III SA/Lu 578/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry na skutek sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 30 maja 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 30 maja 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. B. Ś. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 16 lutego 2016 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy (w skrócie PPF) Skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz Sądowy po rozpoznaniu sprawy w dniu 30 maja 2016 r. wydał postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz wyjaśnił, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącej nie należy do wyjątkowo trudnych. Skarżąca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy (mieszkanie, lokal użytkowy, udział w nieruchomości gruntowej), nie ma nikogo na utrzymaniu, a jej sytuacja finansowa jest stabilna. Oprócz miesięcznego dochodu osiąganego przez rodzinę w wysokości [...] zł, skarżąca posiada oszczędności pieniężne w kwocie [...]zł i [...] zł. Posiadane zasoby finansowe wielokrotnie przekraczają koszty sądowe niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Sprzeciw na powyższe postanowienie wniosła w terminie Skarżąca podnosząc, że nie jest w stanie obecnie pokryć kosztów postepowania sądowego z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową. Skarżąca podniosła, że referendarz rozpoznając wniosek nie wziął pod uwagę dołączonych do wniosku dokumentów oraz zobowiązań, jak i wydatków Skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w niniejszej sprawie wniesiona została w dniu 14 marca 2016 r., co oznacza, że zawarty w niej wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658 – ustawa zmieniająca). W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Obecnie zatem Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia referendarza, a nie jak w poprzednim stanie prawnym rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą czy przyszłą. Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawowe obciążenia, jakie ponosi i może ponieść skarżąca w niniejszej sprawie to, w razie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia (oddalenia skargi) – opłata kancelaryjna za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący połowę kwoty wpisu (w badanej sprawie – [...] zł). Należy przy tym mieć na uwadze, że wydatki te zaktualizują się tylko wtedy, gdy wynik sprawy będzie dla skarżącej niekorzystny i zdecyduje się ona na zaskarżenie wyroku sądu I instancji. Te ostatnie opłaty mają więc tylko charakter potencjalny. Wpis wymagany od wniesionej przez skarżącą skargi wynosi [...] zł, przy czym skarżąca uiściła już jego część w wysokości [...] zł. Jedynymi wymaganymi obecnie od skarżącej kosztami sądowymi pozostaje zatem należność w wysokości [...] zł niezbędna do opłacenia wpisu w pełnej wysokości. Tak ze względu na osiągane w rodzinie skarżącej dochody, jak i posiadane oszczędności, nie sposób uznać, że uiszczenie przez skarżącą dodatkowo kwoty [...]zł tytułem uzupełnienia wpisu od skargi spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. Przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy Sąd kieruje się celem zapewnienia prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Jak trafnie zauważył starszy referendarz wykazana w urzędowym formularzu oraz wynikającą z nadesłanych dokumentów sytuację materialna i rodzinna skarżącej nie należy do wyjątkowo trudnych. Skarżąca posiada majątek nieruchomy – mieszkanie o powierzchni 46,69 m2, ˝ własności działki o powierzchni 0,2028 m2, lokal o powierzchni 21 m2. Sytuacja finansowa skarżącej jest stabilna. Skarżąca uzyskuje obecnie zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...]zł, a małżonek Skarżącej dochód tytułem najmu lokalu w kwocie [...]zł – łącznie [...] zł. Skarżąca posiada również oszczędności pieniężne w kwocie [...]zł i [...] zł, które wielokrotnie przekraczają wymagane obecnie koszty sądowe niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższej oceny nie zmienia również fakt posiadania przez skarżącą kredytu w ROR na kwotę [...]zł oraz wysokość miesięcznych opłat w kwotach wskazanych przez Skarżącą. Nawet bowiem przy takich wydatkach Skarżąca posiada nadal oszczędności oraz dochody pozwalające pokryć wymagane w sprawie koszty postępowania sądowoadministracyjnego. W konkluzji zatem należy uznać za prawidłową ocenę wniosku przez Starszego Referendarza Sądowego, co do tego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 245 § 1 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż Skarżący nie wykazał, że uiszczenie kwoty wpisu sądowego od skargi (jego uzupełnienia), czy też pozostałych ewentualnych kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jego i rodziny. W zakończeniu wskazać należy, że przedmiotem rozstrzygnięcia referendarza sądowego była kwestia ewentualnego zwolnienie od kosztów sądowych. Nie zaś zwolnienia Skarżącej od kary pieniężnej wymierzonej w zaskarżonej decyzji. O tym czy kara pieniężna została wymierzone skarżącej zgodnie z obowiązującymi przepisami orzekał będzie dopiero Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po przeprowadzeniu rozprawy w sprawie. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 245 § 1 pkt 2 p.p.s.a.