III SA/Lu 1589/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2015 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 5 października 2015 r. pełnomocnik spółki G. R. [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2015 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, pełnomocnik skarżącej Spółki złożył wniosek o zwolnienie od wpisu w całości. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca Spółka podniosła, że posiada bardzo niski kapitał zakładowy (5.000 zł), a w ubiegłym roku odnotowała ujemny wynik finansowy. W ocenie spółki opłacenie kosztów sądowych może narazić spółkę na utratę płynności finansowej. W dalszej części urzędowego formularza spółka podała, że nie posiada środków trwałych, zaś strata za ubiegły rok obrotowy wyniosła [...] zł. Wykazała, że na koncie bankowym spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy widniały środki pieniężne w kwocie [...]zł. Na wezwanie referendarza sądowego, spółka nadesłała dokumenty źródłowe, w tym: sprawozdanie finansowe wraz z informacją dodatkową, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2014 r., rachunki zysków i strat, wyciąg z rachunku bankowego, dwa oświadczenia prezesa zarządu spółki. Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 12 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy, stwierdzając w uzasadnieniu, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza, porównanie sytuacji finansowej skarżącej spółki do wysokości wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie (przy uwzględnieniu kosztów sądowych w pozostałych sprawach, w których strona złożyła wnioski o udzielenie prawa pomocy), prowadzi do wniosku, że spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W terminie otwartym pełnomocnik Spółki złożył sprzeciw od postanowienia referendarza, podnosząc zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że nie wykazano spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że skarżąca nie dysponuje środkami, które są wystarczające, aby pokryć koszty postępowania, co więcej, w obecnej sytuacji finansowej Spółki wypłata takiej kwoty mogłaby znacznie nadwyrężyć jej budżet. Wskazano, ze kapitał zakładowy Spółki jest bardzo niski, gdyż wynosi [...] zł, w ubiegłym roku obrachunkowym Spółka wykazała stratę w wysokości ponad [...] zł. Biorąc pod uwagę, że dodatkowo nałożono na skarżącą ponad 15 decyzji o karach pieniężnych w kwotach po [...] zł, sytuacja skarżącej dostatecznie wykazuje, że nie ma ona środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podniesiono również, że wobec spółki toczy się postępowanie egzekucyjne dotyczące kar finansowych, wskutek czego ma ona obecnie zajęte konto bankowe pod egzekucję. Fakt, że spółka obraca środkami, nie zawiesiła działalności, ani nie ogłosiła upadłości, nie jest równoznaczny z tym, że jej sytuacja finansowa pozwala na partycypację w kosztach. Pełnomocnik wskazał, że bieżące dochody Spółki nie są stałe, koszty działalności pokrywa prezes, będący jednocześnie jedynym wspólnikiem, poprzez indywidualne wpłaty na rachunek Spółki. W ocenie pełnomocnika chybiona jest argumentacja o konieczności gromadzenia przez skarżącą środków na potrzeby ewentualnych sporów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie do niniejszej sprawy, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą czy przyszłą. Podstawowe obciążenia, jakie ponosi skarżąca Spółka w sprawie sądowoadministracyjnej to wpis od skargi, wynoszący [...] zł, a także – w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia (oddalenia skargi) – opłata kancelaryjna za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, wynoszącego połowę kwoty wpisu (w badanej sprawie – [...] zł). Należy przy tym mieć na uwadze, że wydatki te zaktualizują się bowiem tylko wtedy, gdy wynik sprawy będzie dla skarżącej niekorzystny i zdecyduje się ona na zaskarżenie wyroku sądu I instancji. Należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). W ocenie sądu, w badanej sprawie w odniesieniu do skarżącej nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, które przemawiałyby za zwolnieniem od kosztów sądowych. Porównanie sytuacji finansowej skarżącej do wysokości obciążeń związanych z opłatami sadowymi w przedmiotowej sprawie (przy uwzględnieniu kosztów sądowych w pozostałych sprawach, w których strona złożyła wnioski o udzielenie prawa pomocy), prowadzi do wniosku, że spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena dokonana w tym zakresie przez referendarza była prawidłowa. Przychody Spółki w roku 2014 wyniosły ponad [...] zł, zysk - [...] zł. W roku 2015, według stanu na 31 lipca 2015 r., przychody wyniosły [...] zł, Spółka wykazała stratę w wysokości [...] zł. Jak ustalił referendarz na podstawie przedłożonych dokumentów, skarżąca spółka nie posiada środków trwałych, ale wydzierżawia powierzchnię biurową oraz powierzchnie dla umieszczania automatów do gry, a także wydzierżawia automaty zapewniając ich obsługę serwisową. Z przedstawionych wyciągów bankowych wynika, że spółka na bieżąco reguluje płatności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Saldo na rachunku w żadnym momencie nie wykazywało wartości ujemnej. W dacie najbardziej zbliżonej do aktualnej oceny sytuacji finansowej spółki wyciąg z konta wykazywał saldo dodatnie w kwocie przekraczającej [...] zł. Charakterystyczne są okresowe wpłaty własne dokonywane przez prezesa Spółki i jedynego udziałowca. Charakter prowadzonej działalności (działalność w zakresie gier na automatach) wskazuje, że chodzi nie tyle o dopłaty do kapitału, te bowiem musiałyby mieć charakter sformalizowany i znajdować oparcie w umowie spółki, ile raczej wpłaty dochodu z bieżącej działalności Spółki. Doświadczenie życiowe wskazuje, że dochody uzyskiwane z tego rodzaju działalności mają wszak postać wpływów gotówkowych (z poszczególnych automatów), a nie przelewów bezgotówkowych. Regularne wpłaty na kontro Spółki, stałe dodatnie saldo obrotów, regulowane na bieżąco opłaty i koszty związane z działalnością wskazują jednoznacznie, że Spółka nie znajduje się w nadzwyczajnej, wyjątkowej sytuacji finansowej, która stanowiłaby podstawę do zastosowania wyjątku od powszechnego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wbrew argumentacji Spółki – skarżąca nie jest dyskryminowana przez odmowę przyznania prawa pomocy, to obowiązek powszechny i trzeba dopiero wykazać, że zasadne jest zastosowanie wyjątku, odrębne potraktowanie skarżącej. Sytuacja skarżącej absolutnie nie odbiega od przeciętnej sytuacji innych podmiotów obrotu gospodarczego. Wahania zysków i wydatków są zjawiskiem naturalnym w każdej gałęzi działalności gospodarczej, nie mogą być więc potraktowane jako uzasadnienie zwolnienia z powszechnego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. W konkluzji należy stwierdzić, iż w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie, gdyż skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w tej sprawie wpisu sądowego od wniesionej skargi), co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 p.p.s.a.