III SA/Lu 536/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie płatności ekologicznej (PROW) 201-2020) na rok 2016 p o s t a n a w i a I. odmówić przedłużenia terminu do złożenia dokumentów źródłowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, w zakreślonym terminie (data stempla pocztowego), na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy druk PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadnił tym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą zamieszkuje w domu o powierzchni 80 m2 o wartości [...] złotych, utrzymuje się ze swojej renty w kwocie [...]złotych netto oraz emerytury żony w kwocie [...]złotych netto. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, na którym prowadzi uprawy ekologiczne, ciągnika rolniczego, pługu, bron, rozrzutnika do obornika oraz samochodu osobowego marki [...] o wartości [...] złotych. Na stałe koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącego składają się wydatki na utrzymanie mieszkania [...] złotych, media – [...] złotych, koszty leczenia – [...] złotych, ubezpieczenie – [...] złotych i spłatę kredytu [...] złotych. Skarżący podkreślił, że jest inwalidą pierwszej grupy, nie może pracować w związku z czym znaczne koszty pochłania zatrudnianie do pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto duże koszty ponoszone są w związku z leczeniem skarżącego oraz uprawami ekologicznymi gospodarstwa rolnego. Wszystko to powoduje, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Pismem z dnia 14 listopada 2017 r. wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 6 grudnia 2017 r. wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów źródłowych do dnia 31 marca 2018 r. Wniosek uzasadnił złym staniem zdrowia i koniecznością udania się na szereg specjalistycznych badań lekarskich. Na potwierdzenie tego do pisma dołączył skierowania na badania, zaświadczenia lekarskie oraz dokumentację leczenia. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 – Lex nr 786724) bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 152/10 – Lex nr 784353). Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w sprawie niniejszej. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Ponadto skarżący osiąga dochód z tytułu renty w kwocie [...]złotych netto zaś jego żona z tytułu emerytury w kwocie [...]złotych netto. Mają też zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Z oświadczenia złożonego na druku PPF wynika również, że dochód osiągany w gospodarstwie domowym skarżącego z jego renty i emerytury żony pokrywa w całości wydatki związane z wymienionymi kosztami utrzymania koniecznego (łączny dochód wynosi [...] złotych zaś wymienione wydatki wynoszą [...] złotych). Mając zaś na uwadze, że skarżący ponosi wydatki na prowadzoną produkcję rolną a po poniesieniu kosztów wymienionych na druku PPF do jego dyspozycji pozostaje kwota [...]złotych, która z pewnością wydatków tych nie pokryje, przyjąć też trzeba, iż prowadzona produkcja rolna jest dochodowa. Skarżący wraz z żoną nie są zatem osobami pozbawionymi środków do życia bądź których dochody, nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym. Nie zachodzą zatem podstawy do uwzględniania wniosku skarżącego w całości. Brak jest również podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Ustalenie wystąpienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym wymaga porównania realnych możliwości finansowych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy do wysokości kosztów, które musi ponieść w toku postępowania, przy uwzględnieniu wysokości stałych kosztów utrzymania koniecznego. Pozostające po poniesieniu kosztów postępowania środki finansowe muszą bowiem umożliwić pokrycie wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy i jej rodziny. Przy czym o możliwości ponoszenia kosztów postępowania decyduje zarówno realna sytuacja majątkowa strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jak i wysokość jej dochodów. W niniejszej sprawie koszty sądowe prócz wpisu sądowego od wniesionej skargi wynoszącego 200,00 każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 złotych. Natomiast minimalny koszt ustanowienia adwokata z wyboru dla prowadzenia niniejszej sprawy wyniesie 480 złotych. Już tylko z faktu porównania wysokości kwoty pozostającej w gospodarstwie domowym skarżącego po opłaceniu wydatków związanych z wymienionymi przez niego kosztami przyjąć należy, że jest on w stanie ponieść wszelkie koszty sądowe prócz wpisu sądowego od wniesionej skargi. Zwłaszcza, że koszty, które każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 złotych będą w toku postępowania występować sukcesywnie. Nie kumulują się. Dla oceny możliwości ponoszenia pozostałych kosztów postępowania istotny jest fakt własności gospodarstwa rolnego, którego grunty nie są obciążone hipotecznie bądź nie stanowią przedmiotu zabezpieczenia zobowiązania prywatnoprawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 668/14 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Również inwestycje finansowe w prowadzone gospodarstwo rolne poprzez zakup nawozów, środków ochrony roślin, nasion, paliwa czy też opłacenie robotników nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Nakłady poczynione przez skarżącego nie doprowadzają bowiem do wyzbycia się majątku, a jedynie do zamiany środków płatniczych na inne dobra materialne. Nie można zatem mówić, aby powyższe nakłady prowadziły do popadnięcia w niedostatek uzasadniający pomoc państwa. Choćby częściowego przyznania skarżącemu prawa pomocy nie uzasadnia też spłacanie przez niego kredytu. Co do zasady spłacanie zobowiązań prywatnoprawnych (np. kredytu) nie uzasadnia zwolnienia od kosztów postępowania (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 671/14 czy z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1223/14 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przeniesienie bowiem ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na ogół obywateli, aby skarżący mógł spłacić zaciągnięte zobowiązanie prywatnoprawne nie odpowiada społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Zwolnienie bowiem skarżącego w takiej sytuacji od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w całości bądź w części chroniłoby, bądź też wzbogacało majątek prywatny skarżącego kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto spłacanie przez skarżącego zobowiązań prywatnoprawnych świadczy o tym, że skarżący posiada środki finansowe a nie o tym, iż ich nie posiada. Z powyższych względów referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. oraz art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie drugim postanowienia. W ocenie referendarza sądowego brak jest też podstaw do przedłużenia terminu do złożenia dokumentów źródłowych. Oświadczenie złożone przez skarżącego na druku PPF jest bowiem wystarczające do oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tego powodu referendarz sądowy działając na podstawie art. 84 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym postanowienia.