I SA/Ol 160/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zaliczenia z urzędu nadpłaty na poczet zaległości w podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika Wnioskiem z dnia "[...]" skarżąca B. G. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma córkami. Uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w kwocie "[...]" zł brutto. Dodatkowo oświadczyła, że z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej otrzymuje zaliczki alimentacyjne w wysokości po 400 zł na dziecko oraz zasiłki rodzinne po 91 zł na dziecko. Oświadczyła, że nie posiada majątku. Nadto wyjaśniła, że posiada zaległości w opłatach za gaz, czynsz i telewizję kablową w kwocie około 4.000 zł. Zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2010r. do akt niniejszej sprawy zostały włączone dodatkowe materiały wyjaśniające sytuację materialną tj. dodatkowe oświadczenie skarżącej i dokumenty źródłowe, złożone w zakresie prawa pomocy w sprawie o sygn. I SA/Ol 139/10 Z wymienionych dokumentów w szczególności z dodatkowego oświadczenia wnioskodawczyni wynika, iż w okresie od 09.2009 r. do 02.2010 r. skarżąca uzyskała wynagrodzenie ze stosunku pracy w firmie "[...]" w wysokości "[...]" zł miesięcznie brutto oraz od "[...]" 2009 r. w firmie "[...]" w wysokości "[...]" zł brutto miesięcznie. Średni dochód brutto za ww. okres wyniósł zatem 1063 zł (858,33 zł netto). Wskazała, że od marca z wynagrodzenia za pracę prowadzona jest egzekucja przez Komornika SR. Określiła, że z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznane zasiłki wyniosły: zasiłek rodzinny w wysokości 580 zł, wypłacany od 09.2009 r., jednorazowy zasiłek rodzinny w kwocie 300 zł, dodatek mieszkaniowy 182,13 zł miesięcznie wypłacany od 09.2009 r., zaliczkę alimentacyjną w kwocie 1.200 zł wypłacaną od 09.2009 r. Średnia wielkość pomocy społecznej wyniosła 12.072,96 zł ( 2012,16 zł miesięcznie). Reasumując powyższe skarżąca oświadczyła, że średni miesięczny dochód gospodarstwa rodzinnego wyniósł 2.870,49 zł co daje 717,62 zł na osobę. Odnosząc się do wysokości ponoszonych wydatków wyjaśniła, że wydatki z tytułu opłat za energię elektryczna wynoszą 653,16 zł tj. 108,86 zł miesięcznie ( z tego tytułu nie posiada zaległości), z tytułu opłat za gaz 3069,24 zł tj. 511,54 zł miesięcznie ( obecnie posiada zaległość w wysokości 1.606,54 zł), z tytułu opłat za TV i internet - 148,90 zł miesięcznie ( zaległość łączna wynosi 429,82 zł rozłożona jest na raty) oraz z tytułu opłat za czynsz około 300 zł, w tym oświadczeniu skarżąca nie podaje już, iż posiada zaległości z tytułu czynszu. Skarżąca oświadczyła ponadto, iż koszty wyżywienia, leczenia nie są możliwe do oszacowania. Wskazała przy tym, że łączne wydatki za rok 2009 przewyższyły dochody, w związku z powyższym powstały zaległości w opłatach za TV, natomiast warunki pogodowe spowodowały powstanie zaległości za gaz. Ponadto wyjaśniła, że w grudniu 2009 r. i styczniu 2010 r. dzieciom przyznano pomoc rzeczową w postaci dożywiania i paczek. Nadto oświadczyła, że korzysta z pomocy matki I. L.- rencistki, jednak tej pomocy skarżąca nie jest w stanie oszacować. Dodatkowo wskazała, że nie posiada lokat i rachunków bankowych – jedynym kontem jest ROR, na które wpływają świadczenia alimentacyjne i płaca. Podniosła, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w lutym 2010 r. umorzył skarżącej pozostałe zaległości podatkowe za maj 2004 r. Do oświadczyła załączyła: odpis pisma z dnia 05.03.20010 z PGNIiG dotyczące zestawienia faktur od 01.09.2009 r. do 03.03.2010 r. oraz potwierdzające zadłużenie z tytułu opłat za dostawy gazu na kwotę 1.606,54 zł, odpis pisma z VECTRA SA dotyczący rozłożenia na raty zaległości z tytułu opłat za TV i internet, odpis zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 08.03.2010 r. dokonanego przez Komornika SR na rzecz wierzyciela "Telefonia Dialog" SA. Nadto wiadomo orzekającemu z urzędu, iż skarżąca uzyskała prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w 13 sprawach zawisłych przed tut. Sądem na mocy postanowień z dnia 1 kwietnia 2010 r. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2002 r., Nr 153, poz 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację materialną skarżącej stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie spełniona została przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Na wstępie stwierdzić należy, że orzekający – referendarz sądowy oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, wziął pod uwagę z jednej strony szeroko rozumiane możliwości finansowe skarżącej, a z drugiej wysokość obciążeń finansowych w tym postępowaniu oraz w innych postępowaniach zawisłych przed sądem administracyjnym. Należy stwierdzić, że skarżącej przyznano prawo pomocy w 13 sprawach w postaci zwolnienia od kosztów sądowych tj. w wysokości łącznej wpis sądowy w tych sprawach wynosił 2.600 zł (w każdej po 200 zł) oraz przyznano profesjonalnych pełnomocników gdyż uznano, iż wykazała brak dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza gdy wzięto pod uwagę znany Sądowi z