III SA/Lu 77/25
WyrokWSA w Lublinie2025-07-17
Skład orzekający: Robert Hałabis, Agnieszka Kosowska, Iwona Tchórzewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postępowanie administracyjne w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, zainicjowane wnioskiem właściciela, może zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, jeżeli istnieje dokumentacja geodezyjna z podziału nieruchomości sprzed lat, która nie stanowiła rozstrzygnięcia o przebiegu granicy między sąsiadującymi działkami?Ratio decidendi
Postępowanie administracyjne w sprawie rozgraniczenia nieruchomości nie może zostać umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jedynie z powodu istnienia dokumentacji geodezyjnej z podziału nieruchomości sprzed lat, jeśli dokumentacja ta nie stanowiła rozstrzygnięcia o przebiegu granicy między sąsiadującymi działkami. Umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym, które powinno nastąpić tylko wtedy, gdy nie ma możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a nie z powodu subiektywnych odczuć strony czy możliwości skorzystania z innych procedur.Stan faktyczny
Skarżący B. T. i K. T. wnieśli o rozgraniczenie swojej nieruchomości z nieruchomością sąsiada K. K., wskazując na naruszenia ich prawa własności. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe z uwagi na istnienie dokumentacji geodezyjnej z 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego i nierozważenie zebranego materiału dowodowego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej oraz decyzję Wójta Gminy Krzywda z dnia 7 lutego 2024 r. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej na rzecz B. T. i K. T. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2025 r. sprawy ze skargi B. T. i K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 22 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy Krzywda z dnia 7 lutego 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej na rzecz B. T. i K. T. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżoną decyzją z dnia 22 listopada 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Krzywda z dnia 7 lutego 2024 r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonych w H. R., oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działki: nr [...], stanowiącej własność B. i K. T. i nr [...], stanowiącej własność K. K..
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
W dniu 1 lutego 2022 r. do Wójta Gminy Krzywda wpłynął wniosek skarżących B. T. i K. T. o rozgraniczenie ich nieruchomości - działki nr [...] z nieruchomością oznaczoną jako działka nr [...], stanowiącą własność K. K.. Uzasadniając wniosek skarżący podnieśli, że sąsiad od dłuższego czasu narusza ich prawo własności, a w ostatnim czasie w obrębie nieruchomości skarżących wstawił metalowy słup. Ponadto wnioskodawcy wskazali, że mają uzasadnione wątpliwości dotyczące właściwego usytuowania ogrodzenia betonowego, prawdopodobne znajduje się ono w działce wnioskodawców. Jednocześnie wnioskodawcy wskazali na konieczność zwolnienia ich z kosztów postępowania rozgraniczeniowego, z uwagi na trudną sytuację materialną. W piśmie z dnia 16 lutego 2022 r., w odpowiedzi na wezwanie Wójta Gminy Krzywda wnioskodawcy dodatkowo wyjaśnili, że nie toczy się postępowanie w sprawie wydania lub ustalenia prawa własności, rozgraniczenia nieruchomości wskazanych we wniosku czy ustalenia położenia znaków granicznych.
Wójt Gminy Krzywda postanowieniem z dnia 30 stycznia 2023 r. wszczął postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości.
W piśmie z dnia 5 maja 2023 r. uczestnik postępowania K. K. podniósł, że nie ma wątpliwości co do przebiegu granicy. Linia graniczna jest znana i utrwalona oraz udokumentowana w protokole granicznym z dnia [...] 2005 r. Natomiast działania, które uczestnik podejmuje de facto w obrębie swojej nieruchomości, stanowią dla wnioskodawców ingerencję w obszarze ich nieruchomości. Stanowisko takie wskazuje, że wnioskodawcy w gruncie rzeczy nie godzą się z ustaloną dotychczas linią graniczną. Odnosząc się do kwestii kosztów postępowania rozgraniczeniowego i wniosku skarżących o nieobciążanie ich tymi kosztami uczestnik podkreślił, że w jego opinii w sprawie nie istnieje spór co do przebiegu granicy, a nadto zwolnienie od kosztów jednej strony postępowania nie może powodować obciążenia tymi kosztami drugiej strony.
W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że w zasobach Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Łukowie znajduje się operat z podziału działek położonych w H. R., przyjęty do zasobu w dniu [...] 2005 r. za nr [...] W wyniku tego podziału wydzielona została między innymi działka nr [...], będąca własnością K. K..
Następnie Wójt Gminy Krzywda zwrócił się do wykonawcy prac geodezyjnych polegających na rozgraniczeniu nieruchomości o udzielenie informacji czy dokumenty znajdujące się w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Łukowie mogą stanowić podstawę do ustalenia położenia punktów granicznych i przebiegu granic nieruchomości położonych w H. R. (obręb [...]), oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [...] i [...] lub umożliwić wznowienie znaków granicznych.
W odpowiedzi, w piśmie z dnia 25 października 2023 r. geodeta J. M. poinformował, że w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Łukowie znajdują się dokumenty umożliwiające wszczęcie procedury mającej na celu wznowienie znaków granicznych.
Powołując się na powyższe ustalenia, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 7 lutego 2024 r. umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako "k.p.a.").
Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania skarżących B. T. i K. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 22 listopada 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Krzywda.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że postępowanie rozgraniczeniowe regulują przepisy rozdziału 6 "Rozgraniczenie nieruchomości" ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 z późn. zm., dalej również jako "p.g.k." lub "ustawa"). W świetle tych przepisów postępowanie dotyczące rozgraniczenia nieruchomości dzieli się, co do zasady, na dwa etapy - pierwszy, obejmujący badanie, czy zachodzą przesłanki formalne i merytoryczne do rozgraniczenia nieruchomości i drugi - rozpoznawczy, obejmujący czynności rozgraniczenia, które może przeprowadzić tylko geodeta uprawniony. Pierwszy etap obejmuje m.in. analizę, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu (art.28 k.p.a.), którym jest tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości oraz czy druga z nieruchomości również ma uregulowany stan prawny, następnie czy zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, a w szczególności, czy postępowanie może się toczyć z uwagi na brak wcześniejszego ustalenia granic nieruchomości ostateczną decyzją organu administracji lub prawomocnym postanowieniem sądu. Stosownie do art. 30 ust. 4 p.g.k., po ustaleniu, że rozgraniczenie jest dopuszczalne z przyczyn formalnych i merytorycznych, właściwy organ wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości. Dopiero po wydaniu takiego postanowienia organ przechodzi do drugiego etapu postępowania, tj. postępowania właściwego, którego przedmiotem jest ustalenie granicy nieruchomości. W przypadku braku podstaw do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, organ odmawia jego wszczęcia w formie postanowienia. Jeżeli natomiast już po wydaniu i doręczeniu postanowienia o wszczęciu postępowania okaże się, że postępowanie takie nie może być jednak prowadzone z powodu pierwotnej lub wtórnej bezprzedmiotowości postępowania - obowiązkiem organu administracji publicznej jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w okolicznościach sprawy organ pierwszej instancji wszczął postępowanie rozgraniczeniowe, ale upewniwszy się, że jest ono bezprzedmiotowe z przyczyn przedmiotowych istniejących pierwotnie - umorzył postępowanie. W ocenie Kolegium takie działanie organu pierwszej instancji było prawidłowe.
Kolegium podniosło, że rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Istotnym, jeśli nie zasadniczym powodem przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego jest potrzeba ustalenia granicy. Potrzebę rozgraniczenia należy przy tym pojmować jako stan obiektywny, a nie uwarunkowany subiektywnymi odczuciami podmiotów legitymujących się prawami rzeczowymi do nieruchomości.
W ocenie Kolegium kwerenda dokumentacji zgromadzonej w zasobach Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Łukowie dotyczącej nieruchomości będących przedmiotem wniosku, a także pismo geodety z dnia 25 października 2023 r. pozwalają na wyciągnięcie wniosku, że nie ma racjonalnych, obiektywnie istniejących przesłanek, które uzasadniałyby potrzebę rozgraniczenia nieruchomości, pojmowaną przez pryzmat art. 29 ust. 2 ustawy. Zdaniem organu odwoławczego wzgląd na tę okoliczność w zestawieniu z kategorycznym i już na wstępie zgłoszonym przez wnioskodawców oświadczeniem, że nie stać ich na poniesienie kosztów rozgraniczenia, był wystarczającą podstawą dla organu pierwszej instancji, aby rozważyć dokładniej zasadność żądania. Kolegium podkreśliło, że koszty czynności geodezyjnych rozgraniczenia są znaczne, zaś organy przeprowadzające rozgraniczenie nie mają obowiązku ich ponoszenia, a wręcz przeciwnie - całość kosztów obciąża strony rozgraniczenia lub tylko tę stronę, która rozgraniczenia żądała, mimo braku podstaw ku temu, bądź która była winna ich poniesienia.
Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie rozgraniczenie zostało wszczęte przedwcześnie, stąd jego umorzenie. Kolegium podkreśliło, że rozgraniczenie nieruchomości - co do zasady - przeprowadza się tylko raz. Jest to czynność prawna na tyle doniosła i o tak daleko idących skutkach, że ustawodawca nie pozwala jej przeprowadzać z powodu tylko subiektywnie manifestowanych wątpliwości po stronie uprawnionego podmiotu (właściciela nieruchomości) co do przebiegu granicy.
Odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium wskazało, że dokumentacja geodezyjna, która została poddana analizie we wstępnej fazie postępowania, to dokumentacja z 2005 r. opierająca się o dokumenty źródłowe (operat z założenia ewidencji gruntów) i późniejsze modyfikacje granic w związku z wydzieleniem gruntów pod drogę, sporządzona dla celów podziału, między innymi, nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], skutkiem którego wydzielona została między innymi działka nr [...], będąca własnością K. K., a także dokumentacja geodezyjna sporządzona dla celów przyjęcia granic macierzystej nieruchomości nr [...] z działkami sąsiednimi, w tym z działką nr [...], będącą aktualnie własnością skarżących. Po przeanalizowaniu zasobów właściwego miejscowego ośrodka dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej geodeta potwierdził, że zgromadzona w zasobie dokumentacja jest wystarczająca do wznowienia znaków geodezyjnych.
Konfrontując te ustalenia ze stanowiskiem stron postępowania Kolegium stwierdziło, że wnioskodawcy nie wykazali, by realnie i obiektywnie istniała potrzeba rozgraniczenia. Organ zauważył, że we wniosku o rozgraniczenie wnioskodawcy argumentowali, że sąsiad wstawił metalowy słup, na dowód czego dołączyli kserokopie zdjęć, ale bez wskazania metadanych, które umożliwiałyby identyfikację daty ich wykonania oraz współrzędne miejsca, które pozwoliłyby zlokalizować ten obiekt w terenie. Dodali też, że ten słup drastycznie utrudnia korzystanie z nieruchomości, jednakże nie sprecyzowali, w czym miałoby to się przejawiać, a bez metadanych fotografii i bez usytuowania obiektu względem innych obiektów terenowych niemożliwa jest bezstronna weryfikacja tego argumentu. W opozycji do skarżących K. K. jednoznacznie wskazał, iż działania skarżących podyktowane są tym, że nie godzą się z wynikami prac geodezyjnych utrwalonych w protokole granicznym z 2005 r. W tym stanie rzeczy Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że twierdzenie skarżących o konieczności rozgraniczenia jest przedwczesne, bowiem ich przeświadczenie o zaistnieniu sporu co do przebiegu granicy jest wyłącznie stanem subiektywnym, a nie stanem obiektywnie istniejącym.
Kolegium podkreśliło, że postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości nie służy rozstrzyganiu sporów powstałych na kanwie prawa własności. Jeżeli pomiędzy właścicielami sąsiednich nieruchomości wyniknie spór co do położenia znaków granicznych, to tego rodzaju sprawy są rozpoznawane w procesie przed sądem powszechnym. Analogicznie rzecz się ma ze sprawami o naruszone posiadanie, co - sądząc po wstępnej argumentacji skarżących - może mieć miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący wskazują bowiem na niezgodność w faktycznym użytkowaniu nieruchomości wyrażającą się we wbiciu słupa w ich grunt, co raczej wskazuje na to, że należałoby dostosować faktyczny przebieg granicy nieruchomości do granicy wynikającej z dokumentów. Nie jest to natomiast okoliczność uzasadniająca potrzebę przeprowadzenia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, gdyż rozgraniczenie przeprowadza się, gdy brakuje dokumentów umożliwiających ustalenie przebiegu granicy.
Zdaniem organu odwoławczego w okolicznościach sprawy żądanie skarżących jest przedwczesne, a wobec tego bezprzedmiotowe z punktu widzenia art. 105 § 1 k.p.a., natomiast skarżący mogą wykorzystać inne, dostępne a przy tym znacznie mniej kosztowne instrumenty prawne, a zwłaszcza techniczne, aby zweryfikować swoje zapatrywanie na przebieg granicy. Nie oznacza to definitywnego wykluczenia potrzeby rozgraniczenia nieruchomości, o ile zaistnieją ku temu normatywne przesłanki, przy czym przeprowadzenie takiej procedury wiązałoby się z kosztami, które - co do samej zasady - dzieli się po połowie, chyba że w grę będą wchodzić sytuacje szczególne, uwarunkowane winą jednej ze stron lub działaniem na żądanie jednej ze stron.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący B. T. i K. T. zarzucili naruszenie:
- art. 7 k.p.a., poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji szeregu okoliczności, które wskazują na zasadność żądania skarżących;
- art. 12 k.p.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji po pobieżnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania, iż w pełni uzasadnionym jest umorzenie postępowania o rozgraniczenie;
- art. 77 § 1 k.p.a., przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i pominięcie wskazywanych przez skarżących okoliczności, z których wynika wprost, iż dla uregulowania stosunków własnościowych na nieruchomości skarżących koniecznym jest przeprowadzenie postępowania o rozgraniczenie.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji i uwzględnienie żądania skarżących, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ drugiej instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że sąsiad K. K. od dłuższego czasu narusza uprawnienia właścicielskie skarżących do nieruchomości położonej w miejscowości H. R., oznaczonej jako działka nr [...]. W konsekwencji skarżący muszą podjąć stosowne kroki prawne mające na celu zahamowanie bezprawnych działań sąsiada. Skarżący wskazali ponadto, że K. K. po powzięciu wiadomości o umorzeniu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości nasilił swoje bezprawne działania. Kilka lat temu w obrębie nieruchomości skarżących wstawił metalowy słup, a później wzniósł na nieruchomości ogrodzenie, widoczne na załączonych do skargi zdjęciach. Cała instalacja w sposób drastyczny utrudnia korzystanie z nieruchomości stanowiącej własność skarżących, a sąsiad ignoruje prośby i protesty dotyczące jego bezprawnej ingerencji w nieruchomość skarżących. Skarżący wskazali też, że mają uzasadnione wątpliwości dotyczące właściwego usytuowania ogrodzenia betonowego, gdyż jest wielce prawdopodobnym, iż znajduje się ono na działce skarżących.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Kolegium podniosło, że w 2005 r. została sporządzona dokumentacja geodezyjna dla celów podziału trzech nieruchomości, w tym nieruchomości pierwotnie oznaczonej nr [...], z której działka oznaczona nr [...] bezpośrednio graniczy z nieruchomością skarżących (działką nr [...]), a którą po podziale kupił K. K.. Dokumentacja ta zawiera m.in. protokół graniczny z przyjęcia granic pierwotnej działki nr [...], datowany na [...] 2005 r. Z protokołu wynika, że granicę tej działki (przed podziałem) z działką skarżących (nr [...]) wyznaczają dwa punkty graniczne - od drogi punkt [...] (zastabilizowany rurką metalową) i w głębi - nr [...] (zastabilizowany słupkiem betonowym z podcentrem butelką). Ten stan rzeczy potwierdza pisemna wypowiedź Kierownika Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Łukowie zawarta w piśmie z dnia 16 marca 2023 r. nr [...] Jednocześnie, co wynika z ustaleń postępowania w pierwszej instancji, od czasu podziału nieruchomości w 2005 r. w odniesieniu do granicy nieruchomości skarżących i nieruchomości nabytej przez K. K. nie miały miejsca żadne zdarzenia prawne ani faktyczne, które miałyby wpływ na przebieg tej granicy i które niweczyłyby ustalony jej przebieg uzasadniając potrzebę rozgraniczenia. Rozgraniczenie przeprowadza się wtedy, gdy zachodzi potrzeba ustalenia przebiegu granicy, przy czym przez ową "potrzebę" należy rozumieć stan obiektywny, a nie subiektywne przeświadczenie wnioskodawcy. W tej konkretnej sprawie - w ocenie Kolegium - istnieją obiektywne racje, w postaci ustalonych punktów granicznych i ich współrzędnych. Tak ustalony i udowodniony stan sprawy przesądza o nieuwzględnieniu stanowiska skarżących powołujących się na okoliczności o charakterze subiektywnej, osobistej oceny.
W piśmie z dnia 13 lutego 2025 r. skarżący podtrzymali swoje stanowisko.
W piśmie z dnia 30 czerwca 2025 r. uczestnik postępowania K. K. przyłączył się do stanowiska organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji, gdy została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania albo innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc co do zasady związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Po przeprowadzeniu według wskazanych zasad kontroli zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi.
Przedmiot skargi podlegającej rozpoznaniu przez Sąd w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Krzywda o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, zainicjowanego wnioskiem B. T. i K. T..
Procedurę rozgraniczenia nieruchomości regulują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 z późn. zm.).
Zgodnie z treścią art. 29 tej ustawy rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (ust. 1). Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami (ust. 2). Rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy (ust. 3).
W świetle art. 30 ustawy wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) przeprowadzają rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony (ust. 1). Na postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości nie służy zażalenie (ust. 4). Regulacja ta oznacza, że co do zasady organ obowiązany jest wszcząć postępowanie na wniosek któregokolwiek z właścicieli sąsiednich nieruchomości.
Czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) (art. 31 ust. 1 ustawy).
