III SA/Lu 43/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry - w zakresie wniosku P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W skardze sądowej P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. (dalej jako skarżąca) zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu skarżąca wskazała na trudną sytuację materialną spółki i brak środków pieniężnych na zapłatę należności objętej skargą. Zdaniem spółki do takiej sytuacji doprowadziła bezprawna działalność organów celnych, stosujących przepisy ustawy o grach hazardowych, które w jej ocenie nie powinny stanowić podstawy jakichkolwiek czynności organów. Skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Stan rachunku bankowego spółki na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy był ujemny i wynosił -17,69 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżąca nadesłała poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie dokumentów obrazujących sytuację finansową spółki w latach 2015 - 2016 (bilans, rachunki zysków i strat, deklaracje [...], wyciąg z rachunku bankowego, sprawozdanie finansowe, akt założycielski spółki). Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Podkreśliła, że jej trudna sytuacja materialna wynika z bezprawnej działalności organów administracyjnych i podatkowych. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (vide np. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Trafna jest ocena referendarza, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że kapitał zakładowy skarżącej wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych - [...] zł (według oświadczenia skarżącej oraz bilansu za 2015 r.). Przychody spółki z prowadzonej działalności w 2015 r. wyniosły [...] zł, a w 2016 r. [...] zł (rachunki zysków i strat za 2015 i 2016 r.) W latach 2015 – 2016 skarżąca poniosła straty – odpowiednio [...] zł i [...] zł. Skarżąca podkreślała, że poniosła straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz, że stan konta bankowego na dzień 28 lutego 2017 r. był ujemny i wynosił – [...] zł (wyciąg z rachunku bankowego za okres 1 – 28 luty 2017 r.). Odnosząc się do argumentów skarżącej podnieść należy, że okoliczność poniesienia straty nie świadczy o tym, że spółka utraciła płynność finansową. Skarżąca nie wykazała, że zamierza zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też by była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Wykazywana przez stronę strata powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (vide postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 961/15, z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 889/15 i z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt II GZ 9/16). Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód, który za rok 2016 wynosił [...] zł. Ważna jest również wysokość kapitału zakładowego czy wartość środków trwałych, których wartość przewyższa wartość wpisu, wynoszącego w niniejszej sprawie [...] zł - § 1 pkt 1 i § 2 ust. 2 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu