w ten sposób dręczenie było prawidłowe. To zaś oznacza, że adresat musi być w sposób niebudzący wątpliwości powiadomiony o nadejściu pisma i o miejscu gdzie może je odebrać. Brak zawiadomienia lub też wątpliwości, czy zostało dokonane czyni doręczenie zastępcze bezskutecznym (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2002 r., SK 6/02, OTK-A 2002/5/65, z dnia 28 lutego 2006 r., P 13/05, OTK-A 2006/2/20 oraz z dnia 17 września 2002 r., SK 35/01, OTK-A 2002/5/60). Z akt postępowania administracyjnego podlegającego kontroli Sądu w niniejszej sprawie wynika, że skierowana do skarżącego R. przesyłka zawierająca decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 2015 r. została awizowana pod adresem skarżącego w dniu 9 września 2015 r. Adnotacja o awizowaniu przesyłki w tym dniu znajduje się na kopercie (k. [...] akt administracyjnych). Natomiast na kopercie brak adnotacji o wymaganym drugim awizowaniu przesyłki. Z akt administracyjnych nie wynika też, aby organy obu instancji podejmowały czynności w celu wyjaśnienia kwestii czy przesyłka była po raz drugi awizowana zgodnie z art. 150 § 1a Ordynacji podatkowej. W opisanej sytuacji nie było zaś możliwym prawidłowe rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdyż rozstrzygnięcie to musi opierać się na niebudzącym wątpliwości ustaleniu czy doręczenie decyzji, od której wniesiono odwołanie, było skuteczne, a co za tym idzie czy doszło do uchybienia terminowi. O skuteczności doręczenia decyduje zaś zachowanie wymogów określonych w tym zakresie w obowiązujących przepisach prawa, co w okolicznościach niniejszej sprawy oznacza zgodność z wymogami przewidzianymi w przepisie art. 150 Ordynacji podatkowej. Brak w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym ustaleń pozwalających na ocenę czy wymogi te zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Ponownie rozpatrując sprawę organ podejmie czynności w celu ustalenia czy i jeżeli tak to w jakiej dacie przesyłka zawierająca decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 2015 r. została po raz drugi awizowana, a następnie dokona oceny skuteczności doręczenia w świetle art. 150 Ordynacji podatkowej i rozstrzygnie stosownie do ustalonego stanu sprawy. Wskazać także należy, że wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2017 r., wydanym w sprawie III SA/Lu 1320/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2016 roku, nr [...] stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadniają przepisy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.