Z przytoczonych przepisów wynika, że istotę postępowania rozgraniczeniowego stanowi ustalenie przebiegu granic sąsiadujących nieruchomości przez określenie - zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy - położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Istotą rozgraniczenia jest zatem określenie, do jakich granic sięga prawo właściciela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 września 2015 r., sygn. akt I OSK 2404/14). Materialnoprawną podstawę rozgraniczenia nieruchomości stanowi przepis art. 153 kodeksu cywilnego, określający przesłanki rozgraniczenia, gdy granice gruntów stały się sporne. Przesłanką rozgraniczenia jest zatem spór co do przebiegu granic, a zatem występujący po stronie choćby jednego tylko z uczestników spór dotyczący tego, do jakiej granicy sięga jego prawo własności. Ustalenie spornych punktów granicznych, podlegających następnie utrwaleniu znakami granicznymi jest elementem postępowania rozgraniczeniowego.
W administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym ustalenie przebiegu granicy następuje albo w wyniku zawarcia ugody przed geodetą, mającej moc ugody sądowej (art. 31 ust. 4), albo też w drodze decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości (art. 33 ust 1), gdy wprawdzie do ugody nie doszło, ale ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. W przypadku, gdy mimo sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do ugody, a nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu, gdyż ustalenie przebiegu granicy nie może nastąpić w oparciu o zebrane dowody lub zgodne oświadczenie stron, organ na podstawie art. 34 ust 1 i 2 umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi.
Z powyższego wynika, że przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne regulują w zakresie postępowania rozgraniczeniowego dwie sytuacje, w których decyzją następuje jego umorzenie. Pierwszą z nich określa przepis art. 31 ust .4 , gdyż w razie zawarcia ugody co do przebiegu linii granicznych kontynuowanie wszczętego postępowania o rozgraniczenie jest bezprzedmiotowe, co uzasadnia decyzję opartą na przepisie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust 4 ustawy. Drugą sytuację, w której następuje umorzenie postępowania rozgraniczeniowego, określa art. 34 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy.
Umorzenie zatem postępowania rozgraniczeniowego z innych przyczyn niż zawarcie ugody lub brak przesłanek do rozgraniczenia w postępowaniu administracyjnym, wymaga oparcia decyzji na przesłance jego bezprzedmiotowości w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lub na wniosek strony (art.105 § 2 k.p.a.).
Podstawę prawną decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie stanowił art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Zdaniem organów obu instancji postępowanie rozgraniczeniowe, wszczęte postanowieniem z dnia 30 stycznia 2023 r., podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak obiektywnie istniejących przesłanek, które uzasadniałyby rozgraniczenie nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreśliło, że dokumentacja zgromadzona w zasobach właściwego ośrodka dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej jest wystarczająca do wznowienia znaków geodezyjnych, a twierdzenie skarżących o konieczności rozgraniczenia jest przedwczesne, bowiem ich przeświadczenie o zaistnieniu sporu co do przebiegu granicy jest wyłącznie stanem subiektywnym, a nie stanem obiektywnie istniejącym. W ocenie Kolegium istotny jest wzgląd na koszty postępowania rozgraniczeniowego w sytuacji, gdy skarżący wskazywali na brak środków na ich poniesienie. W konsekwencji Kolegium uznało, że żądanie skarżących jest przedwczesne, a wobec tego bezprzedmiotowe z punktu widzenia art. 105 § 1 k.p.a, natomiast skarżący mogą wykorzystać inne, a przy tym znacznie mniej kosztowne instrumenty prawne, a zwłaszcza techniczne, polegające na wznowieniu znaków granicznych, aby zweryfikować swoje zapatrywanie na przebieg granicy.
Powyższa ocena nie zasługuje jednak na podzielenie.
Podkreślić należy, że umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym, kończącym postępowanie w danej instancji wobec braku materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Umorzenie postępowania winno nastąpić wyłącznie wtedy, gdy nie ma możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W piśmiennictwie wskazuje się, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016 r., str. 491). Także w orzecznictwie podkreśla się, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01).
Bezprzedmiotowość to zatem brak przedmiotu postępowania. Przedmiotem tym jest kontrolowana sprawa, którą organ administracji jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego. Użyte w przepisie art. 105 § 1 k.p.a. określenie "z jakiejkolwiek przyczyny" obejmuje przyczyny zarówno o charakterze podmiotowym, jak i o charakterze przedmiotowym. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nastąpi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Chodzi więc o sytuację, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, która może być załatwiona decyzją (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2860/19 oraz z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 81/20).
Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, tego rodzaju sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie.