urzędu fakt, że nie były to koszty jednostkowe do pokrycia w jednej sprawie, lecz dotyczące 13 spraw, co nie może być obojętne dla oceny jej kondycji finansowej i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Nadto uwzględniono, iż skarżąca posiadała na utrzymaniu trójkę uczących się dzieci, natomiast obecnie na jej utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci, zaś pracę w firmie "[...]" z wynagrodzeniem brutto "[...]" zł podjęła od dnia 15.12.2009 r. Przyznając skarżącej prawo pomocy w wyżej wskazanych sprawach umożliwiono stronie poczynienie oszczędności w posiadanych środkach celem opłacenia kosztów sądowych w ewentualnych następnych postępowaniach sądowoadministracyjnych. Przechodząc zaś do oceny przedstawionego oświadczenia w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że na obecną chwilę skarżąca posiada na utrzymaniu dwie uczące się córki. Z przedstawionych oświadczeń wynika zatem, że dochód miesięczny przypadający na jednego członka rodziny wynosi średnio około 937 zł netto ( licząc, iż po potrąceniu komorniczym wynagrodzenie za pracę wynosi 1317 zł brutto, zaliczka alimentacyjna na jedno dziecko wynosi 400 zł, zasiłek rodzinny na dziecko wynosi 194 zł oraz dodatek mieszkaniowy wynosi 182,13 zł), uwzględniając ten dochód nie wliczono innych zasiłków i pomocy uzyskiwanej przez skarżącą z MOPS w postaci pomocy rzeczowej w postaci dożywiania i paczek czy też jednorazowych zasiłków, pomimo, że wpływają na sytuację materialną skarżącej. Powyższe w ocenie orzekającego wskazuje, iż skarżąca posiada środki pieniężne umożliwiające jej opłacenie niezbędnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w tym niezbędnego dla rozpatrzenia skargi wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Wskazując powyższe, uwzględniono fakt, iż po zwolnieniu z kosztów sądowych i ustanowieniu radcy prawnego do 13 spraw zawisłych przed tut. Sądem skarżąca jest zobowiązana opłacić koszty sądowe w kolejnych trzech sprawach, w których łączny koszt wpisów sądowych wynosi 300 zł (tj. w każdej z trzech spraw wpis wynosi 100 zł). Opłacenie tej kwoty w ocenie referendarza sądowego nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Natomiast z uwagi na zasadę wyjątkowego traktowania instytucji prawa pomocy i powszechność obowiązku ponoszenia kosztów sądowych należy wskazać, iż nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. spłaty zadłużenia z tytułu opłat za TV kablową, internet, czy innych zobowiązań choćby publicznoprawnych) przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA sygn. akt I OZ 83/06, publ. – baza orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, wskazane okoliczności dotyczące konieczności spłaty zadłużenia z tytułu opłat za TV kablową , internet i subiektywne przeświadczenie skarżącej o niemożności zdobycia środków pieniężnych, nie mogą wpłynąć na pozytywne załatwienie sprawy. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Ponadto należy także zauważyć, że ustawodawca używając w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a sformułowania "utrzymanie konieczne" założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty zamieszkania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, natomiast do kosztów takich trudno zaliczyć opłaty za TV kablową i internet. Wskazać przy tym należy, że miesięczna rata z tytułu zadłużenia za TV kablową i internet wynosi 107,44 zł, a więc odpowiada wysokości wpisu od skargi. Odnosząc się do wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika zważyć należy, że zgodnie z art. 245 § 2 ppsa. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, orzekający powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) jak i charakter rozpatrywanej sprawy. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazła się skarżąca nie powoduje konieczności przyznania jej pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca i reprezentujący ją pełnomocnik dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia Sądu. Treść pism wskazuje również, że skarżąca jak i pełnomocnik nie ma problemu z formułowanie logicznych wniosków. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżąca jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. (postanowienie NSA z 24.06.2008 r. Sygn. akt I FZ 240/08, LEX nr 479128, postanowienie NSA z dnia 15.03.2010 r. sygn. akt II FZ 61/10, niepubikowane). Należy także podzielić pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, w którym stwierdził m.in., że "to do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy". Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w przedmiotowej sprawie, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącej miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu " niezbędnych kosztów postępowania" w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd ten rozstrzyga bowiem na podstawie akt, nie będąc związanym wnioskami i zarzutami skargi ani powołana podstawa prawną. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w oparciu o art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.