III SA/Lu 243/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. K. i J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego - na skutek sprzeciwu J. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2019 r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2019 r. J. K. (dalej jako: "skarżący") wnioskiem z dnia [...] stycznia 2019 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego, a uzyskiwane dochody nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, trojgiem dzieci (w tym jedno niepełnosprawne) i wnuczką. W zakresie posiadanego majątku skarżący podał, że posiada nieruchomość obciążoną kredytem hipotecznym, w skład której wchodzi dom (o pow. [...] m2) i gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fiz. Skarżący posiada także ciągnik rolniczy (r. prod. [...]) oraz podstawowy sprzęt towarzyszący. W zakresie dochodów i źródeł utrzymania gospodarstwa domowego skarżący wskazał, że źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawne dziecko w kwocie [...]zł. W zakresie zobowiązań i stałych wydatków wskazał koszty: eksploatacji domu w wysokości [...] zł, wyżywienia [...] zł, koszt zakupów odzieży i obuwia [...] zł, środków higienicznych [...] zł, spłaty kredytów i odsetek [...] zł, leków i rehabilitacji [...] zł, podatek rolny [...] zł ([...] zł/ mc), KRUS [...] zł ([...] zł/mc) co daje sumę [...] zł. Wskazał, że jego zadłużenie wynosi ponad [...] zł. Podkreślił, że utrzymuje się z pomocy rodziny i znajomych nie wskazując wysokości uzyskiwanych środków z tego tytułu. W tak ustalonym stanie faktycznym starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ dysponuje znacznym majątkiem, a koszty sądowe w niniejszej sprawie nie są wysokie i wynoszą [...] zł. Ponadto skarżący uiścił w niniejszym postępowaniu wpis od skargi oraz opłatę kancelaryjną w łącznej wysokości [...] zł. Skarżący nie zgadzając się z rozstrzygnięciem złożył sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreślił, że właścicielem gospodarstwa rolnego jest bank i nie posiada on żadnych dochodów. Wyjaśnił, że nie korzystał wcześniej z prawa pomocy ponieważ nie wiedział, że może się o nie ubiegać. Podkreślił, że w innych sprawach przed sądami powszechnymi jest zwalniany ze wszystkich kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W obecnym stanie prawnym sąd dokonuje zatem merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak miało to miejsce wcześniej – rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, a więc w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać szczerą wolę współpracy z sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie. Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, toteż okoliczności stanowiące podstawę faktyczną przyznania wnioskowanych uprawnień procesowych, powinny być należycie uprawdopodobnione. W ocenie sądu skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wiarygodny swojej sytuacji majątkowej. Wskazać należy, że wykazane przez skarżącego wydatki znaczenie przekraczają jego dochody. Skarżący wskazał, że dochód rodziny stanowi jedynie zasiłek opiekuńczy na niepełnosprawne dziecko w wysokości [...] zł. Wysokość zaś zobowiązań skarżącego kształtuje się na poziomie [...] zł. Skarżący w żaden sposób nie wykazał od jakich osób, w jakiej wysokości i z jaką częstotliwością uzyskuje dodatkowe środki pieniężne. Ponadto skarżący prowadzi gospodarstwo domowe m.in. wraz z pełnoletnią córką, która potencjalnie może pozyskać dodatkowe dochody na rzecz wspólnego gospodarstwa domowego. Jak słusznie zauważył starszy referendarz sądowy, skarżący dysponuje znacznym majątkiem w postaci gospodarstwo rolnego o powierzchni [...] ha pozwalającym na uzyskanie dodatkowych dochodów. Skarżący nie wypowiedział się czy do posiadanych gruntów rolnych uzyskuje dopłaty rolne z ARMiR-u, które przy wykazanej wielkości gospodarstwa rolnego mogą być znaczne. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może podejmować decyzji o ich wydatkowaniu, na podstawie niejasnego stanu faktycznego. Same oświadczenia wnioskodawcy, oparte na jego subiektywnych przekonaniach o zaistnieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a nie poparte stosownymi dokumentami źródłowymi nie mogą stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Wykazana przez skarżącego w złożonym wniosku sytuacja majątkowa nie wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższych argumentów sąd uznał, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Referendarz prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Kluczowe w tej kwestii są zwłaszcza argumenty dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego tj. posiadanie majątku (gospodarstwa rolnego) pozwalającego na pozyskanie dodatkowego źródła dochodu. Podnoszona okoliczność przyznania skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w innych sprawach jest bez znaczenia w sprawie bowiem Sąd ogranicza się do badania czy zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie wskazanym w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, które w niniejszej sprawie nie zostały spełnione. Odnosząc się do argumentacji związanej z własnością gruntów rolnych stwierdzić należy, że ma ona charakter czysto polemiczny. O stanie prawnym (prawie własności) nieruchomości przesądza wpis w księdze wieczystej (art. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece Dz. U. z 2018 r., poz. 1916). Hipoteka stanowi zaś ograniczone prawo rzeczowe służące zabezpieczeniu wierzytelności (art. 65 powołanej ustawy). Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.