W okolicznościach sprawy niekwestionowane jest, że B. i K. T. są właścicielami działki nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] (k. 94). Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2022 r. skarżący wystąpili do Wójta Gminy K. o rozgraniczenia stanowiącej ich własność nieruchomości - działki nr [...] z nieruchomością oznaczoną jako działka nr [...], stanowiącą własność K. K., objętą księgą wieczystą nr [...] (k. 95). Dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych istotnie potwierdzają, że w 2005 r. miał miejsce podział nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...], [...] i [...] położonych w H. R.. Jedna z dzielonych nieruchomości, oznaczona jako działka nr [...], bezpośrednio graniczyła z nieruchomością oznaczoną nr [...]. Na skutej podziału działki nr [...] wyodrębnione zostały dwie działki nr [...] i nr [...]. Obecnie działka nr [...], granicząca z nieruchomością skarżących – działką nr [...], stanowi własność K. K.. Dokumentacja z podziału nieruchomości zawarta jest w operacie technicznym przyjętym do zasobu za nr [...] w dniu [...] 2005 r. Dokumentacja ta zawiera między innymi protokół graniczny dotyczący przyjęcia granic działki nr [...], w tym granicy z działką nr [...].
Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem organów rozstrzygających w niniejszej sprawie, że sporządzenie w 2005 r. powyższej dokumentacji dotyczącej podziału działki nr [...], w tym przyjęcia jej zewnętrznych granic, między innymi z działką nr [...], stanowi o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego rozgraniczenia nieruchomości w postaci działek nr [...] i nr [...] – powstałej w wyniku omawianego podziału. Z zawartego w operacie technicznym protokołu granicznego wynika, że został on sporządzony na podstawie § 6 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1998 r. w sprawie trybu dokonywania podziałów nieruchomości oraz sposobu sporządzania i rodzajów dokumentów wymaganych w tym postępowaniu (Dz. U. z 1998 r., Nr 25, poz. 130). Przepis § 6 ust. 1 powołanego rozporządzenia stanowi, że do opracowania projektu podziału granice nieruchomości podlegającej podziałowi przyjmuje się według istniejącego stanu prawnego, a jeżeli stanu takiego nie można stwierdzić - według stanu uwidocznionego w katastrze nieruchomości. Tak sformułowany przepis wyklucza dokonywanie jakichkolwiek ustaleń odnośnie przebiegu granicy w procedurze podziału nieruchomości, skoro granice te należy jedynie przyjąć, o czym świadczy także § 6 ust. 2 i 3 powołanego rozporządzenia, w których użyto sformułowania "przyjęcie granic", a nie "ustalenie granic". Ustalenia przebiegu granicy dokonuje się bowiem w innym postępowaniu, tj. w postępowaniu rozgraniczeniowym.
W protokole granicznym sporządzonym w dniu [...] 2005 r. także wskazano, że przyjęcie granic nastąpiło według stanu uwidocznionego w ewidencji gruntów wsi H. R. oraz operatu poszerzenia drogi [...]. Procedura podziałowa działki nr [...] oraz opisany protokół graniczny, sporządzone w trybie przywołanego wyżej rozporządzenia, nie stanowią natomiast postępowania rozgraniczeniowego ustalającego granicę pomiędzy nieruchomościami objętymi wnioskiem o rozgraniczenie w niniejszej sprawie, to jest zewnętrznej granicy pierwotnej działki nr [...], nie zostały zakończone w żadnej z form rozstrzygnięcia o przebiegu granicy nieruchomości przewidzianych dla tego postępowania w przepisach ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Tym samym brak podstaw do uznania, że sprawa rozgraniczenia nieruchomości objętych wnioskiem skarżących została już wcześniej załatwiona, co mogłoby stanowić o bezprzedmiotowości ponownego postępowania (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1590/06). Istnienie opisanego wyżej operatu technicznego nr [...] z dnia [...] 2005 r. nie może zatem stanowić przeszkody merytorycznej do przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego zgodnie z wnioskiem skarżących.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że niedopuszczalna jest taka sytuacja, w której strona nie zgadzając się z rozstrzygnięciem o rozgraniczeniu, próbuje wzruszyć prawomocne orzeczenie w trybie wszczęcia i ponownego prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 141/23 oraz z 10 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 707/12). Jednakże tego rodzaju sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, gdyż zgromadzone w postępowaniu administracyjnym dokumenty, na które powołał się organ wydając zaskarżoną decyzję, nie wskazują na wcześniejsze rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu przedmiotowych nieruchomości. Sporządzony w 2005 r. operat techniczny dotyczy bowiem wyłącznie podziału działek nr: [...], [...] i [...] położonych w H. R.. W dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie ma zaś informacji o dokonaniu rozgraniczenia nieruchomości stanowiących działki nr [...] i nr [...]. W sprawie nie mamy do czynienia z tożsamością spraw rozgraniczeniowych, skoro w 2005 r. nie przeprowadzono postępowania rozgraniczeniowego ustalającego granicę między nieruchomościami stanowiącymi działki nr [...] i nr [...].
Nie znajduje także podstaw zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, iż rozgraniczenie przeprowadza się, gdy brakuje dokumentów umożliwiających ustalenie przebiegu granicy. Stwierdzeniu temu przeczą przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy. W art. 32 ust. 6 p.g.k. przewidziano, że minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady rozgraniczania nieruchomości, określając w szczególności rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic oraz sposób i tryb wykonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości, mając na względzie dążenie do ugodowego rozstrzygnięcia sporu oraz poszanowanie prawa własności nieruchomości uczestników postępowania. W wykonaniu tej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. z 1999 r., Nr 45, poz. 453 z późn. zm.). W rozdziale 2 tego rozporządzenia zostały określone rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic. Stosownie do § 3 rozporządzenia, podstawę ustalania przebiegu granic nieruchomości stanowią dokumenty: 1) stwierdzające stan prawny nieruchomości, 2) określające położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości.
Nie zasługuje też na podzielenie stanowisko organów orzekających w sprawie, że postępowanie rozgraniczeniowe wszczęte na podstawie wniosku skarżących jest bezprzedmiotowe z uwagi na możliwość przeprowadzenia w sprawie procedury wskazanej w art. 39 ustawy, tj. wznowienia znaków granicznych. Zgodnie z tym przepisem, przesunięte, uszkodzone lub zniszczone znaki graniczne, ustalone uprzednio, mogą być wznowione bez przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich pierwotnego położenia. Jeżeli jednak wyniknie spór co do położenia znaków, strony mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie sprawy (ust. 1). Wznowienia znaków granicznych dokonują, na zlecenie zainteresowanych, podmioty, o których mowa w art. 11 (ust. 2). Wznowienie znaków granicznych nie jest przeprowadzane ani w trybie administracyjnym, ani sądowym, jest to jedynie techniczna procedura geodezyjna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 206/11). Rozgraniczenie nieruchomości jest zupełnie inną instytucją niż wznowienie znaków granicznych.
Zauważyć należy, że dokumentacja geodezyjna z 2005 r. znajdująca się w aktach sprawy zawiera m.in. protokół graniczny z dnia [...] 2005 r. z przyjęcia granic pierwotnej działki nr [...]. Zgodnie z treścią protokołu przyjęto granice według stanu uwidocznionego w ewidencji gruntów wsi H. R. oraz operatu poszerzenia drogi [...] Na tej podstawie przyjęto, że granicę działki nr [...] (przed podziałem) z działką skarżących nr [...] wyznaczają dwa punkty – nr [...] (zastabilizowany rurką metalową) i nr [...] (zastabilizowany słupkiem betonowym z podcentrem butelką). Okoliczność ta nie ma jednak wpływu na możliwość prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Zgodnie z art. 30 p.g.k. postępowanie o rozgraniczenie może toczyć się z urzędu i na wniosek. Przy postępowaniu prowadzonym na wniosek wola strony decyduje o zakresie postępowania. Zakres żądania skarżących został przez nich jasno i precyzyjne sformułowany we wniosku z dnia 26 stycznia 2022 r. Jednocześnie ze zgromadzonych dowodów nie wynika, by nieruchomości objęte wnioskiem podlegały wcześniej rozgraniczeniu. Biorąc pod uwagę wyraźne i konsekwentne stanowisko skarżących, wyrażone w toku całego postępowania administracyjnego, a dodatkowo w skardze skierowanej do Sądu, nie można uznać za prawidłowe stanowiska organów, które w istocie zignorowały wolę wnioskodawców i umorzyły postępowanie rozgraniczeniowe, uznając między innymi, że strona może skorzystać z innych procedur, w tym procedury wznowienia znaków granicznych. Natomiast to do strony inicjującej postępowanie należy określenie treści żądania. Ewentualne wątpliwości co do treści żądania organ może usuwać w trybie art. 64 § 2 w związku z art. 63 § 2 k.p.a. W niniejszej sprawie zakres żądania skarżących jest jednak jednoznaczny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Skarżący nie powoływali się na okoliczność, że znaki graniczne zostały przesunięte, uszkodzone lub zniszczone, ale jednoznacznie domagali się rozgraniczenia nieruchomości. W okolicznościach sprawy ewentualna możliwość wznowienia znaków granicznych nie stwarza stanu bezprzedmiotowości postępowania rozgraniczeniowego. Nie istniały podstawy do umorzenia wszczętego postępowania rozgraniczeniowego z przyczyn przyjętych przez organy obu instancji.
Analogicznie należało ocenić stanowisko organu odwoławczego wskazujące na możliwość skorzystania przez skarżących z roszczeń przewidzianych przepisami prawa cywilnego. Stosownie do art. 222 § 1 kodeksu cywilnego, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Według zaś art. 36 Prawa geodezyjnego i kartograficznego sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości. Jednakże skorzystanie z powyższych roszczeń przed sądem powszechnym, zamiast żądania rozgraniczenia na podstawie art. 29 i następnych p.g.k., należy do decyzji skarżących, jako właścicieli nieruchomości. Także możliwość skorzystania z ochrony posesoryjnej, ograniczona przy tym do okresu jednego roku od chwili naruszenia (art. 344 § 1 i § 2 k.c.), nie może wpływać negatywnie na dopuszczalność postępowania rozgraniczeniowego.
Kolegium niezasadnie również przyjęło, że w sprawie istnieją wątpliwości co do istnienia sporu granicznego, w związku z czym wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego jest przedwczesne. Z treści wniosku o rozgraniczenie oraz treści pisma uczestnika K. K. z dnia 5 maja 2023 r. wynika, że spór co do przebiegu granicy działek nr [...] i nr [...] realnie istnieje. Według właścicieli każdej z sąsiadujących nieruchomości, działania K. K. opisane we wniosku, polegające na ustawieniu metalowego słupa, podejmowane są w granicach ich nieruchomości. Stanowiska stron postępowania co do przebiegu linii granicznej są zatem wzajemnie sprzeczne. Dodatkowo skarżący wskazywali na wątpliwości co do usytuowania ogrodzenia betonowego. Można też zauważyć, że w skardze, do której dołączone zostały fotografie, skarżący powołali się na dalsze działania uczestnika w obszarze, który według skarżących należy do ich nieruchomości.
Nieuprawniona jest zawarta w zaskarżonej decyzji argumentacja, iż skarżący nie wykazali potrzeby rozgraniczenia z tej przyczyny, że dołączone do wniosku kserokopie zdjęć nie zawierają metadanych, które umożliwiałyby identyfikację daty ich wykonania oraz współrzędne miejsca, które pozwoliłyby zlokalizować ten obiekt w terenie. Powyższa argumentacja zmierza w istocie do merytorycznej oceny wniosku skarżących, podczas gdy decyzja o umorzeniu postępowania ma charakter wyłącznie formalny.
Niezasadny jest również argument dotyczący konieczności rozważenia zasadności żądania rozgraniczenia nieruchomości z uwagi na wniosek skarżących o nieobciążanie ich kosztami postępowania rozgraniczeniowego.
W tym zakresie wskazać należy, że przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisy rozporządzenia wykonawczego z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości nie zawierają norm dotyczących kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego i sposobu ich rozliczenia. W tej kwestii znajdują zastosowanie przepisy działu IX kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 263 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji (§ 1). Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (§ 2).
Przepis art. 262 § 1 k.p.a. stanowi zaś, że stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1) wynikły z winy strony, 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Na mocy art. 262 § 2 k.p.a. w uzasadnionych przypadkach organ administracji publicznej może zażądać od strony złożenia zaliczki w określonej wysokości na pokrycie kosztów postępowania.
Ustalenie wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia następuje w drodze postanowienia wydawanego przez organ jednocześnie z wydaniem decyzji. Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (art. 264 § 1 i 2 k.p.a.).
Jednocześnie art. 267 k.p.a. przewiduje, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach.
Z powyższych przepisów wynika, że kwestie kosztów postępowania rozgraniczeniowego, a także ewentualnego zwolnienia strony z obowiązku ich poniesienia, stanowią przedmiot odrębnych rozstrzygnięć organu. W przypadku, gdy strona podtrzymuje żądanie przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, okoliczność zgłoszenia wniosku o zwolnienie od poniesienia kosztów tego postępowania nie stanowi przeszkody do jego wszczęcia. W konsekwencji nie stanowi też argumentu, który przemawiałby za umorzeniem wszczętego postępowania. Podkreślić też należy, że koszty postępowania rozgraniczeniowego nie mają charakteru kosztów, które w rozumieniu art. 261 § 1 k.p.a. powinny być uiszczone przez stronę z góry, pod rygorem zwrotu wniosku na podstawie art. 261 § 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2000 r., II SA/Kr 816/00, ONSA 2002/1/35).
Z tych wszystkich względów Sąd uznał za słuszne zarzuty wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak również art. 12 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego uznania, iż powołane w zaskarżonej decyzji okoliczności uzasadniają umorzenie postępowania o rozgraniczenie. W konsekwencji zaskarżona decyzja narusza również art. 105 § 1 k.p.a., gdyż okoliczności sprawy nie potwierdzają bezprzedmiotowości tego postępowania.
Z omówionych przyczyn zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a to stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę organy będą mieć na uwadze przedstawioną powyżej ocenę prawną.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło